Interdisciplinary Science Studies

ÖMƏR XƏYYAM RÜBAİLƏRİNİN FARSCADAN AZƏRBAYCAN DİLİNƏ TƏRCÜMƏSİNDƏ ÜSLUB VƏ RİTM: İNSAN VƏ SÜNİ İNTELLEKT VARİANTLARININ MÜQAYİSƏSİ

2026-10-18T21:48:05+00:00

Məqalədə Ömər Xəyyama aid edilən altı rübainin farsca mətnləri Mirmehdi Seyidzadənin insan tərcüməsi və ChatGPT, Gemini, Claude variantları ilə müqayisə olunur. Məqsəd məna, üslub və ritmin qarşılıqlı əlaqəsini, xüsusilə qafiyə yaratmağın fəlsəfi dönüşə və obraz quruluşuna təsirini müəyyənləşdirməkdir. Müqayisəli yaxın oxu göstərir ki, səs uyğunluğu bəzən Azərbaycan dilində qeyri-təbii söz sırası, əlavə hökm və ya metaforanın dəyişməsi hesabına qurulur. İnsan tərcüməsi daha yığcam poetik bütövlük yarada bilsə də, bəzi məqamlarda orijinalın açıq saxladığı mənanı konkretləşdirir. Model çıxışları alternativ ifadə imkanları verir, lakin onların bədii dəyəri hər misranın bütöv rübaidəki funksiyası ilə ölçülməlidir. Tərcümənin qiymətləndirilməsi üçün məna, səs, sintaktik təbiilik və son misranın təsiri birlikdə nəzərə alınır

STRATEGIES FOR OVERCOMING TERMINOLOGICAL CHALLENGES IN SIMULTANEOUS INTERPRETATION FROM ENGLISH INTO KAZAKH: THE EXPERIENCE OF THE DIGITAL ALMATY 2025 FORUM

2026-10-18T23:53:39+00:00

This research article is dedicated to a comprehensive study of the terminological and cognitive challenges that arise during the simultaneous interpretation of high-density technological discourse from English into Kazakh. The empirical basis of the study comprises professional simultaneous interpretation recordings from the international forum "Digital Almaty 2025". Selected via purposive sampling, the audio recordings were transcribed verbatim and subjected to qualitative thematic analysis based on D. Gile's "Effort Model" and A. Chesterman's taxonomy of translation strategies. The findings demonstrate that interpreters frequently resort to pragmatic omission and paraphrasing to overcome terminological overload. Furthermore, the study reveals that translingual phenomena, such as code-switching and syntactic calques resulting from Kazakh-Russian language contact, serve as cognitive "lifesavers" during extreme informational density. Ultimately, this research underscores the intricate balance between cognitive capacity, linguistic resource availability, and strategic decision-making in the highly specialized environment of simultaneous interpretation.

AI-BASED ADAPTIVE LEARNING: A NEW PARADIGM FOR PERSONALIZED FOREIGN LANGUAGE TEACHING

2026-10-19T01:33:52+00:00

Foreign language classrooms are linguistically and affectively heterogeneous, yet most instruction is still paced for an imagined average learner. This article examines whether artificial intelligence (AI)-based adaptive learning constitutes a genuinely new paradigm for personalized foreign language teaching or merely automates older ideas. Using a focused analytical review of ten scholarly sources from American and Kazakhstani research traditions, supplemented by a comparative analysis of effect sizes reported in the intelligent tutoring literature, the study asks which theoretical principles justify adaptivity, what evidence supports its effectiveness, and which conditions constrain it in Kazakhstani higher education. The analysis shows that adaptive systems reproduce, at scale, mechanisms long associated with effective tutoring, namely diagnosis, calibrated challenge, and immediate feedback, and that reported effects are substantial but vary widely with design. Kazakhstani evidence is promising but thin; it identifies infrastructure, teacher digital literacy, data privacy, and shallow personalization in current tools as recurring constraints. The article proposes a four-layer model (diagnosis, adaptation, feedback, and human oversight) and derives implementation principles for universities. It concludes that adaptivity is a paradigm shift only when pedagogy, rather than technology, governs the learning loop. Limitations include the small corpus and reliance on secondary data.

FARS–AZƏRBAYCAN DİLLƏRİNDƏ XƏBƏR TƏRCÜMƏSİNDƏ LOKALLAŞDIRMA STRATEGİYALARI VƏ SÜNİ İNTELLEKT DƏSTƏKLİ REDAKTƏNİN KEYFİYYƏT MEYARLARI

2026-10-19T01:43:39+00:00

Məqalədə fars və Azərbaycan dilləri arasında xəbər mətnlərinin tərcüməsi və lokallaşdırılması tərcüməşünaslıq, media diskursu və süni intellektdən istifadə kontekstində araşdırılır. Məqsəd hədəf dilə uyğunlaşdırma zamanı xəbərin faktoloji nüvəsinin, mənbəlik münasibətlərinin, modal mənasının və terminoloji dəqiqliyinin qorunması üçün praktik meyarlar müəyyənləşdirməkdir. Tədqiqatın materialını əvvəlki elmi tədqiqat işi çərçivəsində hazırlanmış 12 modelləşdirilmiş xəbər situasiyası təşkil edir: səkkizi farscadan azərbaycancaya, dördü isə əks istiqamətədir. Nümunələrin semantik-praqmatik müqayisəsi sintaktik yığcamlaşdırma ilə faktın dəyişdirilməsi arasındakı sərhədi aydınlaşdırır. Süni intellekt vasitələri üçün faktoloji sabitlik, mənbə və modal status, terminoloji düzgünlük, funksional lokallaşdırma və yoxlanıla bilmə meyarlarına əsaslanan insan nəzarətli redaktə modeli təklif olunur. Material eksperimental sistem müqayisəsi deyil, metodik xarakterli keyfiyyət təhlilidir.

ƏRƏB DİLİNİN XARİCİ DİL KİMİ TƏDRİSİNDƏ FONETİK VƏ TƏLƏFFÜZ BACARIQLARININ FORMALAŞDIRILMASI: KONTRASTİV TƏHLİL VƏ METODİK MODEL

2026-10-19T01:55:33+00:00

Məqalədə müasir standart ərəb dilinin fonetik-fonoloji xüsusiyyətlərinin xarici dil kimi tədrisi məsələləri Azərbaycan dilində danışan öyrənənlərin mümkün ehtiyacları kontekstində araşdırılır. Təsviri-linqvistik və kontrastiv təhlil əsasında udlaq və qırtlaq səsləri, emfatik və dişarası samitlər, fonoloji sait uzunluğu, geminasiya, vurğu və intonasiya kimi tədris hədəfləri sistemləşdirilir. Tələffüzün eşidərək fərqləndirmə, artikulyasiya və kommunikativ tətbiq komponentləri arasındakı əlaqə əsaslandırılır. Minimal cütlər, məna əsaslı dinləmə tapşırıqları və qısa dialoqlara söykənən beşmərhələli metodik model, həmçinin 10 ballıq ilkin qiymətləndirmə rubrikası təklif edilir. Təhlil göstərir ki, fonetik hazırlığın əlifbanın mexaniki öyrədilməsi ilə məhdudlaşdırılmaması, məqsədli geribildirim və anlaşıqlılığın nəzərə alınması tədrisin məzmununu sistemləşdirməyə imkan verir. Nəticələr nəzəri-tətbiqi xarakter daşıyır; modelin effektivliyi eksperimental qaydada yoxlanılmamışdır.

ПОСТРЕДАКТИРОВАНИЕ МАШИННОГО ПЕРЕВОДА С АНГЛИЙСКОГО НА КАЗАХСИЙ: СТРАТЕГИИ ПОВЫШЕНИЯ КУЛЬТУРНОЙ АДЕКВАТНОСТИ

2026-10-19T02:07:45+00:00

В статье рассматривается культурная адекватность машинного перевода с английского языка на казахский и стратегии постредактирования, необходимые для её достижения. В исследовании сопоставляются две системы нейронного машинного перевода (Google Translate и Яндекс Переводчик) и большая языковая модель ChatGPT. Материалом послужили 19 англоязычных предложений, содержащих культурно маркированные единицы пяти типов: бытовые и социальные реалии, идиомы, формулы речевого этикета, единицы измерения и форматы дат; проанализировано 57 переводов. Для каждого перевода определялись тип и степень тяжести культурно обусловленной ошибки; ошибочные переводы подвергались постредактированию с фиксацией применённого приёма. Google Translate и ChatGPT адекватно передали культурно маркированные единицы в 79 % случаев, Яндекс Переводчик — в 37 %. Наиболее частотной ошибкой оказалась неадаптированность единиц измерения и форматов, которую ни одна из систем не устранила последовательно. Наиболее серьёзными явились буквальный перевод идиом и формул этикета, а также подмена социальных реалий. Предложена схема соответствий типов ошибок и приёмов постредактирования: пересчёт единиц — для ошибок формата, казахский функциональный аналог или описательный перевод — для буквализмов, описательный перевод или транслитерация с пояснением — для непереданных реалий. Результаты показывают, что даже наиболее успешные системы не устраняют необходимости постредактирования человеком с учётом культурного контекста

Electoral Processes and the Legitimation of Political Authority: Results of the First Kurultai Election as an Indicator of Party System Development

2026-10-18T19:25:27+00:00

This article examines the relationship between electoral representation, party competition and the legitimation of political authority following the election to the first convocation of the Kurultai of the Republic of Kazakhstan on 23 August 2026. It analyses the composition of the new representative body using official election results, constitutional provisions and scholarly approaches to legitimacy. The methodology combines institutional analysis, calculation of the effective number of parties and a limited comparison with the party-list results of the 2023 Mazhilis election. The findings show that the presence of five parliamentary parties coexists with a high concentration of seats, with an effective number of parliamentary parties of approximately 1.69. The article argues that the electoral outcome establishes the distribution of representative authority but does not, in itself, measure public acceptance of political authority or the quality of political competition. It concludes that party system development should be assessed in terms of party autonomy, opportunities for political participation and the effectiveness of parliamentary oversight

US-China AI Geopolitical Competition: Proprietary Frontier LLMs vs. Open-Source Models

2026-10-19T00:28:14+00:00

This research paper presents an expanded, comprehensive analysis of the global geopolitical competition in artificial intelligence (AI) between the United States of America and the People's Republic of China (PRC) amidst the structural realignment of the international order. The central thesis investigates the strategic, architectural, and ideological confrontation between U.S. proprietary (closed) frontier Large Language Models (LLMs) and China’s counter-strategy of scaling and diffusing high-performance Open-Source AI architectures. Grounded in structural neorealism, techno-nationalism, and weaponized interdependence theories, this study examines how algorithm ownership, compute infrastructure, and software diffusion reshape the global distribution of power.

The paper demonstrates that in response to Washington’s "Small yard, high fence" doctrine, Bureau of Industry and Security (BIS) export controls, and semiconductor chokepoints (NVIDIA, ASML, TSMC), Beijing has deployed an asymmetric counter-strategy. By disseminating state-of-the-art open-weights models (e.g., DeepSeek-R1/V3, Alibaba Qwen-2.5) across the Global South, China disrupts Western digital monopolies, institutionalizes its technical standards, and fosters long-term hardware-software ecosystem dependencies. Utilizing comparative case studies, geoeconomic modeling, and qualitative institutional analysis, the article evaluates the acceleration of digital fragmentation ("Splinternet") and the dilemmas of digital sovereignty facing developing nations. Finally, the study formulates a strategic "Digital Multi-vectorism" policy framework for middle powers, with a dedicated case study on the Republic of Kazakhstan’s national AI development and diplomatic positioning in a technological bipolar world.

ҚАЗАҚСТАН МЕН ҚЫТАЙ АРАСЫНДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДИПЛОМАТИЯНЫҢ ЖАҢА ҚҰРАЛДАРЫ: ЦИФРЛЫҚ САУДА, ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ ЖӘНЕ КӨЛІК ДӘЛІЗДЕРІ

2026-10-19T00:39:14+00:00

Мақалада Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы (ҚХР) арасындағы экономикалық дипломатияның заманауи трансформационды модельдері мен жаңа құралдары кең ауқымда талданады. XXI ғасырдың екінші онжылдығындағы геосаяси қайшылықтар мен геоэкономикалық қайта құрулар жағдайында екі ел арасындағы стратегиялық өзара іс-қимыл дәстүрлі сауда-саттық пен шикізаттық бағыттан шығып, жоғары технологиялық, цифрлық және инфрақұрылымдық мазмұнға ие болды. Зерттеудің басты мақсаты – цифрлық сауда, индустриялық-инновациялық инвестициялық біріккен жобалар және Транскаспий халықаралық көлік бағдары (Орта дәліз) сияқты жаңа экономикалық дипломатия тетіктерінің Қазақстанның макроэкономикалық тұрақтылығы мен географиялық артықшылықтарын жүзеге асыруға тигізетін әсерін сыни тұрғыдан бағалау.

Зерттеудің әдіснамалық негізін жүйелік талдау, геоэкономикалық концептуализация, салыстырмалы-құқықтық талдау, статистикалық деректерді терең интерпретациялау және сценарийлік болжау тәсілдері құрайды. Зерттеудің негізгі нәтижелері көрсеткендей, «Бір белдеу, бір жол» бастамасы мен «Цифрлық Жібек жолы» тұжырымдамасының тоғысуы Қазақстанды Еуразия құрлығындағы негізгі транзиттік және логистикалық хабқа айналдырды. Сонымен қатар, мақалада цифрлық сауда мен технологиялық инфрақұрылымның қарқынды өсуімен қатар жүретін жүйелік тәуекелдер – цифрлық егемендікке қатерлер, асимметриялық өзара тәуелділік, инвестициялық міндеттемелердің қайтарымдылығы және сыртқы экономикалық қауіпсіздік мәселелері жан-жақты сараланады. Зерттеу қорытындысы бойынша екіжақты дипломатиялық диалогты нығайту, ұлттық мүдделерді қорғау және технологиялық трансфертті қамтамасыз етуге бағытталған практикалық-стратегиялық ұсыныстар тұжырымдалды.

ДЕЗИНТЕГРАЦИОННЫЕ ПРОЦЕССЫ В СОЕДИНЁННОМ КОРОЛЕВСТВЕ: ПРИЧИНЫ, ПРЕДПОСЫЛКИ И ВОЗМОЖНЫЕ СЦЕНАРИИ

2026-10-19T03:50:13+00:00

В статье проведен сравнительный анализ дезинтеграционных процессов и общих тенденций в регионах Соединённого Королевства — Шотландии, Северной Ирландии и Уэльсе. Исследуется главный парадокс британской деволюции, которая, будучи призванной укрепить государственное единство,дала обратный эффект и сформировала институциональные предпосылки для усиления регионального сепаратизма. На основе актуальных социологических данных, электоральной статистики и правовых актов выявляются различия в динамике и механизмах дезинтеграции. Разработана авторская модель сценариев конституционной трансформации Великобритании

A CLIL-BASED LEARNING SEQUENCE FOR DIGITAL ANALYSIS OF MICROBIAL GROWTH CURVES IN BIOLOGY TEACHER EDUCATION

2026-10-19T00:50:26+00:00

This article proposes a CLIL-based methodological framework for the digital analysis of microbial growth curves in the preparation of future biology teachers and presents descriptive findings from two datasets: 31 microbiology pretest responses and 21 CLIL questionnaire responses. The mean pretest score was 20.45 (SD = 2.51; median = 22; range = 13–24). All 21 questionnaire respondents selected project and research activities; 20 respondents identified analysing biology texts in English, learning terminology, discussion, using digital resources, and laboratory work as useful activities. These findings inform the planning of a learning sequence based on the CLIL 4Cs framework and the development of digital tasks for analysing microbial growth curves.

«Тарбағатай» мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы бунақденелілерінің түрлік құрамы

2026-10-19T02:57:13+00:00

Қазақстанның табиғи ландшафттары мен биологиялық ресурстарын сақтау мақсатында құрылған ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың ішінде «Тарбағатай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің орны ерекше. "Тарбағатай" ұлттық табиғи саябағы" РММ "Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлiгi Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі кoмитетiнiң "Тaрбaғaтaй "мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы" республикалық мемлекеттік мекемесін құру туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 27 маусымдағы № 382 Қаулысына сəйкес құрылды[1]. Тарбағатай ұлттық саябағы 2018 жылы ғана құрылғандықтан, бұл өңірде кездесетін бунақденелілердің түрлік құрамы, экологиялық ерекшеліктері туралы мəліметтердің аздығы зерттеуді қажет етеді. Ұлттық саябақ Қазақстанның шығыс бөлігіндегі Абай облысының аумағында орналасқан және Тарбағатай жотасының табиғи кешендерін, таулы және тау бөктеріндегі ландшафттарды, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғауға бағытталған. Аумақтың жер бедері, климаттық жағдайлары, өсімдік жамылғысы мен табиғи мекен ету орталарының әртүрлілігі жануарлардың, соның ішінде бунақденелілердің алуан түрлілігі қалыптасуына қолайлы жағдай жасайды.

ҚАЛДЫҚ СУЛАРДЫ ҚАЙТА ПАЙДАЛАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ ЖӘНЕ СУ РЕСУРСТАРЫН ТИІМДІ БАСҚАРУ

2026-10-19T04:54:01+00:00

Су ресурстарын ұтымды басқаруда ағынды суды тазарту мен оны мақсатқа сәйкес қайта пайдалану өзара байланысты міндеттер болып табылады. Мақаланың мақсаты – қалдық сулардың құрамы, тазарту технологиялары және қайталама қолдану талаптары арасындағы байланысты жүйелеп, автожуу кәсіпорындары үшін технологиялық шешім таңдау өлшемдерін негіздеу. Зерттеуде Қазақстан ғалымдарының және халықаралық авторлардың жарияланымдарын іріктеу, салыстырмалы талдау, нәтижелерді сапалық жинақтау және технологиялық сызбаны құрастыру әдістері қолданылды. Талдау механикалық тазарту мен мұнай өнімдерін бөлудің бастапқы қорғаныс қызметін атқаратынын, ал тұрақты эмульсиялар мен еріген заттар қосымша өңдеуді қажет ететінін көрсетті. Технологияларды салыстыру негізінде су сапасына қарай өзгертілетін сатылар, қайтарылатын су ағыны, таза сумен толықтыру және қалдықтарды әкету қамтылған сызба ұсынылды. Қайта пайдалану бағыттары бақылау көрсеткіштерімен байланыстырылды. Негізгі нәтиже – суды барынша терең тазартуға емес, нақты қолдануға жеткілікті әрі тұрақты сапаға қол жеткізуге негізделген таңдау тәртібі. Ұсыныстар шағын қызмет көрсету кәсіпорындарының су есебін, жабдық күтімін және төгінділерді басқаруын жетілдіруге арналған.

PHYSICO-CHEMICAL PROPERTIES OF APPLES OF THE 'ARIANE' VARIETY

2026-10-18T22:29:17+00:00

The article presents the results of a study of the physico-chemical parameters of apples of the 'Ariane' variety (Malus domestica 'Ariane') grown in 2026 in one of the farms of the Gusar district of Azerbaijan. A comparative analysis of fruit quality was carried out in two experimental variants: without the use of fertilizers (control) and using a two-time top dressing scheme ["PK Max" (4 l/ha) + amino acids "Aminosol" (500 g/ha)]. In the course of the work, key quality parameters such as the average weight of an individual fruit, its density, as well as the most important biochemical parameters were determined: the content of dry and soluble solids, sucrose, reducing sugars, titrated acidity and concentration of vitamin C. The positive effect of the applied fertilizer complex on the accumulation of monosaccharides in fruits compared with the control variant was established. In the conditions of extreme yields in 2026, the fertilized trees maintained a high respiratory rate, which recorded acids at a higher level than in the version without fertilizers

ЖЕНЩИНЫ-ДОМОХОЗЯЙКИ В СТРУКТУРЕ ДОМАШНИХ ХОЗЯЙСТВ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН: РЕГИОНАЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ЗА 2019–2023 ГОДЫ

2026-10-18T19:15:21+00:00

В статье представлен статистический анализ положения женщин в структуре домашних хозяйств Республики Казахстан в региональном разрезе за 2019–2023 гг. Исследование направлено на определение удельного веса женщин среди членов домашних хозяйств, выявление региональных различий в структуре домашних хозяйств по полу главы домохозяйства, а также оценку доли женщин в общей численности населения Республики Казахстан. Особое внимание уделяется методологическому разграничению понятий «женщина-домохозяйка», «женщина — член домохозяйства», «женщина — глава домохозяйства» и «женщина, осуществляющая неоплачиваемый домашний труд». На основе официальных статистических данных Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан установлено, что женщины на протяжении рассматриваемого периода составляли более половины членов обследуемых домашних хозяйств. В 2023 г. их доля составила 54,4% против 45,6% мужчин. Региональная дифференциация является существенной: максимальная доля женщин среди членов домашних хозяйств в 2023 г. наблюдалась в г. Алматы — 59,9%, а минимальная — в Туркестанской области — 48,8%. Одновременно в 61,7% обследуемых домашних хозяйств Республики Казахстан в 2023 г. главой являлась женщина. Полученные результаты свидетельствуют о необходимости более детального статистического учета неоплачиваемого домашнего и уходового труда женщин как значимой составляющей социально-экономического развития регионов.

ГОСУДАРСТВЕННАЯ ПОДДЕРЖКА ЖЕНЩИН-ДОМОХОЗЯЕК В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН: ЭВОЛЮЦИЯ ИНСТРУМЕНТОВ, ДИНАМИКА И ПРОБЛЕМЫ ДОСТАТОЧНОСТИ

2026-10-18T19:19:47+00:00

В статье исследуется развитие государственной поддержки женщин, осуществляющих ведение домашнего хозяйства, в Республике Казахстан. Актуальность исследования обусловлена значительным объемом неоплачиваемого домашнего и уходового труда, который преимущественно выполняется женщинами и оказывает непосредственное влияние на их экономическую активность, уровень текущих доходов, пенсионные права и возможности возвращения на рынок труда. Цель исследования заключается в выявлении основных инструментов государственной поддержки женщин-домохозяек, анализе их эволюции в хронологическом порядке и оценке достаточности существующей системы в динамике. На основе нормативно-правовых актов, данных Бюро национальной статистики и официальной информации государственных органов рассмотрены адресная социальная помощь, пособия при рождении и уходе за ребенком, социальные выплаты из Государственного фонда социального страхования, пособия многодетным семьям, пенсионные механизмы, центры поддержки семьи, цифровизация предоставления социальных услуг и меры содействия занятости. Установлено, что государственная политика постепенно трансформировалась от преимущественно денежной помощи отдельным категориям семей к комплексной модели, сочетающей денежные выплаты, социальное страхование, услуги, цифровое назначение помощи и содействие занятости. Вместе с тем система остается преимущественно семейно-ориентированной, а не ориентированной непосредственно на компенсацию неоплачиваемого домашнего труда. Наиболее существенными проблемами являются ограниченная продолжительность универсальной выплаты по уходу за ребенком, зависимость размера страховой выплаты от предшествующего дохода и социальных отчислений, недостаточная компенсация долгосрочных пенсионных последствий длительного выхода женщины с рынка труда, региональная неоднородность доступности услуг и ориентация части инструментов на возвращение женщины к занятости вместо признания экономической ценности домашнего труда.

Scientific Communication in Disaster Risk Management: Bridging Scientific Knowledge and Public Decision-Making

2026-10-18T23:59:14+00:00

Contemporary disaster risk management rests on an assumption that is rarely interrogated: that scientific knowledge about hazards, once produced, will travel intact from laboratories and monitoring networks to policymakers, journalists, and ultimately to publics who will act upon it. The Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015–2030 formalises this expectation by placing the understanding of risk, and the availability of risk information and early warning to people, at the centre of its priorities and targets. Yet recent catastrophes demonstrate that the translation of scientific knowledge into collective decision-making is a contested, institutionally mediated, and frequently failing process. This paper examines that process as a chain of four interdependent actors—scientists who produce hazard and risk data, institutions that formulate policy and issue authoritative messages, journalists and platforms that mediate information, and publics who interpret it and decide how to respond—and asks where, why, and under what institutional conditions the chain breaks.

Drawing on Beck’s (1992) theory of the risk society, the Social Amplification of Risk Framework (Kasperson et al., 1988), and the science–policy interface literature, the study conducts a structured qualitative comparison of two emerging-economy cases against international benchmarks. The first case concerns Turkey and the communication dynamics surrounding the February 2023 Kahramanmaraş earthquake sequence, including the relationship between the Disaster and Emergency Management Presidency (AFAD) and independent seismological voices. The second concerns Kazakhstan, where the 2024 spring floods and recurrent industrial hazards are analysed through the roles of the Ministry of Emergency Situations, hydrometeorological and scientific actors, and the strategic analysis of the Kazakhstan Institute for Strategic Studies (KazISS). Japan’s Meteorological Agency, the United States’ Federal Emergency Management Agency (FEMA), and European arrangements serve as comparative benchmarks. The evidentiary basis comprises document analysis of institutional reports and frameworks (KazISS, AFAD, UNDRR, FEMA) and a media framing analysis.

The paper advances three propositions. First, communication effectiveness depends less on rhetorical skill exercised during a crisis than on institutional architecture established beforehand: standing protocols, pre-negotiated language for uncertainty, and clearly designated, plural channels of authoritative voice. Second, centralised control over hazard communication purchases short-term coherence at the price of long-term credibility, particularly where independent experts and official bodies diverge in public. Third, digital platforms do not create communication gaps so much as accelerate and monetise them, converting information vacuums into amplified misinformation wherever institutional trust is low.

The analysis yields four contributions: a synthesis of theoretical models of crisis communication; a comparative matrix of institutional risk communication in Turkey and Kazakhstan; a typology of scientific miscommunication across the two cases; and a proposed protocol for integrating scientific data into public policy in emerging economies, together with recommendations for DISSTE–UPO standards. The paper concludes that bridging the divide between scientific knowledge and public decision-making is best understood not as a problem of simplifying messages for deficient audiences, but as a problem of designing trustworthy institutions.

MEDIA POLARIZATION AND POLITICAL FRAMING IN GEORGIA

2026-10-19T01:59:09+00:00

This paper examines how major Georgian media outlets framed key events surrounding the 26 October 2024 parliamentary election and the political crisis that followed. Using an event-based comparative approach, it considers secondary media-monitoring evidence and selected reporting by television, radio and online outlets. Four frames guide the analysis: institutional legitimacy, electoral legitimacy, conflict, and European integration/sovereignty. The findings suggest that media polarization was not static: the central object of political contestation shifted from electoral competition to the legitimacy of election results and parliament, and then to the country’s European trajectory. Differences between outlets appeared not only in the events they selected, but also in terminology, source attribution, the assignment of responsibility and the prominence given to particular actors. The paper argues that event-based framing helps explain how a shared political event can acquire competing meanings in a polarized media environment.

Dünyanın Ən Sakit Yerləri Və Akustik Ekologiya

2026-10-19T05:09:53+00:00

Müasir dünyada urbanizasiya, sənayeləşmə və nəqliyyat şəbəkələrinin genişlənməsi Yer kürəsinin ən ucqar nöqtələrini belə fəth edib. Biz çox vaxt havanın, suyun və torpağın çirklənməsindən danışırıq, lakin gözlə görünməyən, lakin planetin ekoloji tarazlığına ciddi zərbə vuran başqa bir təhlükəni unuduruq: səs çirkliliyi. Bu gün antropogen (insan mənşəli) küy artıq sadəcə şəhərlərin deyil, meşələrin, okeanların və səhraların da akustik xəritəsini dəyişdirir. Bu kontekstdə yaranan yeni elmi istiqamət – Akustik Ekologiya – bizə səssizliyin sadəcə "heç nəyin eşidilməməsi" deyil, qorunmalı olan tükənən bir təbii resurs olduğunu xatırladır.

Perspectives of Implementing "Green Chemistry" Principles in Pharmaceutical Production Technology

2026-10-19T00:07:51+00:00

The pharmaceutical industry, while critical to global health, is historically associated with severe environmental impacts, primarily due to the generation of massive volumes of chemical waste, high energy consumption, and the reliance on toxic, non-renewable solvents. This paper explores the perspectives of integrating "Green Chemistry" principles into pharmaceutical production technologies. We provide a comprehensive analysis of fundamental metrics such as the Environmental Factor (E-factor) and Atom Economy, alongside a detailed evaluation of modern green technologies, including biocatalysis, alternative green solvents (ionic liquids and supercritical fluids), microwave-assisted synthesis, and continuous flow manufacturing. Furthermore, this research critically assesses the technological, economic, and regulatory barriers to the adoption of these sustainable methodologies. A specific regional focus is dedicated to the Republic of Kazakhstan, evaluating the current landscape, identifying strategic opportunities through a SWOT analysis, and proposing actionable recommendations for local pharmaceutical enterprises and policymakers to facilitate the transition toward ecological sustainability.

Estimation of Economic Losses in the Electricity Distribution Network Using Fourier Analysis

2026-10-18T22:05:00+00:00

One of the primary requirements of modern electric power systems is the supply of high-quality electricity to consumers. Ideally, the voltage and current in an electrical network should exhibit a pure sinusoidal waveform. However, the widespread use of modern electronic devices, inverters, LED lighting, computer equipment, and other non-linear loads leads to harmonic distortion within the network. Fourier series analysis is one of the most effective mathematical methods for addressing this issue, enabling the representation of any periodic signal as a sum of sinusoidal components at various frequencies. In this study, current harmonics were measured at a transformer substation using a power quality analyzer, and the Total Harmonic Distortion (THD) factor - a widely used metric in the power industry - was evaluated. The obtained result of 24.6% indicates that the total harmonic distortion is quite high, leading to additional technical and economic losses. It is worth noting that international standards set a target range of 5-8% for low-voltage networks. The paper calculates the economic effect- the annual savings achieved through the use of harmonic filters

АНАЛИЗ ФАКТОРОВ, ВЛИЯЮЩИХ НА ЭФФЕКТИВНОСТЬ ОРГАНИЗАЦИИ АВИАЦИОННЫХ ГРУЗОПЕРЕВОЗОК В УСЛОВИЯХ НЕСТАБИЛЬНОГО СПРОСА

2026-10-19T00:34:09+00:00

В данной исследовательской статье проведен всесторонний теоретический и прикладной анализ комплекса внешних и внутренних факторов, определяющих коммерческую и операционную эффективность организации авиационных грузовых перевозок в условиях высокой волатильности глобального и регионального спроса. Авторами сформирована системная классификация факторов риска и производительности, делящая детерминанты на макроэкономические, геополитические, структурно-флотские, инфраструктурно-терминальные и цифровые. В работе впервые представлена формализованная методология многокритериального ранжирования факторов на основе метода анализа иерархий (МАИ Т. Саати) с детальным расчетом весовых коэффициентов и проверкой индекса согласованности. Разработана математическая модель стохастической оптимизации коммерческой загрузки воздушных судов (Cargo Load Factor - CLF), сочетающая долгосрочные соглашения о предоставлении емкости (Block Space Agreements) и продажи на спотовом рынке. На основе эмпирического анализа функционирования ключевых грузовых аэропортов Республики Казахстан (Алматы, Астана, Шымкент, Актобе) за период 2020–2025 гг. выявлены инфраструктурные «узкие места» и предложен стратегический комплекс мероприятий, включающий сквозное внедрение стандарта e-Freight (e-AWB), развертывание единой цифровой экосистемы Air Cargo Community System (ACCS) и развитие мультимодальных маршрутов Road-Air. Рассчитан потенциальный экономический эффект от реализации предложенных рекомендаций.

ONTOLOGICAL AND EPISTEMOLOGICAL FOUNDATIONS OF THE CONCEPT OF "TARIQA" IN ARAB-ISLAMIC PHILOSOPHY: IN THE CONTEXT OF AL-GHAZALI, IBN ARABI, AND NEUROTHEOLOGY

2026-10-19T04:58:36+00:00

In Arab-Islamic philosophy, the concept of tariqa denotes more than merely religious practice or moral and ethical precepts. It is conceptualized as a complex philosophical system that characterizes spiritual self-perfection, the cognition of existence, and the path of ascension toward the Divine. Within the Sufi tradition, tariqa is defined as a unique cognitive and experiential path that bridges sharia (the exoteric law) and haqiqa (the esoteric truth). This path is intrinsically tied to the purification of the inner self, spiritual maturation, and the comprehension of the profound essence of human existence. Consequently, tariqa transcends practical spiritual experience, functioning as a philosophical category endowed with deep ontological and epistemological substance that encompasses questions of being and knowledge.

THE INTEGRATED SCIENTIFIC EVALUATION OF RIB FRACTURE MANAGEMENT: PHARMACOTHERAPY, CLINICAL PHARMACOLOGY, DRUG SAFETY AND PHARMACOVIGILANCE

2026-10-18T21:28:40+00:00

The integrated management of rib fractures represents a multidisciplinary clinical challenge requiring the systematic integration of trauma assessment, pain control, respiratory support, pharmacological interventions, non-pharmacological treatment modalities, medication safety, and evidence-based therapeutic decision-making. Rib fractures are among the most frequently encountered injuries following blunt thoracic trauma and may be associated with substantial morbidity, particularly in older adults, patients with multiple fractures, individuals with pre-existing cardiopulmonary disease, and those sustaining concomitant thoracic injuries. The pathophysiological consequences extend beyond structural disruption of the thoracic cage, encompassing pain-induced restriction of chest-wall excursion, impaired inspiratory effort, reduced cough effectiveness, secretion retention, atelectasis, and an increased risk of pneumonia and respiratory failure. Accordingly, the principal therapeutic objectives involve achieving adequate analgesia, preserving pulmonary mechanics, facilitating early mobilization, preventing respiratory complications, supporting functional recovery, and minimizing treatment-related harm. This scientific appraisal examines the pharmacotherapeutic armamentarium and non-pharmacological approaches available for rib fracture management through the complementary perspectives of clinical pharmacology, pharmacodynamics, pharmacokinetics, evidence-based medicine, clinical outcomes research, pharmacovigilance, and pharmacosafety. Particular attention is directed toward the rational classification and clinical selection of medicinal products according to their mechanisms of action, therapeutic indications, analgesic efficacy, pharmacokinetic characteristics, contraindications, drug–drug interactions, and patient-specific risk profiles. Pharmacological interventions may include paracetamol (acetaminophen), non-steroidal anti-inflammatory drugs, selected opioid analgesics, and regional analgesic techniques, including thoracic epidural, paravertebral, and fascial-plane blocks where clinically appropriate. The selection and combination of these interventions should reflect injury severity, respiratory status, renal and hepatic function, gastrointestinal and cardiovascular risk, anticoagulant exposure, frailty, and the possibility of concomitant traumatic injuries. Multimodal analgesia is particularly relevant because it seeks to improve pain control through complementary mechanisms while reducing unnecessary exposure to individual drug classes and limiting opioid-associated adverse effects. Non-pharmacological management constitutes an essential component of comprehensive care and includes respiratory physiotherapy, supported coughing, incentive spirometry when appropriate, early mobilization, positioning, individualized pulmonary hygiene, and structured monitoring of respiratory function. In selected patients with unstable chest-wall injuries or flail chest, surgical stabilization may also be considered following multidisciplinary assessment. The clinical pharmacology dimension encompasses pharmacodynamics, including drug–receptor interactions and analgesic mechanisms, as well as pharmacokinetics, including absorption, distribution, metabolism, elimination, and the influence of age-related physiological changes and organ dysfunction on drug exposure. These considerations are essential for optimizing dose selection, administration intervals, therapeutic response, and the prevention of drug accumulation or toxicity. Furthermore, the appraisal emphasizes adverse drug reactions, medication errors, contraindications, cumulative sedative effects, opioid-induced respiratory depression, non-steroidal anti-inflammatory drug-associated renal and gastrointestinal complications, and acetaminophen-related hepatotoxicity following excessive exposure. Pharmacovigilance and pharmacosafety principles support the systematic identification, assessment, documentation, and prevention of medication-related risks throughout the treatment pathway. Evidence-based medicine provides the methodological foundation for evaluating clinical guidelines, randomized controlled trials, systematic reviews, meta-analyses, and comparative effectiveness studies, while recognizing heterogeneity in injury patterns, analgesic protocols, patient populations, and outcome definitions. Clinically meaningful endpoints include pain intensity, opioid consumption, respiratory function, pulmonary complications, and duration of hospitalization, mobility, quality of recovery, readmission, adverse events, and mortality. An individualized, multidisciplinary, and evidence-informed strategy integrating pharmacological and non-pharmacological interventions offers the most coherent framework for rib fracture management. Therapeutic optimization requires balancing analgesic effectiveness with respiratory safety, selecting interventions according to patient-specific characteristics, and continuously reassessing clinical response. This integrated approach supports rational pharmacotherapy, safer medication utilization, prevention of secondary complications, and improvement of patient-centered clinical outcomes. Nevertheless, treatment decisions must be guided by injury severity, current clinical evidence, applicable institutional protocols, and individualized professional judgment. The appraisal highlights the importance of interdisciplinary collaboration among traumatologists, thoracic surgeons, clinical pharmacologists, clinical pharmacists, anesthesiologists, nurses, and rehabilitation specialists in establishing coordinated treatment pathways. Risk stratification, repeated pain assessment, evaluation of oxygenation, and systematic monitoring of respiratory function facilitate timely therapeutic adjustments and early recognition of clinical deterioration. Particular emphasis should be placed on individualized prescribing, medication reconciliation, deprescribing of unnecessary agents, and patient education concerning analgesic administration and potential adverse effects. Integrating standardized clinical protocols with continuous outcome assessment may strengthen treatment consistency, optimize resource utilization, and promote safer, more effective, patient-centered recovery following rib fractures. Special consideration should also be given to geriatric patients, polypharmacy, comorbidities, and individualized analgesic requirements to minimize preventable complications and improve functional recovery.

СУПЕРИОНДЫ ТОК ӨТКІЗГІШТЕР

2026-10-18T17:31:59+00:00

Бұл мақалада суперионды ток өткізгіштердің физикалық табиғаты, құрылымдық ерекшеліктері және электрөткізгіштік қасиеттері қарастырылады. Супериондық өткізгіштерде кристалдық тордың белгілі бір бөлігін құрайтын иондардың жоғары қозғалғыштығы нәтижесінде электр тогы тасымалданады. Мұндай материалдар кәдімгі қатты денелерге тән иондық өткізгіштікпен салыстырғанда ерекше электрлік және құрылымдық қасиеттерімен сипатталады

ФИЗИКАДАҒЫ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЕСЕПТЕРДІ ШЫҒАРУҒА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ

2026-10-18T18:42:46+00:00

Мақалада физиканы оқыту барысында эксперименттік есептерді қолдану арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру жолдары қарастырылады. Эксперименттік есептердің білім алушылардың логикалық ойлауын, зерттеушілік қабілетін, практикалық дағдыларын және физикалық құбылыстарды талдау біліктілігін дамытудағы маңызы сипатталады. Оқушыларды есеп шығаруға кезең-кезеңімен үйретудің әдістемелік ерекшеліктері, тәжірибелік тапсырмаларды ұйымдастыру жолдары және «Қысым» тақырыбы бойынша эксперименттік есептерді орындау үлгілері ұсынылады

ФИЗИКАНЫ ОҚЫТУДАҒЫ АНДРАГОГИКАЛЫҚ ТӘСІЛДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

2026-10-18T18:47:12+00:00

Мақалада Андрагогикалық тәсілде оқыту әдістерін таңдау білім алушылардың белсенділігіне, тәжірибелік әрекетіне және өздігінен білім алуына жағдай жасауға негізделетіні көрсетілген. Сонымен қатар, ересек білім алушыларға арналған тәжірибелерді ұйымдастыру кезінде олардың күнделікті өмірде немесе кәсіби қызметте кездестіретін құбылыстарын зерттеу ұсынылады.

ФИЗИКА САБАҚТАРЫН ОҚЫТУДА ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕР МЕН САНДЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ

2026-10-18T18:51:30+00:00

Мақалада жалпы білім беретін мектепте физика сабақтарын оқытуда жаңа әдіс-тәсілдер мен сандық технологияларды қолданудың тиімділік рөлі қарастырылады. Білімді бақылаудың негізгі қызметтері, оның оқу жетістіктерін диагностикалаудағы, оқу барысында туындайтын қиындықтарды анықтаудағы және оқыту әдістемесін жетілдірудегі маңызы ашылған

ФИЗИКА ПӘНІН ОҚЫТУДАҒЫ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ПАЙДАЛАНУ

2026-10-18T18:56:13+00:00

Мақалада жалпы білім беретін мектептерде оқу технологиясы білім беру үдерісінде қолданылатын әдістердің, тәсілдердің, дидактикалық құралдардың және психологиялық-педагогикалық әрекеттердің өзара байланысқан жүйесі ретінде қарастырылады.. Сонымен қатар физиканы оқытуда цифрлық білім беру ресурстарын, интерактивті модельдерді, виртуалды эксперименттерді және зерттеушілік тапсырмаларды қолданудың мүмкіндіктері сипатталады.

АТОМДЫҚ ЖӘНЕ КВАНТТЫҚ ФИЗИКАНЫ ОҚЫТУДЫҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕМЕЛІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

2026-10-18T19:09:33+00:00

Мақалада жалпы білім беретін мектептерде атомдық және кванттық физика негіздерін оқытудың ғылыми-әдістемелік аспектілері қарастырылады. Атомдық және кванттық құбылыстардың табиғатын түсіндіру кезінде туындайтын педагогикалық қиындықтар, оқушылардың жас және танымдық ерекшеліктеріне сәйкес оқу материалын меңгерту жолдары талданады. Сонымен қатар физиканы оқытуда цифрлық білім беру ресурстарын, интерактивті модельдерді, виртуалды эксперименттерді және зерттеушілік тапсырмаларды қолданудың мүмкіндіктері сипатталады. Оқушылардың ғылыми ойлау қабілетін жетілдіру, теориялық білімдерін тәжірибемен ұштастыру және физикалық заңдылықтарды күнделікті өмірдегі технологиялармен байланыстыра түсіндіру мәселелеріне ерекше назар аударылады.

Integrating Artificial Intelligence into Physics Education

2026-10-19T02:03:52+00:00

Physics education has long been recognized as one of the most intellectually demanding areas of science instruction. Students frequently struggle with abstract concepts, complex mathematical formalisms, and the need to visualize invisible phenomena such as electromagnetic fields, quantum states, or thermodynamic processes. Traditional teaching methods, while foundational, often face limitations in providing individualized support, timely feedback, and engaging visualizations that match the diverse learning needs of students. These persistent challenges contribute to high dropout rates in physics courses, declining interest in STEM fields, and difficulties in developing deep conceptual understanding.

In recent years, the rapid advancement of artificial intelligence technologies has opened new possibilities for addressing these long-standing issues. Computer and information communication technologies have over the years continued to evolve, leading to the development of artificial intelligence [1]. Tools such as adaptive learning systems, intelligent tutoring platforms, generative AI models, and sophisticated simulation environments are increasingly being integrated into educational practice. AI offers the potential to personalize learning pathways, generate interactive visualizations, provide immediate formative feedback, and support both students and instructors in more efficient and effective ways. As a result, the integration of artificial intelligence into physics education has become a highly relevant and timely topic in contemporary educational research.

The purpose of this paper is to examine the integration of artificial intelligence into physics education, with a particular focus on its pedagogical opportunities, practical applications, and associated challenges. Specifically, the paper aims to:

-analyze the main benefits that AI technologies can bring to the teaching and learning of physics;

-review existing practical applications and case examples of AI use in physics education;

-identify key limitations, risks, and ethical considerations related to AI integration; and

-propose recommendations for the effective and responsible implementation of AI tools in physics instruction.

Georgian Legislation and the foundation principles of Georgian State debts (obligations)

2026-10-19T02:12:27+00:00

This paper reviews Georgian legislation on government securities, which rests mainly on the Law "On State Debt" (1998) rather than a dedicated securities law. The law defines state debt and the types of government securities (discount or interest-bearing, short-, medium- or long-term), and gives the Ministry of Finance authority to issue them, with the National Bank of Georgia acting as fiscal agent. Treasury bonds originated in the government's restructured debt to the National Bank, due for repayment by 2030. The paper identifies a legislative gap: proceeds may be used only to cover the budget deficit and short-term cash gaps, which narrows the instrument's use. Because the Law "On the Securities Market" excludes government securities, they are not openly traded, and auctions run through commercial banks.

Reforming the Georgian Government Securities Market: Regulatory Barriers and the Case for Open, Direct Investor Access

2026-10-19T03:17:15+00:00

This paper analyzes the Ministry of Finance and National Bank Regulation governing the issuance, circulation, and redemption of Georgian treasury bills and bonds. Bills are discount securities of up to one year, and bonds are coupon securities of 1 to 10 years, with a nominal value of GEL 1,000. All are sold at multiple-price auctions open only to commercial banks. The author identifies several weaknesses: a legal limit on using proceeds to deficit and cash-gap financing; a GEL 50,000 minimum competitive bid that excludes small investors; bank intermediation that creates conflicts of interest and lets banks see client bids; lari-only issuance with no currency hedging or inflation indexing; unregulated bank fees; a paper-and-electronic bidding duplication; and a central register run by the central bank. The paper recommends admitting brokerage firms, introducing a "Treasury Direct" system, lowering the minimum bid to GEL 100, trading through a single exchange, issuing inflation-indexed securities, setting uniform commissions, and creating an independent auction body.

Keywords: Government debt, Treasury Bills, Discount Securities, Coupon Securities, Bidding procedures on T-bills Market, Treasury Direct, TIPS, yield, taxation, budget deficit

An Analysis of Factors Influencing the Choice of Georgian Higher Education Institutions by International Students

2026-10-19T05:05:28+00:00

This paper examines the factors influencing international students' choice of higher education institutions in Georgia, as well as their experiences and levels of satisfaction. The theoretical framework for the study integrates the Push-Pull model, the Theory of Planned Behavior (TPB), and Human Capital Theory. A quantitative approach was employed via an online survey using a structured questionnaire (based on a 5-point Likert scale). The study involved 390 international students who were enrolled in 21 Georgian universities during the 2025–2026 academic year. It evaluated the country's overall attractiveness, along with institutional, academic, social, economic, marketing, and personal factors. The findings indicate that Georgia is perceived as a safe (M=3.95) and financially affordable country. Institutional attractiveness, the quality of academic programs (M=3.93), and the consideration of career and personal goals when selecting a university received particularly high ratings. The majority of students make their choices deliberately, linking them to career success (M=4.14). Among information sources, digital channels (M=3.68) and the experiences of current students or graduates (M=3.58) proved to be the most influential. The lowest scores were recorded for financial support (M=1.97) and the role of recruitment agencies (M=2.06). Student satisfaction (M=3.58) is positive and is directly linked to the provision of positive recommendations and word-of-mouth (WOM) behavior. However, responses regarding social integration, the perception of discrimination (M=3.05), and the preservation of religious identity (M=2.99) are mixed. The study’s findings indicate that attracting international students is a complex process. Georgia’s competitive advantages—safety, financial affordability, quality of education, and career prospects—must be utilized effectively. It is recommended to implement a unified International Student Experience Model, as well as to strengthen digital marketing, scholarships/financial support, and mechanisms for socio-cultural integration.

ТАБИҒИ ЖӘНЕ ТЕХНОГЕНДІК ГИПС ҚҰРАМДЫ ШИКІЗАТ НЕГІЗІНДЕГІ БАЙЛАНЫСТЫРҒЫШ МАТЕРИАЛДАР: ӘДЕБИ ШОЛУ

2026-10-19T03:56:23+00:00

Құрылыста гипс байланыстырғыштарына деген сұраныс ешқашан төмендеген емес, мұның түсінікті себептері бар. Технологиясы қиын емес, цементпен салыстырсақ, энергия әлдеқайда аз жұмсалады - бірнеше есе. Жабдыққа салынатын қаржы да, металл да көп кетпейді. Двуводный гипс жартылай сулы күйге 140-220 °C шамасында-ақ өтеді. Клинкерді күйдіруге бұдан әлдеқайда жоғары температура керек, сондықтан отын шығыны да, атмосфераға тасталатын СО2 мөлшері де мүлде басқа деңгейде [1, 2].

Бірақ табиғи гипс тасы кез келген өңірде табыла бермейді. Кен орны алыста болса, тасымалдау шығыны өнімнің өзіндік құнына едәуір әсер етеді. Сол себепті көптеген зерттеушілер өнеркәсіптің гипсі бар қалдықтарына назар аударады - фосфогипс, цитрогипс, боргипс, фторангидрит сияқты. Әлемде мұндай қалдықтың елуден астам түрі бар екені белгілі [3]. Олардың жыл сайын түзілетін көлемі байланыстырғыш алу үшін өндірілетін табиғи гипс тасынан анағұрлым көп.

Developing academic writing skills in a master’s program at a non linguistic university

2026-10-18T22:09:08+00:00

The article is devoted to the issue of developing master’s students’ academic writing skills in the process of learning a foreign language at a non‑linguistic university. The article highlights the importance of developing foreign‑language academic literacy as the most significant component of academic communication and the research activities of a future specialist. Academic writing is an essential component of master’s-level education. Students at non-linguistic universities are expected to prepare research papers, conference abstracts, literature reviews, and master’s theses, often in English. However, many of them experience difficulties with academic vocabulary, text structure, argumentation, source integration, and formal style. This article examines the main challenges involved in developing academic writing skills among master’s students at non-linguistic universities. It also discusses effective teaching strategies, including genre-based instruction, process writing, scaffolded practice, peer review, corpus tools, and responsible use of artificial intelligence. The article argues that academic writing should be taught systematically and integrated into students’ research and professional training.

The article emphasizes that students become familiar with the modern rules of written scientific communication, which must be taken into account when preparing academic texts in a foreign language. Students are encouraged to follow examples of authentic foreign‑language academic texts and to analyze the principles of constructing an academic text and incorporate them into the system of constructing their own written works. The article shows that the lexical content and examples of typical syntactic structures based on academic foreign‑language texts become the foundation for creating one’s own written text. The authors of the article note that the assessment of the development of academic writing skills is carried out both during classroom sessions and based on the results of students’ participation in scientific and practical conferences, where they present their materials in a foreign language.

РЕАЛІЗАЦІЯ ІДЕЙ СТАЛОГО РОЗВИТКУ В ШКІЛЬНИХ КУРСАХ ГЕОГРАФІЇ В УМОВАХ ВПРОВАДЖЕННЯ КОНЦЕПЦІЇ НОВОЇ УКРАЇНСЬКОЇ ШКОЛИ

2026-10-18T22:20:53+00:00

У статті розкрито особливості реалізації ідей сталого розвитку в шкільних курсах географії в умовах впровадження Концепції Нової української школи. Проаналізовано нормативно-правові засади (Державний стандарт базової середньої освіти 2020 р., модельні навчальні програми), компетентнісний потенціал географії, трансформацію змісту географічних курсів. Визначено ефективні методичні підходи (проєктна технологія, інтерактивні методи, ГІС-технології) та окреслено виклики й перспективи інтеграції освіти для сталого розвитку в шкільну географічну освіту

AI-Generated Assessment Items: Quality, Validity, and the Role of Human Oversight

2026-10-18T22:26:07+00:00

The rapid development of generative artificial intelligence has created new opportunities for educational assessment, particularly in the development of test items. Large language models (LLMs) can generate multiple-choice questions, constructed-response prompts, distractors, scenarios, and alternative item versions within seconds, potentially reducing the time and resources traditionally required for item development. However, the ability to generate a plausible question does not necessarily demonstrate that the resulting item is suitable for educational measurement. This paper examines current evidence on the quality of AI-generated assessment items and considers the implications of their use for validity, cognitive alignment, fairness, technical quality, and psychometric functioning. A structured review and conceptual analysis of recent literature on LLM-based automatic item generation was conducted, with particular attention to research published between 2023 and 2026. The review indicates that AI-generated items can achieve promising levels of linguistic, content, and, in some contexts, psychometric quality. Nevertheless, important limitations remain, including factual inaccuracies, construct misalignment, insufficient cognitive demand, weak distractors, response-pattern artifacts, cultural sensitivity concerns, and substantial variation according to model, prompt design, and assessment domain. Building on emerging human-in-the-loop approaches, this paper proposes an evidence-based quality assurance framework that differentiates among tasks suitable for AI assistance, tasks requiring professional judgment, and claims requiring empirical evidence. The paper argues that as item generation becomes increasingly scalable, the principal challenge shifts from producing assessment content to validating it. Generative AI may therefore change rather than eliminate the role of assessment professionals, placing greater emphasis on specification, review, validation, and accountable decision-making.

THE IMPACT OF DIGITALIZATION ON LEARNING FOREIGN LANGUAGES

2026-10-18T22:36:37+00:00

This article examines the impact of the digitalization process in modern society on the field of foreign language teaching. The author analyzes the possibilities of using digital technologies in the education system and their effectiveness. The impact of online platforms and mobile applications on the quality of teaching is described, as well as the role of students in developing language skills. By leveraging the advantages of digitalization in the educational process, it is possible to significantly improve the quality of teaching and at the same time reduce the time teachers spend developing new materials. Modern realities offer ever‑new methods and aspects of using digital technologies in the learning process. Today, teachers must keep up with the times, constantly monitoring innovations in the field of information technology and applying them in practice. This way, it is possible to maintain students’ interest in learning foreign languages. Digital materials can be used as an integral part of a traditional course, as well as a separate tool for learning using a computer.

Студенттердің суицидтік мінез-құлқының қорғаныш факторы ретіндегі психологиялық төзімділік (Қазақстан Республикасының 2023–2025 жж. статистикасы негізінде)

2026-10-18T23:29:32+00:00

Мақалада студент жастар арасындағы суицидтік мінез-құлықтың алдын алудағы психологиялық төзімділіктің (resilience) қорғаныш рөлі талданады. Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің 2023–2025 жылдардағы деректері мен халықаралық эпидемиологиялық зерттеулер негізінде қауіп-қатер факторларын іздеуге бағытталған дәстүрлі тәсілден ішкі қорғаныш ресурстарын дамытуға негізделген модельге көшу қажеттігі дәлелденеді. Төзімділіктің екі өзекті құрамдас бөлігі — эмоцияны реттеу және оқу орнымен байланыстылық — егжей-тегжейлі қарастырылады. Қорытындыда эдвайзерлерді «қақпашы» (gatekeeper) ретінде даярлау, тең-теңімен (peer-to-peer) қолдау жүйесі, психоағарту модульдері және университеттің психологиялық қызметінің жұмыс алгоритмі ұсынылады.

The Relationship Between Social Media Use and Vocabulary Development in English Language Learning

2026-10-19T01:40:10+00:00

This study examines the relationship between social media use and English vocabulary development among university students in Kazakhstan. A quantitative correlational research design was employed to investigate students’ social media usage patterns and their self-reported vocabulary-learning experiences. Data were collected through a questionnaire and analyzed using IBM SPSS Statistics. The analysis included descriptive statistics, reliability analysis, tests of normality, and Pearson correlation analysis. The preliminary results indicate that the relationships between individual social media platforms and vocabulary development vary across platforms. Facebook use was negatively correlated with vocabulary scores, whereas YouTube showed a positive but statistically non-significant relationship. No statistically significant correlations were identified for Instagram or TikTok. These findings suggest that the potential educational value of social media may depend on the platform and the nature of learners’ engagement with English-language content. The study highlights the importance of purposeful social media use in supporting vocabulary development. Further research with a larger sample and more objective measures of vocabulary knowledge is recommended.

ФИЗИКА ПӘНІМЕН ПӘНАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТЫ КОНТЕКСТІК НЕГІЗДЕ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ РӨЛІ

2026-10-19T03:22:48+00:00

Мақалада физиканы оқыту барысында пәнаралық байланысты контекстік негізде ұйымдастырудың теориясы және әдістемесі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – нақты қолданбалы тапсырмалар арқылы физикалық білімді математика, биология, география, химия және информатика пәндерімен байланыстырудың педагогикалық рөлін қарастыру. Сонымен қатар ғылыми-әдістемелік әдебиеттерді талдау, салыстыру, жүйелеу және тапсырмаларды педагогикалық модельдеу қолданылды. Ғылыми еңбектерді талдау контекстік тапсырмалардың пәндік білімді күнделікті өмірмен ұштастыруға, деректерді түсіндіруге, дәлелді шешім қабылдауға және алған білімдерін жаңа технологияларды қолдану көрсетіледі. Мақалада контекстік-пәнаралық тапсырманы құрастырудың авторлық моделі, сабаққа енгізуге болатын үлгі тапсырмалар ұсынылады.

CERTAIN ASPETCS OF DEVELOPING FUTURE SKILLS IN MIDDLE SCHOOL STUDENTS UNDER DIGITALIZATION

2026-10-19T03:26:54+00:00

This comprehensive paper explores the multifaceted aspects of fostering 21st-century future skills among middle school students within an increasingly digitalized educational ecosystem. As global socio-economic paradigms shift toward automation, artificial intelligence, and ubiquitous computing, early secondary education serves as a critical developmental threshold. The research examines key cognitive, social, and technological competencies - including algorithmic thinking, critical digital literacy, collaborative problem-solving, and socio-emotional resilience. Through detailed empirical insights, quantitative modeling, and theoretical analysis, the study proposes an integrated pedagogical model designed to embed dynamic digital toolsets into traditional curricula while safeguarding holistic cognitive development.

DIGITAL LITERACY OF TEACHERS IN MODERN PEDAGOGICAL PRACTICE: COMPETENCE FRAMEWORKS, INTEGRATION METHODS, AND DEVELOPMENT STRATEGIES

2026-10-19T03:44:40+00:00

The article presents an extensive theoretical, methodological, and empirical examination of teachers' digital literacy within the contemporary educational ecosystem. It provides a deep, multi-layered analysis of educators' technological competencies based on international reference models, including the European Framework for the Digital Competence of Educators and the TPACK model. The paper thoroughly explores pedagogical integration methodologies, such as blended instruction, flipped classroom architectures, guided discovery strategies, and real-time diagnostic feedback loops. Practical applications of digital learning platforms, including Miro, Quizlet, and custom interactive web platforms like Tenseflix, are systematically detailed alongside the pedagogical implications of generative artificial intelligence. Furthermore, the article outlines comprehensive educational leadership strategies, institutional frameworks for continuous professional development, and ethical considerations surrounding user data protection and academic integrity.

ФИЗИКА ПӘНІН ОҚЫТУДА ЖАҢА ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ

2026-10-19T04:00:22+00:00

Мақалада жалпы білім беретін мектепте физика пәнін оқытуда жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолданудың маңызы, мүмкіндіктері мен әдістемелік негіздері қарастырылады. Виртуалды зертханалар, компьютерлік модельдеу, сандық өлшеу датчиктері, толықтырылған және виртуалды шындық, интерактивті тақта, қашықтан оқыту платформалары мен жасанды интеллект құралдарының оқу үдерісіндегі орны талданады. Жаңа технологиялардың оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруға, физикалық құбылыстардың мәнін терең түсінуге және функционалдық сауаттылықты қалыптастыруға ықпалы көрсетіледі. Сонымен қатар оларды енгізу барысында кездесетін қиындықтар айқындалып, мұғалімдерге арналған әдістемелік ұсыныстар беріледі.

Domestic violence and bullying in schools – impact, mechanisms, and prevention

2026-10-19T04:48:57+00:00

Domestic violence and bullying in schools are serious socio-pathological phenomena that significantly affect the psychosocial development of children and young people. The professional literature points to their close connection, with the family environment playing a key role in shaping a child's behavior in the school environment. Children exposed to violence in the family may find themselves in the position of victims or aggressors in bullying behavior at school. The aim of this paper is to analyze the relationship between domestic violence and bullying at school, to highlight the mechanisms of their interaction, to identify the consequences for the child, and to emphasize the importance of preventive and safety measures in the school environment. The article is based on an analysis of domestic and foreign professional literature and emphasizes the need for interdisciplinary cooperation in the protection of children.