Gəncə–Daşkəsən bölgəsində aqroekosistemlərin davamlı inkişafı: əkinçilik sahələri üzrə müqayisəli təhlil

Abstract

Bu məqalədə Gəncə–Daşkəsən iqtisadi rayonunda müxtəlif əkinçilik sahələri üzrə formalaşan aqroekosistemlərin davamlı inkişaf xüsusiyyətləri araşdırılmışdır. Tədqiqatın əsas məqsədi bölgədə yayılmış əsas əkinçilik istiqamətlərinin ekoloji və iqtisadi baxımdan müqayisəli təhlilini aparmaq, onların davamlılıq səviyyəsini müəyyən etmək və bu sahədə mövcud problemləri üzə çıxarmaqdan ibarət olmuşdur. Araşdırma zamanı taxılçılıq, kartofçuluq, tərəvəzçilik, bağçılıq və yem bitkiləri kimi əsas əkinçilik sahələri üzrə məhsuldarlıq, su sərfi, torpaq münbitliyi, eroziya riski, gəlirlilik və davamlılıq indeksi kimi göstəricilər müqayisəli şəkildə təhlil edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, yüksək məhsuldarlıq və gəlirlilik bütün hallarda aqroekosistemin yüksək davamlılığı demək deyildir. Xüsusilə kartofçuluq və tərəvəzçilik sahələrində iqtisadi səmərəlilik yüksək olsa da, su sərfinin çoxluğu, torpağın intensiv istifadəsi və eroziya riskinin artması həmin sahələrin ekoloji baxımdan daha həssas olduğunu göstərmişdir. Bununla yanaşı, bağçılıq və yem bitkiləri əsasında formalaşan aqroekosistemlər torpaq münbitliyinin qorunması, eroziya riskinin azlığı və resurslardan daha səmərəli istifadə ilə seçilərək daha dayanıqlı sahələr kimi qiymətləndirilmişdir. Tədqiqat nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, Gəncə–Daşkəsən bölgəsində aqroekosistemlərin davamlı inkişafı əkinçilik növündən əlavə, tətbiq olunan aqrotexniki tədbirlərdən, suvarma üsullarından, torpaqdan istifadə səviyyəsindən və ümumi idarəetmə keyfiyyətindən birbaşa asılıdır. Araşdırma göstərmişdir ki, bölgədə davamlı kənd təsərrüfatının inkişafı üçün diferensial yanaşma, yəni hər bir əkinçilik sahəsinin öz xüsusiyyətlərinə uyğun idarə olunması vacibdir.