Modern Scientific Technology

Gəncə–Daşkəsən bölgəsində aqroekosistemlərin davamlı inkişafı: əkinçilik sahələri üzrə müqayisəli təhlil

2026-04-20T02:15:14+00:00

Bu məqalədə Gəncə–Daşkəsən iqtisadi rayonunda müxtəlif əkinçilik sahələri üzrə formalaşan aqroekosistemlərin davamlı inkişaf xüsusiyyətləri araşdırılmışdır. Tədqiqatın əsas məqsədi bölgədə yayılmış əsas əkinçilik istiqamətlərinin ekoloji və iqtisadi baxımdan müqayisəli təhlilini aparmaq, onların davamlılıq səviyyəsini müəyyən etmək və bu sahədə mövcud problemləri üzə çıxarmaqdan ibarət olmuşdur. Araşdırma zamanı taxılçılıq, kartofçuluq, tərəvəzçilik, bağçılıq və yem bitkiləri kimi əsas əkinçilik sahələri üzrə məhsuldarlıq, su sərfi, torpaq münbitliyi, eroziya riski, gəlirlilik və davamlılıq indeksi kimi göstəricilər müqayisəli şəkildə təhlil edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, yüksək məhsuldarlıq və gəlirlilik bütün hallarda aqroekosistemin yüksək davamlılığı demək deyildir. Xüsusilə kartofçuluq və tərəvəzçilik sahələrində iqtisadi səmərəlilik yüksək olsa da, su sərfinin çoxluğu, torpağın intensiv istifadəsi və eroziya riskinin artması həmin sahələrin ekoloji baxımdan daha həssas olduğunu göstərmişdir. Bununla yanaşı, bağçılıq və yem bitkiləri əsasında formalaşan aqroekosistemlər torpaq münbitliyinin qorunması, eroziya riskinin azlığı və resurslardan daha səmərəli istifadə ilə seçilərək daha dayanıqlı sahələr kimi qiymətləndirilmişdir. Tədqiqat nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, Gəncə–Daşkəsən bölgəsində aqroekosistemlərin davamlı inkişafı əkinçilik növündən əlavə, tətbiq olunan aqrotexniki tədbirlərdən, suvarma üsullarından, torpaqdan istifadə səviyyəsindən və ümumi idarəetmə keyfiyyətindən birbaşa asılıdır. Araşdırma göstərmişdir ki, bölgədə davamlı kənd təsərrüfatının inkişafı üçün diferensial yanaşma, yəni hər bir əkinçilik sahəsinin öz xüsusiyyətlərinə uyğun idarə olunması vacibdir.

AN INTELLIGENT HYBRID FRAMEWORK FOR SYSTEMIC CYBER RISK MANAGEMENT IN CRITICAL FINANCIAL INFRASTRUCTURE

2026-04-17T20:26:42+00:00

This work looks at how cyber dangers grow harder to manage within vital financial systems, because old methods struggle when faced with tight connections across networks and fast-changing attack patterns. Although past studies point out that artificial intelligence, machine learning, or deep learning might help spot and anticipate digital threats, such tools often operate in isolation - failing to connect with models that assess broader system-wide risks or support strategic choices. Despite existing gaps, this research introduces a smart combined structure linking systemic risk assessment, statistical economics methods, together with artificial intelligence tools inside one cybersecurity oversight setup. Built around four connected components, it begins with a level tracking chain reaction across monetary systems. Following that comes a section using economic data techniques to measure how risks and controls influence outcomes. Then appears a part powered by machine learning aimed at spotting dangers early while forecasting future patterns. Finally, there exists a stage focused on improving choices about responses and where to assign support effectively. Beginning with structure, this method ties network patterns to live data signals for spotting cyber dangers early. Rather than just flagging issues, it guides choices in security planning through forward-looking insights. Fresh in its design, the research brings together separate analytical strands into one working system. Banks and similar organizations can apply these findings to strengthen their defenses where digital attacks are concerned.)

Virtual Temperatur Ölçmə Modullarında Avtomatik Kalibrləmə və Xəta Minimallaşdırma Metodları

2026-04-18T00:26:39+00:00

Virtual temperatur ölçmə modulları sənaye və elmi sahələrdə yüksək dəqiqlikli monitorinq üçün geniş tətbiq olunur. Bu modulların əsas üstünlüyü real sensor məlumatlarının rəqəmsal emalı, simulyasiya imkanları və uzaqdan idarəetmə funksiyalarıdır. Lakin ölçmə prosesində sensor xətaları və səs-küy təsirləri nəticələrin dəqiqliyinə mənfi təsir göstərə bilir. Temperatur sensorlarında yaranan xətalar adətən cihazın konstruksiyası, çevrilmə elektronikasındakı qeyri-sabitlik və rəqəmsal emal mərhələsindəki sapmalarla əlaqədardır. Virtual mühitdə bu xətaların aşkarlanması və analizi daha geniş şəkildə həyata keçirilə bilər, çünki həm real, həm də referens temperatur göstəricilərini müqayisə etmək mümkündür. Avtomatik kalibrləmə metodları virtual temperatur ölçmə modullarının dəqiqliyini artırmaq üçün əsas mexanizmlərdən biridir. Bu metodlar sistemə ölçmə xətalarını real vaxtda müəyyənləşdirib kompensasiya etməyə imkan verir və əlavə istifadəçi müdaxiləsinə ehtiyac qalmır. Xəta minimallaşdırma prosesi zamanı rəqəmsal filtrasiya alqoritmləri (Moving Average, Kalman Filter və s.) mühüm rol oynayır. Bu alqoritmlər təsadüfi səs-küyü azaldaraq ölçmə siqnalının stabilliyini yüksəldir və modulun real vaxt performansını yaxşılaşdırır. Nəticə olaraq, avtomatik kalibrləmə və xəta minimallaşdırma metodlarının birgə tətbiqi virtual temperatur ölçmə modullarının dəqiqliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Hazırlanan nəzarət sistemi ölçmə prosesini daha etibarlı edir və gələcəkdə digər virtual ölçmə cihazlarına da rahatlıqla inteqrasiya oluna bilər.

GENERATIVE AI-ASSISTED EXPLOIT PAYLOAD GENERATION FROM PUBLIC VULNERABILITY ADVISORY FEEDS: DESIGN, IMPLEMENTATION, AND EMPIRICAL STUDY

2026-04-18T00:30:27+00:00

Modern web applications face an ever-growing catalogue of disclosed vulnerabilities, yet translating Common Vulnerabilities and Exposures (CVE) records into actionable security test cases remains a labor-intensive, largely manual process. This paper presents an automated threat-emulation pipeline that bridges public vulnerability intelligence feeds — the National Vulnerability Database (NVD) and the GitHub Security Advisory (GHSA) database — with a target web application under assessment. The pipeline operates in four stages: (1) structured CVE acquisition and severity-based filtering using the Common Vulnerability Scoring System (CVSS) and the Common Weakness Enumeration (CWE) taxonomy; (2) advisory enrichment by fetching GHSA patch-level commit diffs and affected package metadata via the GitHub GraphQL API; (3) context-aware exploit payload generation driven by a Large Language Model (LLM, specifically Claude Sonnet) that transforms structured CVE context into targeted HTTP payloads; and (4) automated response-evidence validation, also LLM-assisted, that classifies each probe attempt as a true positive (TP) or false positive (FP) against a Damn Vulnerable Web Application (DVWA) reference target. An empirical evaluation over 240 CVE records produced 712 probe alerts spanning Cross-Site Scripting (XSS), Command Injection (CMDI), and Local File Inclusion (LFI) vulnerability classes. Among CVEs whose weakness type matched DVWA's attack surface, the system achieved a detection rate of 95.1 %, precision of 0.999, recall of 1.0, F1-score of 0.9993, and Matthews Correlation Coefficient (MCC) of 0.9992.

Research on Quantitative Assessment and Detection Methods for Residual Risks of Outdated Static Confidential Data

2026-04-18T22:27:54+00:00

Aiming at the historical static confidential data archived due to business system upgrades, project conclusion and other reasons, this paper proposes a quantitative assessment framework based on "Residual Risk Value (RRV)". This framework is designed to address the challenges of risk assessment caused by the passage of time, standard iteration and loss of business context. By constructing a three-dimensional model integrating "information sensitivity, current identifiability, and potential impact consequences", subjective empirical judgments are converted into objective quantitative analysis, providing a scientific decision-making basis for security governance and compliant disposal at the end of the data lifecycle. This paper elaborates on the constituent factors and calculation methods of the RRV model, as well as the systematic detection and hierarchical disposal process based on the model, and discusses the application value of the framework in the broader field of data governance

Creating an Optimized Engine for 3D Visualization of Large Reservoir Models Using OpenGL: GPU Rendering, System Architecture, and Petroleum Engineering Applications

2026-04-19T00:40:49+00:00

Three-dimensional visualization of subsurface reservoir models described in the GRDECL corner-point grid (CPG) format is a fundamental requirement in petroleum engineering for field development planning, well trajectory design, and production optimisation. This paper presents a comprehensive GPU-accelerated rendering system that correctly reconstructs CPG hexahedra in real time using the OpenGL 3.3 Geometry Shader stage together with Texture Buffer Objects (TBOs). The system evolved through five architectural stages—from a point-cloud prototype to a multi-pipeline fault-aware architecture—each addressing concrete limitations identified in the preceding stage.

The final system comprises nine loosely coupled modules connected by three independent shader pipelines. Each active cell is submitted as a single point primitive; the geometry shader fetches eight corner coordinates from the TBO, performs dual-axis cross-section slicing (X and Z), applies real-time vertical exaggeration with correctly recomputed normals, and emits six quad faces as triangle strips with counter-clockwise winding order for back-face culling. The system provides automatic fault detection based on inter-layer depth discontinuity analysis, well trajectory overlay, and a screen-space colour legend.

The approach is validated on the Norne ATW2013 benchmark dataset from the Norwegian Sea (46 × 112 × 22 cells, ~113,000 active cells). The system achieves 45–60 FPS on a mid-range mobile GPU, uses approximately 12 MB of GPU memory, and is implemented in ~700 lines of Python/GLSL using PyOpenGL and GLFW with only three runtime dependencies.

An Explainable Machine Learning Framework for Breast Cancer Classification Using WBC and WDBC Datasets

2026-04-19T14:30:13+00:00

Breast cancer remains one of the leading causes of mortality among women worldwide, making early detection critically important for improving survival rates. This study presents an explainable machine learning (ML) framework for the classification of breast cancer using two widely recognized datasets: the Wisconsin Breast Cancer (WBC) and Wisconsin Diagnostic Breast Cancer (WDBC) datasets. The proposed approach integrates multiple ML algorithms, including K-Nearest Neighbors (KNN), Support Vector Machine (SVM), Random Forest (RF), XGBoost, and Artificial Neural Networks (ANN), to evaluate classification performance. The methodology involves data preprocessing, feature selection, model training, and evaluation using performance metrics such as accuracy and precision. In addition, Explainable Artificial Intelligence (XAI) techniques, including permutation importance, Partial Dependence Plots (PDP), and SHAP values, are applied to enhance the interpretability of the models and identify the most influential features. Experimental results indicate that KNN achieves the best performance on the WBC dataset with an accuracy of 97.7%, while ANN performs best on the WDBC dataset with an accuracy of up to 99%. The findings reveal that “bare nuclei” and “worst area” are the most significant features contributing to breast cancer classification. Furthermore, the study highlights a potential relationship between these features, offering deeper insight into the disease characteristics. The proposed framework demonstrates the effectiveness of combining machine learning with explainability techniques to support accurate and transparent medical diagnosis.

HOW AI IS TRANSFORMING THE FUTURE OF HEALTHCARE

2026-04-19T18:03:16+00:00

The rapid advancement of artificial intelligence (AI) is fundamentally reshaping the global healthcare landscape. From early disease detection and diagnostic imaging analysis to precision medicine, robotic surgery, and accelerated drug discovery, AI-driven technologies are delivering measurable improvements in both clinical outcomes and operational efficiency. This article provides a comprehensive analysis of the key areas in which AI is transforming healthcare, examining the principal technologies involved - including machine learning, natural language processing, computer vision, and predictive analytics - alongside their practical applications, demonstrated effectiveness, and the challenges that remain.

The study also explores the ethical considerations surrounding data privacy, algorithmic bias, and equitable access to AI-powered tools. A comparative analysis of AI application domains is presented, highlighting performance levels and deployment barriers. The findings indicate that while AI holds extraordinary potential to reduce diagnostic errors, shorten drug development cycles, and personalize patient care, its sustainable integration into healthcare systems requires robust regulatory frameworks, interdisciplinary collaboration, and continued investment in infrastructure and digital literacy.

РАЗРАБОТКА СИСТЕМЫ ИНДИКАТОРОВ РАННЕГО ВЫЯВЛЕНИЯ УГРОЗ В ПРОЕКТНОМ УПРАВЛЕНИИ

2026-04-19T22:24:09+00:00

Актуальность исследования продиктована тем, что в условиях рыночной неопределенности традиционные методы управления рисками остаются реактивными, фиксируя срывы проектов по факту их возникновения. Целью работы является разработка и эмпирическое обоснование системы индикаторов раннего предупреждения (EWS), адаптированной для выявления «мягких» угроз на ранней стадии проектного цикла. Объектом исследования является процесс управления рисками; в качестве основного метода использован критический анализ литературы и пилотный экспертный опрос 21 практикующего менеджера. Эмпирические данные показали, что в 76% случаев провалу проекта предшествует нарушение коммуникаций и вовлеченности стейкхолдеров, а не техническое отклонение бюджета. При этом 62% компаний используют реактивный подход, не имея методологии для работы с поведенческими сигналами. В результате исследования автором предложен концептуальный набор индикаторов, сфокусированный на оценке социального здоровья проекта, который может быть использован для построения проактивного мониторинга. Научная новизна работы заключается в верификации значимости «мягких» сигналов в контексте региона, а практическая ценность — в предоставлении инструмента для минимизации рисков на этапе планирования.

SCIENTIFIC BASIS AND APPLICATION OF CONTROL AND DIAGNOSTIC SYSTEMS IN GAS TURBINE ENGINES

2026-04-19T22:50:48+00:00

Gas turbine engines (GTE) are considered one of the main power units of modern energy and transport systems and are widely used in aviation, maritime transport, electricity generation and industrial applications. In order for these engines to operate with high reliability, durability and safety, it is of great importance to establish control and diagnostic systems on a scientific basis. The control system performs functions such as regulating engine modes, optimal fuel consumption, protecting turbomachinery components from thermal and mechanical loads, as well as ensuring dynamic stability. Control in modern gas turbines is carried out using electronic digital control units (FADEC – Full Authority Digital Engine Control). These systems measure engine operating parameters in real time and provide automatic adaptive control.

Diagnostic systems provide monitoring of the technical condition of the engine, early detection of malfunctions and assessment of the residual resource. Vibration analysis, thermographic control, gas flow chemical analysis and model-based diagnostic methods allow detecting potential damage to the engine. The application of these systems creates conditions for reducing maintenance costs, minimizing accident risks and increasing operational reliability. At the same time, artificial intelligence-based predictive diagnostics (PHM – Prognostics and Health Management) technologies accelerate the transition to digital control of gas turbine engines.

The study shows that an integrated control and diagnostic approach increases the energy efficiency of gas turbine engines, extends their service life and increases the level of safety in the process of technical operation.

KİBER TƏHLÜKƏSİZLİK ANLAYIŞI VƏ ONUN FORMALAŞMA MƏRHƏLƏLƏRİ

2026-04-20T01:41:58+00:00

Kiber təhlükəsizlik — rəqəmsal mühitdə məlumatların, sistemlərin və şəbəkələrin icazəsiz müdaxilələrdən, zərərverici proqramlardan və hücumlardan qorunmasını təmin edən kompleks tədbirlər sistemidir. Onun əsas məqsədi informasiya resurslarının məxfiliyini, bütövlüyünü və əlçatanlığını qorumaqdır. Kiber təhlükəsizlik anlayışı informasiya texnologiyalarının inkişafı ilə paralel olaraq formalaşmış və təkcə texnoloji deyil, həm də strateji, hüquqi və idarəetmə aspektlərini əhatə edən çoxşaxəli bir sahəyə çevrilmişdir. Kiber təhlükəsizliyin formalaşma mərhələləri bir neçə tarixi və texnoloji dövrə bölünür. İlk mərhələdə (1960–1980-ci illər) əsas diqqət kompüter sistemlərinin fiziki və məntiqi müdafiəsinə yönəlmişdi. İkinci mərhələdə (1990-cı illər) internetin genişlənməsi ilə “network security” anlayışı ön plana çıxmış, antivirus və firewall texnologiyaları yaranmışdır. Üçüncü mərhələdə (2000–2010-cu illər) qlobal miqyasda kiber cinayətkarlığın artması dövlətlərin milli təhlükəsizlik strategiyalarında kiber təhlükəsizliyə xüsusi yer ayırmasına səbəb olmuşdur. Dördüncü mərhələdə (2010-cu ildən sonra) bulud texnologiyaları, süni intellekt, blokçeyn və “big data” sistemlərinin inkişafı nəticəsində kiber təhlükəsizlik çoxsəviyyəli və adaptiv idarəetmə modelinə çevrilmişdir. Hazırda kiber təhlükəsizlik yalnız texniki mübarizə mexanizmləri deyil, həm də hüquqi normativ baza, beynəlxalq əməkdaşlıq, informasiya etikası və təhsil sahələri ilə sıx bağlıdır. Onun inkişafı dövlətlərin rəqəmsal suverenliyinin qorunmasında, iqtisadi və sosial sabitliyin təminində mühüm rol oynayır. Kiber təhlükəsizlik anlayışı zamanla sadə texniki qorunmadan strateji idarəetmə sahəsinə çevrilmişdir. Bugünkü mərhələdə əsas məqsəd yalnız hücumların qarşısını almaq deyil, həm də riskləri əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq və sistemləri dayanıqlı etməkdir. Bu istiqamətdə kibermüdafiə sistemləri, süni intellekt əsaslı monitorinq, məlumat şifrələmə və təlim mexanizmləri mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, kiber təhlükəsizliyin formalaşması dövlətlərin milli təhlükəsizlik siyasətinin, iqtisadi sabitliyin və vətəndaşların rəqəmsal hüquqlarının qorunmasının ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.

Профилактическая медицина и устойчивое развитие в снижении бремени хронических заболеваний

2026-04-19T00:11:14+00:00

Хронические неинфекционные заболевания (НИЗ) – сердечно-сосудистые, онкологические, хронические респираторные заболевания и сахарный диабет – в настоящее время являются ведущей причиной смертности в мире. По данным ВОЗ, на НИЗ приходится около 74 % всех случаев смерти (около 41 млн ежегодно), при этом значительная доля приходится на преждевременную смертность до 70 лет, особенно в странах с низким и средним уровнем дохода [1]. Это определяет НИЗ не только как медицинскую, но и как значимую социально-экономическую проблему.

Современные исследования бремени болезней (Global Burden of Disease, GBD 2023) показывают, что основная доля потерь здоровья обусловлена модифицируемыми факторами риска: повышенным артериальным давлением, табакокурением, нездоровым питанием, ожирением, гипергликемией, недостаточной физической активностью и загрязнением воздуха [2].

СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ АМБУЛАТОРНОГО ЛЕЧЕНИЯ БРОНХИАЛЬНОЙ АСТМЫ У ВЗРОСЛЫХ

2026-04-19T13:52:30+00:00

Амбулаторное лечение бронхиальной астмы у взрослых за последние годы заметно изменилось: акцент сместился от изолированного применения короткодействующих бронходилататоров к противовоспалительным режимам с ингаляционными глюкокортикостероидами, комбинированным препаратам для купирования симптомов, ступенчатой эскалации до тройной ингаляционной терапии, фенотип-ориентированному назначению биологических препаратов и дистанционному мониторингу.

Цель исследования. Провести аналитический обзор современных методов амбулаторного лечения бронхиальной астмы у взрослых и определить их клиническое место в зависимости от тяжести течения, риска обострений и особенностей фенотипа.

Материалы и методы. Выполнен аналитический обзор 10 публикаций 2020-2025 гг., отобранных из международных рецензируемых источников. В анализ включены клинические рекомендации, рандомизированные исследования, систематические обзоры и метаанализы, посвященные амбулаторному ведению взрослых пациентов с астмой, включая противовоспалительные ингаляционные режимы, тройную терапию, биологические препараты и цифровые инструменты контроля.

Результаты. Современная амбулаторная стратегия демонстрирует наибольшую эффективность при раннем включении противовоспалительного компонента в режим купирования симптомов. В метаанализе 27 рандомизированных исследований с суммарной выборкой 50 496 пациентов ингаляционные схемы «ингаляционный глюкокортикостероид - формотерол» и «ингаляционный глюкокортикостероид - короткодействующий бета2-агонист» снижали риск тяжелых обострений на 10,3 % и 4,7 % по сравнению с монотерапией короткодействующим бета2-агонистом. В исследовании MANDALA комбинация альбутерол - будесонид 180/160 мкг уменьшала риск тяжелого обострения с отношением рисков 0,73 (95 % ДИ 0,61-0,88). При неконтролируемой астме тройная терапия и биологические препараты обеспечивали дополнительное уменьшение числа обострений, а дистанционный мониторинг способствовал более медленному снижению приверженности, уменьшению использования препаратов неотложной помощи и улучшению контроля.

Заключение. Наиболее перспективная модель амбулаторного лечения бронхиальной астмы у взрослых базируется на отказе от SABA-монотерапии, раннем применении ингаляционных схем с противовоспалительным компонентом, своевременной эскалации до тройной терапии или биологического лечения у пациентов высокого риска и включении цифровых инструментов для контроля техники ингаляции и приверженности.

МОРФОМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ КЛАПАНОВ АОРТЫ И СИНУСОВ ВАЛСАЛЬВЫ И МОДЕЛИРОВАНИЕ НА ОСНОВЕ AI ПРИ АОРТАЛЬНОМ СТЕНОЗЕ

2026-04-19T13:59:14+00:00

При аортальном стенозе (АС) клапанный аппарат сердца несет большую функциональную нагрузку и одним из первых структур сердечно-сосудистой системы вовлекается в патологические процессы.

В этой связи пропорциональные и непропорциональные изменения, происходящие в анатомических структурах сердца, требуют дальнейших исследований для точной гемодинамической оценки и создания прогностических моделей.

Цель исследования: определить морфометрические параметры клапанов аорты и синуса Вальсальвы в норме и их изменения при АС.

Провести анализ структур корня аорты и моделирование морфологических изменений при АС с использованием инструментов сегментации и морфометрического анализа на основе искусственного интеллекта.

Материал исследования: фиксированные препараты сердца человека из фонда кафедры нормальной анатомии КазНМУ им. С.Д. Асфендиярова (23 препарата без признаков патологии, 6 препаратов с аортальным стенозом).

Методы исследования: определяли линейные размеры высоты клапанов аорты, свободного и фиксированного края клапанов аорты. Глубину синусов Вальсальвы.

Для определения достоверности различий морфометрических параметров в норме и патологий, в связи ограниченным количеством наблюдении при АС, было увеличено количество исследованных препаратов без патологии, в соответствии с рекомендациями при планировании медико-морфологических экспериментов (Г.А. Добровольский).

Определили зависимость линейных размеров клапанов аорты и легочного ствола в норме и патологий по коэффициенту Пирсона.

НОМОФОБИЯ КАК ИНДИКАТОР ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ УЯЗВИМОСТИ У СТУДЕНТОВ В ЦИФРОВОЙ СРЕДЕ

2026-04-19T14:25:40+00:00

В статье рассматривается номофобия как индикатор психологической уязвимости студентов в условиях цифровизации социальной и образовательной среды. Установлено, что номофобия устойчиво связана с тревожностью, депрессивными проявлениями, руминацией, нарушениями сна, прокрастинацией и снижением внутренней академической мотивации. Показано, что зависимость от смартфона может выступать поведенческой стратегией компенсации тревоги и неопределенности, отражая дефицит внутренних механизмов саморегуляции. Обосновывается необходимость концептуального переосмысления номофобии как маркерного феномена, указывающего на напряжение адаптационных ресурсов личности в цифровой среде. Делается вывод о важности профилактических мер, направленных на развитие эмоциональной регуляции, толерантности к неопределённости и психологической автономии студентов.

НЕЗАКОННОЕ ОБОГАЩЕНИЕ КАК САМОСТОЯТЕЛЬНЫЙ СОСТАВ КОРРУПЦИОННОГО ПРЕСТУПЛЕНИЯ: СРАВНИТЕЛЬНО-ПРАВОВОЙ АНАЛИЗ НАЦИОНАЛЬНЫХ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВ

2026-04-18T23:06:09+00:00

Незаконное обогащение как самостоятельный состав коррупционного преступления занимает особое место в системе антикоррупционного законодательства современных государств. Его сущность заключается в установлении уголовной ответственности за существенное несоответствие между законными доходами должностного лица и принадлежащими ему активами при отсутствии разумного объяснения их происхождения. Данный институт направлен на усиление превентивного механизма борьбы с коррупцией и повышение прозрачности публичной службы.
Сравнительно-правовой анализ национальных законодательств показывает, что подходы к криминализации незаконного обогащения существенно различаются. В ряде стран) незаконное обогащение закреплено как самостоятельный состав преступления в соответствии с положениями United Nations и United Nations Convention against Corruption

THE PROBLEM OF THE CONSTITUTIONAL AND LEGAL REGULATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE

2026-04-19T00:44:59+00:00

This article examines the constitutional and legal problems arising against the background of the rapid development of artificial intelligence (AI), as well as the new realities generated by digital transformation. It offers a comparative analysis of the advanced constitutional practices of countries such as Chile, Greece, Mexico, and Brazil in the regulation of AI.

Referring to the theoretical concepts of prominent international scholars such as Lawrence Lessig, Frank Pasquale, and Mireille Hildebrandt, the article explores the principles of “code as law” and “legal protection by design.”

At the same time, it interprets the fundamental threats posed by AI in the spheres of algorithmic discrimination, the privacy of personal data, and neuro-rights.

The article proposes the application of a strict liability model within the civil law system of Azerbaijan for the compensation of damage caused by AI and suggests recognizing AI as an “autonomous source of risk.” In conclusion, it advances strategic solutions aimed at ensuring that national legislation evolves on the basis of the principles of digital constitutionalism and that the supremacy of human will over program code is preserved.

ВЗАИМОДЕЙСТВИЕ ОРГАНОВ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ВЛАСТИ В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН: КОНСТИТУЦИОННЫЕ ОСНОВЫ И СОВРЕМЕННЫЕ ВЫЗОВЫ

2026-04-20T01:25:12+00:00

В статье исследуется конституционная модель взаимодействия органов государственной власти в Республике Казахстан. Целью работы является анализ правовых основ и институциональных механизмов взаимодействия законодательной, исполнительной и судебной ветвей власти. Методологическую основу исследования составили формально-юридический, сравнительно-правовой и системный методы.
Рассматриваются положения Конституция Республики Казахстан, определяющие принципы организации государственной власти, а также особенности их практической реализации. Особое внимание уделено анализу функций и полномочий основных государственных органов и форм их взаимодействия.
В результате исследования установлено, что конституционная модель взаимодействия органов государственной власти в Республике Казахстан характеризуется сочетанием принципа разделения властей и механизмов их согласованного функционирования. Выявлены основные направления развития институциональной структуры государственной власти и совершенствования механизмов взаимодействия.

Normative identification of forms of guilt in tax offenses and subjective imputation mechanisms

2026-04-20T02:18:54+00:00

This paper is a methodical examination of the juridical essence of types of guilt in tax crimes and their impact on the establishment of tax liability. This research considers the normative basis of intent and negligence and determines their peculiarities in the context of tax law. Special focus is put on the connection between the subjective component of guilt and the objective one of the crime with the focus on the importance of the correct legal qualification. Besides, the study examines the issues that arise when it comes to establishing guilt in tax-related offenses, such as evidentiary requirements, methods that are practiced in law enforcement. The rules of national legislation are considered within the framework of comparative law, which enables us to draw parallels with other legal systems. The results indicate that the adequate distinction of the types of guilt is important in facilitating the individualization of the liability, justice, and efficiency of punishment. Besides, the work finds the gaps in the legal regulation and interpretative challenges and suggests the recommendations to be improved, which are supported by the proposals. There is also a claim that a more specific conceptualization of guilt in tax law is the key to the stable evolution of law and law practice.

HISTORY OF URBAN PLANNING AND ARCHITECTURAL TRADITIONS: ON THE EXAMPLE OF THE CITY OF BAKU

2026-04-18T00:40:19+00:00

The historical development of urban planning and architectural traditions in Azerbaijan is analyzed through the case of Baku city. The study examines geographical, economic, and cultural factors influencing the formation of urban processes. In the medieval period, traditional urban models developed based on defense and social organization principles. In the 19th–20th centuries, the rapid growth of the oil industry led to intensive urbanization in Baku, significantly transforming its planning structure and architectural style. In the modern period, urban development is characterized by sustainable planning strategies, preservation of historical heritage, and the implementation of innovative approaches. The article evaluates the transformation of the urban environment and its socio-economic impacts in a comprehensive manner.

Ғұндар империясының Ұлы Далада қалдырған мұрасы

2026-04-19T22:37:05+00:00

Мақалада ғұн империясының қалыптасу тарихынан Еуропада саяси-әкімшілік жүйені өзгертіп, құлдық жүйені жойғанға дейінгі тарихы талданады. Ғұн империясының қазақ тарихындағы рөлі, мемлекеттік құрылымының одан кейінгі мемлекеттерге ықпалы, Батыс және Шығыс ғұндардың айырмашылығы зерделенеді. Ғұндар көшпенді өркениетінің негізін қалаушы ретінде бағаланып, мақалада өркениеттік тәсіл қолданылды. Оқиғаның желісін баяндау үшін тарихи-жүйелілік әдіс пайдаланылды. Ғұндарды сол кездегі басқа мемлекеттермен салыстыру үшін тарихи-салыстырмалы әдіс те қолданылды

Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы дендрофилді қатты қанаттылардың түр құрамы және зерттеу нәтижелерін мектеп бағдарламасында қолдану жолдары

2026-04-19T18:06:03+00:00

Мақалада Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы дендрофилді қатты қанаттылардың түр құрамы, пайдалы және зиянды түрлерінің даму ицклдары қарастырылған. Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы дендрпофильді қатты қанаттылардың түр құрамынының тізімі берілген.

Қазіргі уақытта толық зерттелмеген ашық жақтылар класс тармағының ECTOGNATHА бірі дендрофилді қоңыздар. Сонымен қатар, бұл әр орман биоценозында өмір сүретін жәндіктердің ең зиянды тобының бірі. Орманға антропогендік әсердің күшеюі жәндіктердің осы тобына қолайлы жағдай туғызатынын, нәтижесінде олардың халық шаруашылығындағы жағымсыз құндылығы ұдайы артып отыр. Қатаң орман жағдайлары, континенттік климат, құрғақшылық, рекреациялық жүктеменің жоғарылауы таулы ормандарды мекендейтін көптеген жәндіктер түрлерінің санының өзгеруіне әкеледі. Бұл орманды аймақтың әртүрлі таулы жағдайларындағы дендрофилді қаттықанаттылардың әртүрлі экологиялық және орман шаруашылығы топтарын және жеке түрлерін мұқият зерттеу қажеттілігін алдын ала анықтайды.

Алынған нәтижелер негізінде мектеп оқушыларының зоология бағыты бойынша білімдерін, шығармашылықтарын дамыту мақсатында мектеп бағдарламасына 2023-2024 оқу жылына қолданбалы курс тақырыптық - күнтізбелік жоспар беріледі.

Development and Optimization of Antibody and Protein Purification Workflows for Research and Diagnostic Applications

2026-04-20T00:00:32+00:00

This work describes laboratory-based research focused on antibody production and the isolation, purification, and characterization of proteins for biomedical applications. The study involved the use of experimental workflows for protein extraction, purification optimization, and assessment of protein quality, purity, and usability in downstream applications. Antibody-focused procedures were integrated into the workflow to support detection-related and analytical research objectives.
The project reflects strong practical experience in working with proteins across multiple experimental stages, from sample preparation to purification and biochemical evaluation. Emphasis was placed on reproducibility, preservation of protein functionality, and optimization of laboratory procedures for efficient handling of protein samples. This work demonstrates applied expertise in antibody-related research, protein isolation, and protein analysis, and highlights technical competencies highly relevant to modern biotechnology and life science laboratories.

ENHANCING STUDENTS’ VERBAL ENGAGEMENT IN BIOLOGY CLASSES THROUGH THE IMPLEMENTATION OF THE FLIPPED CLASSROOM APPROACH

2026-04-20T02:29:05+00:00

This study explores the effectiveness of the Flipped Classroom approach in enhancing students’ verbal engagement in biology education within the context of contemporary digital learning environments. The research aims to examine how the implementation of this pedagogical model contributes to the development of students’ speaking activity, communicative competence, and active participation in the learning process. A systematic review based on the PRISMA methodology was conducted using peer-reviewed publications indexed in the Scopus database. The selected studies were analyzed to identify key trends, methodological approaches, and factors influencing the successful implementation of the Flipped Classroom. The findings reveal a growing academic interest in this approach, particularly in response to the increasing integration of digital technologies and the shift toward student-centered learning models. The results demonstrate that the Flipped Classroom effectively promotes active learning, enhances students’ ability to express scientific ideas, and fosters the development of critical thinking and communication skills. The study also identifies essential conditions for its successful application, including high-quality digital instructional materials, teachers’ methodological and technological competence, and the organization of interactive classroom activities. The Flipped Classroom is confirmed as a comprehensive and flexible pedagogical model that addresses key challenges in modern science education. The study contributes to both theoretical understanding and practical implementation of innovative teaching strategies and provides a foundation for future research on adaptive and context-specific applications.

THE EFFECTIVENESS OF INFOGRAPHICS IN BIOLOGY EDUCATION: A BIBLIOMETRIC ANALYSIS

2026-04-20T03:29:34+00:00

This study aims to examine the effectiveness of infographic-based learning through a bibliometric analysis of scientific publications, with a particular focus on biology education. The research is grounded in the growing need to enhance students’ comprehension, information processing, and retention in the context of increasing cognitive demands and digital transformation in education. A systematic literature review was conducted using peer-reviewed articles indexed in the Scopus database, covering the period from 2009 to 2025. Bibliometric tools were applied to analyze publication trends, author productivity, international collaboration, and thematic structures within the research field. The results reveal a significant increase in research activity in recent years, indicating the growing relevance of infographic-based learning across multiple disciplines. The findings demonstrate that infographics are widely used in education, healthcare, and social communication, contributing to improved learning outcomes, reduced cognitive load, and enhanced student engagement. However, the analysis also identifies a lack of conceptual consolidation and highlights the limited number of studies specifically focused on biology education. The thematic and conceptual mapping further shows that infographic research is fragmented and often embedded within broader domains rather than developed as an independent field. The study contributes to the existing literature by providing a systematic overview of the research landscape and identifying key gaps and future directions. The findings emphasize the need for more domain-specific studies, particularly in biology education, as well as stronger theoretical frameworks and increased international collaboration.

APPLICATION OF GAMIFICATION IN BIOLOGY EDUCATION: A BIBLIOMETRIC ANALYSIS

2026-04-20T04:57:54+00:00

Contemporary biology education faces significant challenges related to declining student engagement, reduced motivation, and difficulties in understanding complex scientific concepts. Traditional teaching approaches are increasingly insufficient in the context of the digital era, where learners are more oriented toward interactive and technology-driven environments. This study aims to examine the role of gamification and digital technologies in enhancing learners’ motivation, engagement, and learning outcomes in biology education. The research employs a systematic review combined with bibliometric analysis of peer-reviewed articles indexed in the Scopus database over the period from 2014 to 2025. The study analyzes publication trends, citation patterns, thematic structures, and the effectiveness of gamification-based approaches in biology and related scientific disciplines. The findings indicate a steady increase in scholarly interest in gamification, particularly after 2019, reflecting its growing importance in educational research. Gamification elements such as points, badges, levels, storytelling, and interactive digital tools are shown to significantly enhance learners’ motivation, engagement, and comprehension of complex biological concepts. Bibliometric and thematic analyses reveal that gamification serves as an integrative framework connecting technological, pedagogical, and disciplinary dimensions of education. The study concludes that gamification is an effective complementary pedagogical tool that, when properly integrated with traditional teaching methods, contributes to improved learning outcomes and the development of critical thinking and problem-solving skills. The effectiveness of its implementation largely depends on instructional design and teacher competence. The results highlight the need for further research on long-term impacts and broader applications of gamification across different educational contexts.

THE ROLE OF THE CASE STUDY METHOD IN DEVELOPING STUDENTS’ SCIENTIFIC INTEREST IN BIOLOGY EDUCATION: A THEORETICAL ANALYSIS AND LITERATURE REVIEW

2026-04-20T05:07:20+00:00

This study examines the role of the case study method in developing students’ scientific interest and cognitive engagement in biology education. The research is based on a systematic literature review and bibliometric analysis of peer-reviewed publications indexed in the Scopus database between 2005 and 2025. The study aims to identify major research trends, evaluate the effectiveness of case-based learning, and explore its impact on students’ motivation, analytical thinking, and research skills. The findings reveal a steady growth of academic interest in the case study method, particularly in the context of active and student-centered learning approaches. The results demonstrate that case-based learning significantly enhances students’ engagement, critical thinking, and ability to apply theoretical knowledge to real-world scientific problems. Bibliometric and conceptual analyses further indicate a strong interdisciplinary integration of biology education with computational sciences, including bioinformatics and machine learning. At the same time, a gap remains between advanced scientific domains and their implementation in educational practice.

The study confirms that the case study method functions as an effective integrative pedagogical tool that bridges theoretical knowledge and practical application. It contributes to the development of students’ scientific interest, supports inquiry-based learning, and aligns with contemporary educational paradigms focused on active participation and evidence-based teaching. The findings provide both theoretical insights and practical recommendations for improving biology education through innovative instructional strategies.

Mathematical Tasks in TEDx Format for Enhancing Students’ Functional Literacy

2026-04-19T17:17:19+00:00

In the rapidly evolving educational landscape of the 21st century, the development of students’ functional literacy has become a central objective of modern schooling systems. Functional literacy in mathematics is no longer limited to performing calculations but extends to the ability to apply mathematical knowledge in real-life contexts, interpret data, and make reasoned decisions. However, traditional instructional approaches often fail to engage students and connect abstract mathematical concepts with practical applications.

This study explores the potential of TEDx-style mathematical tasks as an innovative pedagogical tool for enhancing students’ functional literacy. The research aims to design, implement, and evaluate a set of mathematics tasks structured in a TEDx format, incorporating storytelling, real-world problem contexts, and interactive discussion. A quasi-experimental design was employed with secondary school students, comparing an experimental group exposed to TEDx-based tasks with a control group receiving traditional instruction.

The findings indicate that students participating in TEDx-style learning activities demonstrate significantly higher levels of engagement, improved problem-solving abilities, and a deeper understanding of mathematical concepts in real-life situations. The study contributes to the growing body of research on innovative teaching methods and provides practical recommendations for integrating storytelling and real-world contexts into mathematics education.

Метод определения распределения давления в процессе разработки одномерного газового пласта

2026-04-20T01:33:47+00:00

Разберем одномерную модель нестационарного фильтрационного потока газа в пласте на

примере процесс разработки прямоугольного газового пласта в газовом режиме.

Изначально заданы такие величины как распределение давления в пласте в начальный момент времени, давление и объемный дебит газа в эксплуатационной галерее скважин.

В качестве неизвестных считаются данные о давлении и потоке газа на внешней границе пласта .

Исходя из вышеизложенного поставим задачу определения распределения давления в пласте только на основе информации, заданной на эксплуатационной галерее, которая относится к классу граничных обратных задач.

Проведем разностную аппроксимацию и построим дискретный аналог задачи.

Получим систему разностных уравнений для численного решения которой используем специальный вычислительный алгоритм с естественной регуляризацией.

Проведены и использованы численные эксперименты для модельного газового пласта.

Floods in the Republic of Kazakhstan and Their Causes

2026-04-19T00:24:17+00:00

Floods are among the most destructive natural hazards worldwide, causing significant environmental, economic, and social losses. In recent decades, the frequency and severity of flooding events have increased due to climate change, rapid urbanization, and inadequate water management practices. The Republic of Kazakhstan is particularly vulnerable to flooding because of its extensive river systems, diverse climatic conditions, and growing human pressures on natural landscapes. This study aims to analyze the main causes of floods in Kazakhstan and assess their spatial and environmental characteristics.

The research adopts a geographical and analytical approach, drawing on hydrological data, climate statistics, satellite imagery, and official reports from national and international sources. Comparative and descriptive methods are used to identify the dominant natural and anthropogenic factors contributing to flood occurrence across different regions of the country. Particular attention is given to the role of snowmelt, heavy precipitation, glacier retreat, ice jams, and river regulation practices.

The findings indicate that seasonal snowmelt remains the primary natural driver of floods in northern and central Kazakhstan, while glacier-fed rivers in mountainous regions contribute to flooding in the south and east. At the same time, human activities—such as urban expansion in flood-prone areas, deforestation, degradation of drainage systems, and aging hydraulic infrastructure—significantly increase flood risks and vulnerability. The interaction between climatic variability and inadequate water management is identified as a key factor intensifying flood impacts.

This study contributes to the geographical understanding of flood hazards in Kazakhstan by highlighting the complex interplay between natural processes and human interventions. The results underscore the need for integrated flood risk management strategies, improved monitoring systems, and sustainable land-use planning to reduce future flood impacts and enhance national resilience.

Pedagogical Model for SDG Integration in School Geography

2026-04-19T14:54:14+00:00

The integration of the Sustainable Development Goals (SDGs) into school education has become a global priority within the framework of Education for Sustainable Development (ESD). Geography, as an interdisciplinary subject, provides a unique platform for embedding sustainability principles. This study aims to develop and validate a pedagogical model for integrating SDGs into school geography through a Whole-School Approach (WSA). A quasi-experimental design was employed involving secondary school students in Kazakhstan. The results indicate that the proposed model significantly improves students’ sustainability awareness, spatial thinking, and problem-solving skills. The findings contribute to advancing ESD practices and offer practical implications for curriculum reform

МАРКЕТИНГОВЫЕ КОММУНИКАЦИИ В ОНЛАЙН-СРЕДЕ: ФАКТОРЫ ДОВЕРИЯ И ЛОЯЛЬНОСТИ КЛИЕНТОВ МАЛОГО И СРЕДНЕГО ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА КАЗАХСТАНА

2026-04-17T20:46:59+00:00

В статье представлены результаты пилотного исследования эффективности маркетинговых коммуникаций в онлайн-среде на примере малого и среднего бизнеса (МСП) Казахстана. Основной интерес сосредоточен вокруг того, какие элементы формируют доверие аудитории к компании. Также внимание уделено тому, как складывается образ торговой марки в интернете. Важную роль сыграло мнение покупателей, их опыт взаимодействия с брендами. Сбор данных проходил через опрос, участие приняли 120 человек. Участвовали не только клиенты, но и владельцы небольших предприятий. Информация помогла понять закономерности поведения целевой группы.

Выводы демонстрируют: ключевую роль в создании доверия играют соцсети вместе с материалами от самих пользователей, тогда как приверженность бренду зависит от качества обслуживания, открытости диалога и индивидуального подхода к предложениям. Анализ связи и взаимозависимостей выявил, что доверие действительно связывает способы общения компании с уровнем преданности клиентов.

Новизна исследования проистекает из созданной модели цифровых маркетинговых взаимодействий - она проверена на данных из казахстанского контекста. Полученные выводы применимы: малые компании могут использовать их, чтобы улучшить свои стратегические подходы в продвижении

APPLICATION OF THE CAPITAL ASSET PRICING MODEL IN FINANCIAL MANAGEMENT: IMPLICATIONS FOR INVESTMENT DECISION-MAKING

2026-04-18T22:20:08+00:00

Research objective: Assess how the capital asset pricing model (CAPM) is used in financial management, with a focus on investment decision‑making in emerging markets. The study asks whether the model’s simple risk–return relationship still provides a reliable benchmark for corporate finance and portfolio management.

Research method: Conduct an analytical review of academic literature from the past five years and perform a hypothetical empirical demonstration using secondary data from the Baku Stock Exchange. The example involves constructing monthly return series for five Azerbaijani firms (2019–2023), estimating beta coefficients via ordinary least squares regression and computing expected returns using the CAPM formula.

Research findings: CAPM remains a practical starting point for estimating the cost of equity and guiding portfolio choices. However, its assumptions—perfect markets, homogeneous expectations and unlimited borrowing at the risk‑free rate—are seldom met in practice. Empirical evidence shows that beta values can fluctuate over time and that size, value and momentum effects reduce the model’s explanatory power. In the Azerbaijani illustration, CAPM‑based expected returns sometimes diverge from realised returns, indicating that macroeconomic and firm‑specific factors should be incorporated. Managers should use CAPM as a baseline while supplementing it with multifactor models and scenario analysis.

Искусственный интеллект как инструмент стратегического управления инновационным развитием и конкурентоспособностью IT-компаний в условиях цифровой трансформации

2026-04-18T22:23:38+00:00

В условиях ускоряющейся цифровой трансформации искусственный интеллект (ИИ) становится ключевым фактором изменения бизнес‑моделей, архитектуры управленческих процессов и логики конкурентной борьбы, особенно в секторе информационных технологий. Вместе с тем, значительная часть существующих исследований фокусируется либо на технологических аспектах ИИ, либо на отдельных функциональных областях, оставляя недостаточно изученным стратегический управленческий взгляд на ИИ как комплексный ресурс инновационного развития и устойчивой конкурентоспособности IT‑компаний. Целью данной статьи является концептуализация ИИ как инструмента стратегического управления и выявление механизмов его воздействия на инновационную активность и конкурентные позиции IT‑компаний в контексте цифровой трансформации. Методологическая основа исследования опирается на системный подход, анализ вторичных данных (научные статьи, отчёты McKinsey, Gartner, WEF, OECD за 2020–2025 гг.), а также сравнительный анализ кейсов глобальных и региональных IT‑компаний (Google, Microsoft, Kaspi.kz). В качестве основного метода использован контент‑анализ эмпирических исследований, посвящённых цифровой трансформации, ИИ‑способностям и инновационной результативности предприятий. Результаты исследования показывают, что стратегически интегрированный ИИ выступает: (1) платформой оптимизации управленческих процессов и повышении эффективности принятия решений; (2) драйвером формирования новых инновационных возможностей; (3) источником устойчивых конкурентных преимуществ через развитие ИИ‑способностей и организационной культуры, основанной на данных. Сделан вывод, что для IT‑компаний использование ИИ как инструмента стратегического управления требует выстраивания целостной архитектуры ресурсов, процессов и механизмов корпоративного управления, что открывает перспективные направления дальнейших исследований и практических внедрений.[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10]

AZƏRBAYCAN MALİYYƏ SİSTEMİNDƏ YAŞIL TRANSFORMASİYA: BANK SEKTORUNDA ESG STANDARTLARI VƏ YAŞIL MALİYYƏ ALƏTLƏRİNİN İNKİŞAF PERSPEKTİVLƏRİ

2026-04-18T22:38:59+00:00

Məqalədə Azərbaycan maliyyə sistemində yaşıl transformasiyanın əsas istiqamətləri, bank sektorunda ESG standartlarının tətbiqi imkanları və yaşıl maliyyə alətlərinin inkişaf perspektivləri təhlil edilmişdir. Tədqiqatın əsas məqsədi maliyyə sistemində dayanıqlı inkişaf prinsiplərinin tətbiqinin zəruriliyini əsaslandırmaq, bu prosesin bank sektoru üçün yaratdığı imkan və çağırışları qiymətləndirməkdən ibarətdir. Məqalədə göstərilir ki, qlobal iqlim dəyişiklikləri, ekoloji risklərin artması və beynəlxalq maliyyə bazarlarında dayanıqlı maliyyəyə marağın güclənməsi bank sektorunun fəaliyyətinə yeni yanaşmaların tətbiqini tələb edir. Bu baxımdan ESG standartları bankların kredit siyasəti, risk idarəetməsi, korporativ idarəetmə və hesabatlılıq mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsində mühüm rol oynayır. Azərbaycan bank sektorunda ESG prinsiplərinin tətbiqi maliyyə sabitliyinin gücləndirilməsi, uzunmüddətli risklərin azaldılması, yeni maliyyə məhsullarının formalaşdırılması və beynəlxalq maliyyə bazarlarına inteqrasiyanın genişlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, yaşıl kreditlər, yaşıl istiqrazlar və digər dayanıqlı maliyyə alətləri iqtisadiyyatın ekoloji baxımdan daha səmərəli sahələrinə kapital axınının yönəldilməsi üçün əhəmiyyətli vasitə kimi qiymətləndirilmişdir. Məqalədə yaşıl transformasiyanın üstünlükləri ilə yanaşı, onunla bağlı risklər, o cümlədən institusional çatışmazlıqlar, normativ-hüquqi bazanın qeyri-kafi inkişafı, məlumat məhdudluğu və peşəkar kadr ehtiyacı da nəzərdən keçirilmişdir.

DEVELOPMENT OF THE AUDITING SYSTEM IN AZERBAIJAN: GLOBAL EXPERIENCE, LEGAL FRAMEWORK, CHALLENGES, AND PROSPECTS

2026-04-18T22:54:51+00:00

This article examines the development of the auditing system in Azerbaijan, its legal and institutional foundations, global audit experience, and the main challenges currently facing this field. Within the scope of the study, the historical evolution of auditing in international practice is reviewed, with particular attention given to the experience of the United States and European countries. At the same time, the formation of the auditing system in Azerbaijan, the establishment of its legislative framework, and the role of the Chamber of Auditors in regulating audit activity are analyzed. The study also evaluates the importance of auditing in increasing transparency, strengthening accountability, ensuring compliance with tax legislation, and protecting the integrity of accounting and financial reporting. In addition, statistical indicators related to economic crimes, public finance, and audit activity are generalized in order to assess the effectiveness of the audit system in Azerbaijan. The findings show that although important steps have been taken to develop the audit institution, significant problems still remain in terms of audit coverage, practical effectiveness, transparency, and institutional independence. The article concludes that the modernization of audit mechanisms, improvement of legal regulation, expansion of audit services, and adaptation of auditing principles to new economic challenges are essential for strengthening the role of auditing in Azerbaijan’s national economic development.

WOMEN’S ENTREPRENEURSHIP IN EMERGING ECONOMIES: CHALLENGES, OPPORTUNITIES, AND PATHWAYS TO SUSTAINABLE DEVELOPMENT

2026-04-18T22:59:42+00:00

Women’s entrepreneurship in emerging economies has become an important factor of economic growth, social inclusion, and sustainable development. Women entrepreneurs contribute to job creation, innovation, poverty reduction, and the diversification of local and national economies. However, despite their growing role, women in business continue to face numerous barriers, including limited access to finance, weak institutional support, restricted professional networks, insufficient entrepreneurial education, and persistent socio-cultural stereotypes. At the same time, emerging economies also provide new opportunities through digital transformation, e-commerce, service-sector expansion, government support programs, international development initiatives, and women-focused business networks. This study examines the major challenges affecting women entrepreneurs in emerging economies, analyzes the opportunities available for business growth, and highlights successful practices that have helped women establish sustainable enterprises. The article also discusses strategic policy tools such as financial inclusion, entrepreneurship education, mentorship, digital empowerment, regulatory reform, and ecosystem development. The findings show that strengthening women’s entrepreneurship is essential not only for gender equality, but also for inclusive economic development and long-term social progress.

THE ROLE OF STRATEGIC MANAGEMENT IN BUILDING SUSTAINABLE COMPETITIVE ADVANTAGE AND IMPROVING FIRM PERFORMANCE

2026-04-18T23:02:59+00:00

This article examines the relationship between strategic management and competitive advantage in a comprehensive manner. In the modern business environment, organizations place great importance on strategic management in order to achieve sustainable success, strengthen their market position, and adapt to changing external conditions. The study shows that strategic management enables organizations to evaluate internal capabilities and external opportunities effectively, utilize resources efficiently, and achieve long-term objectives. The article explores the impact of strategic planning, competitive strategies, innovation, and resource management on firm performance. It also emphasizes that strategic management strengthens decision-making processes, organizational coordination, adaptation to market changes, and the identification of new business opportunities. The analysis reveals that firms which effectively implement strategic management practices tend to achieve higher market share, profitability, customer satisfaction, and sustainable competitive advantage. Therefore, strategic management is not only a managerial function but also one of the main mechanisms that ensures long-term development and a strong market position for organizations.

ВЛИЯНИЕ ВОЛАТИЛЬНОСТИ ЦЕН НА ТОПЛИВО НА ТАРИФООБРАЗОВАНИЕ ЛОУКОСТ-АВИАКОМПАНИЙ В ЮГО-ВОСТОЧНОЙ АЗИИ: КОЛИЧЕСТВЕННЫЙ АНАЛИЗ И ПРЕДИКТИВНОЕ МОДЕЛИРОВАНИЕ

2026-04-18T23:10:15+00:00

В работе рассматривается количественная зависимость базовых тарифов лоукост-перевозчиков (LCC) от динамики цен на нефть марки Brent. На основе регрессионного анализа за период 2023–2026 гг. была построена прогностическая модель ценообразования. Модель проверена на актуальных рыночных данных апреля 2026 года при максимальной цене нефти 105 USD за баррель показала предсказательную точность с погрешность 0.1%. Исследование содержит сценарный прогноз изменения цен на авиабилеты при колебании цен на нефть от -20% до +20%, а также экстраполирует полученные данные на рынок Центральной Азии (на примере Казахстан)

Введение и обзор литературы. Авиационный сектор в Юго-Восточной Азии является одним из самых конкурентных, где основные игроки — это бюджетные авиаперевозчики (LLC). В условиях затяжного политического кризиса, когда цены на нефть закрепились выше отметки 100 USD за баррель понимание механизмов зависимости тарифов от издержек, становится ключевым фактором выживания. Согласно актуальным отраслевым отчетам IATA [1] и SITA [2], глубина цифровизации отрасли сегодня позволяет любым изменениям в экономики моментально отражаться в системах бронирования.

Проблема взаимосвязи стоимости топлива и тарифов является основной в работах многих исследователей. Так, Б.Гауденци и А.Буччоль [9] , а также в работах Кристьяполлер и Д. Конча [11], в своих работах подтверждают, что лоукостеры значительно более уязвимы к нефтяным шокам по сравнению с авиакомпаниями полного цикла. В условиях растущих издержек Д.Чаффи и Ф.Эллич-Чедвик [3] обосновывают необходимость перехода к гибким цифровым стратегиям, а Ф.Котлер [5] в рамках концепции «Маркетинга 5.0» пишет о важности симбиоза технологий и человеческого капитала.

Т.Дэвенпорт [4] и аналитики McKisney [6] подчеркивают, что именно предиктовая аналитика на основе ИИ позволяет авиакомпания не только быстро реагировать на рынок, а также предсказывать поведение пассажиров в условиях неопределенности. Интеграция ИИ агентов в маркетинговые процессы, представленная в работах В.Кумаром [7], и теория замещения интеллектуального труда в работах М.Хуаном и Р.Растом [8] создают фундамент для систем динамического ценообразования.

В своей работе М.Мембренью [13], использование Машиного обучения позволяет вычислять эластичность спроса максимально точно, а В.Сони [12] доказывает, что в периоды дорогого топлива фокус авиакомпаний смещается на высокомаржинальные доп услуги. Таким образом гипотеза данного исследования предполагает, что сегодня сильная корреляция между нефтью м тарифом является результатом работы алгоритмических систем, оптимизирующая доходность перевозчика в режиме реального времени

MODERN DIGITAL SOLUTIONS FOR RENEWING PUBLIC ADMINISTRATION

2026-04-19T00:14:28+00:00

The digital modernization of public administration in the Republic of Kazakhstan has currently become one of the most important directions of the country's development strategy. This process goes far beyond the simple introduction of technology; it involves fundamental changes aimed at increasing the efficiency of public services, reducing administrative barriers, lowering corruption risks, and improving the quality of life for citizens.

The year 2026 is a particularly significant period for Kazakhstan. President Kassym-Jomart Tokayev declared 2026 the Year of Digitization and Artificial Intelligence. He announced this in his New Year address and signed the relevant Decree. This decision has launched a new stage in the full-scale digital transformation of the public administration system. [1]

The digital renewal of the public administration system is one of the strategic directions for modernizing the state. In the context of current globalization and technological development, digitization has become the main tool for improving the efficiency of public administration, enhancing the quality of services, and strengthening mutual trust between the state and society. This process encompasses not only technical upgrades but also a systemic transformation of governance philosophy, institutions, and decision-making methods. The increasing complexity of socio-economic processes requires viewing digitization as a strategic factor for sustainable development.

РОЛЬ ЦИФРОВЫХ ИНСТРУМЕНТОВ В ПОВЫШЕНИИ ЭФФЕКТИВНОСТИ ПРОЕКТНОГО УПРАВЛЕНИЯ

2026-04-19T00:35:54+00:00

Цель: Исследование направлено на выявление и теоретическое осмысление роли цифровых инструментов в повышении эффективности проектного управления в условиях цифровой трансформации, а также на определение существующих научных пробелов в оценке их влияния на результативность проектов.

Методы: В работе применены методы систематизированного обзора литературы, контент-анализа, сравнительного и структурно-логического анализа научных подходов к цифровизации проектной деятельности.

Результаты: Установлено, что цифровые инструменты способствуют повышению эффективности проектного управления посредством автоматизации процессов, повышения прозрачности информационных потоков, использования аналитических технологий прогнозирования и совершенствования коммуникационного взаимодействия. Наибольшая результативность достигается при их комплексной интеграции в единую управленческую среду. При этом выявлены ограничения, связанные с уровнем цифровой зрелости организаций и профессиональных компетенций участников проектов.

Заключение: Цифровые инструменты выступают ключевым фактором качественной трансформации проектного управления. Научная новизна исследования заключается в обобщении механизмов их воздействия на эффективность проектов и выявлении условий их результативного применения в современной проектной практике.

ПРИМЕНЕНИЕ НЕЙРОТЕХНОЛОГИЙ В МАРКЕТИНГЕ: ВЛИЯНИЕ НА ЭФФЕКТИВНОСТЬ И ПРИНЯТИЕ РЕШЕНИЙ

2026-04-19T01:19:16+00:00

В условиях глобальной цифровой трансформации и гиперконкуренции на рынке ключевым фактором эффективности предприятия становится способность принимать быстрые и точные решения, основанные на глубоком понимании потребителя. Традиционные методы маркетинговых исследований, такие как фокус-группы и опросы основаны на сознательном самоотчете потребителей, который часто искажается социальными ожиданиями, рационализацией или невозможностью вербализировать неосознанные эмоциональные реакции. По данным когнитивных и нейромаркетинговых исследований, значительная часть (до 95%) процессов принятия решений носит бессознательный характер и реализуется через автоматические нейронные реакции (Gupta et al., 2025). Это формирует значительный информационный разрыв между заявленными намерениями потребителей и их фактическим поведением.

Актуальность данного исследования определяется нарастающим внедрением нейротехнологий (ЭЭГ – электроэнцефалография, айтрекинг, КГР – кожно-гальваническая реакция, фМРТ – функциональная магнитно-резонансная томография) в прикладной маркетинг, что позволяет объективно измерять неосознанную вовлеченность, внимание, эмоциональный отклик и когнитивную нагрузку потребителей в реальном времени. Внедрение этих инструментов критически важно для предприятий, стремящихся к максимизации ROI маркетинговых инвестиций, оптимизации дизайна продуктов, упаковки и рекламы, а также к повышению общей конкурентоспособности.

Объектом исследования являются маркетинговые процессы предприятия, требующие повышения эффективности принятия решений. Предметом исследования выступают нейротехнологические инструменты и методы, используемые для объективного измерения неосознанного потребительского отклика в рамках маркетинговых коммуникаций.

Цель данной статьи – систематизировать и критически проанализировать научные исследования, посвящённые применению нейротехнологий (ЭЭГ, айтрекинг и др.) в маркетинге, с целью определения их эффективности как объективного инструмента измерения неосознанных потребительских реакций (внимания, эмоционального отклика, когнитивной нагрузки) и оценки их влияния на оптимизацию маркетинговых решений.

Для достижения указанной цели были поставлены следующие задачи:

провести систематический литературный обзор современных исследований (2021-

2026 гг.) в области нейромаркетинга и прикладных когнитивных наук;

рассмотреть теоретические основы применения нейротехнологий (ЭЭГ, айтрекинг,

КГР, фМРТ) в маркетинговых исследованиях и выявить их ключевые характеристики;

проанализировать возможности нейротехнологий в измерении ключевых

параметров потребительского отклика: внимания, эмоциональной реакции и когнитивной нагрузки;

исследовать влияние использования нейротехнологий на эффективность

маркетинговых решений (дизайн продукта, упаковка, рекламные коммуникации);

выявить ограничения и риски внедрения нейротехнологий в маркетинговую

деятельность предприятий (стоимость, сложность интерпретации данных, этические аспекты);

сформулировать рекомендации по интеграции нейротехнологий в систему

принятия маркетинговых решений предприятия;

определить перспективные направления дальнейших исследований в области

Научная новизна работы заключается в систематизации данных о нейромаркетинговых инструментах в единую схему, которая предлагает практически ориентированный алгоритм применения нейроисследований для предприятий, стремящихся перейти от интуитивного к доказательному (evidence-based) маркетингу.

THE IMPACT OF COGNITIVE BIASES ON FINANCIAL DECISION-MAKING: EVIDENCE FROM RETAIL BANKING CLIENTS IN AZERBAIJAN

2026-04-19T14:11:07+00:00

Research objective:The main objective of the study is to determine how cognitive biases such as overconfidence, anchoring, loss aversion, and present bias affect the financial behavior of retail banking customers in Azerbaijan and influence individual financial outcomes. Within this framework, the role of psychological factors in shaping bank customers’ financial decision-making is examined in the context of behavioral finance.

Research method: The study employs a qualitative analytical methodology. The methodological framework is based on a systematic review of internationally indexed academic literature and the analysis of secondary data derived from financial behavior and financial capability surveys conducted in Azerbaijan.

Research findings: The findings indicate that bias-driven decision-making tendencies among retail banking customers in Azerbaijan exhibit a persistent character. Present-oriented preferences are associated with low savings levels and weak long-term financial planning. Overconfidence, in turn, leads to increased risk-taking and the underestimation of potential financial losses. These results are consistent with existing academic research in the field of behavioral finance. The originality of the study lies in its focus on the Azerbaijani retail banking sector, while its scientific contribution is reflected in applying cognitive bias theory within the context of a developing financial system. From a practical perspective, the findings highlight the importance of integrating behavioral approaches into financial literacy initiatives. The main limitation of the study is its reliance on secondary data.

How Audit Quality Influences Investment Efficiency: The Roles of Information Asymmetry and Behavioral Biases

2026-04-19T14:42:54+00:00

High-quality auditing and financial reporting are anticipated to mitigate information asymmetry and agency conflicts, which in turn enhances investment efficiency. Existing research provides limited insight into how distorted audit signals arising from the perceived and implicit audit gap interact with behavioral biases to shape capital allocation. This study addresses that gap by analyzing how managerial discretion increased information asymmetry and inflated perceptions of audit quality. Distorted audit signals led to overconfidence and herding, which sustained overvaluation and contributed to capital misallocation, reduced investment efficiency and diminished market trust. The findings indicate that these behavioral biases amplified mispricing by weakening independent judgement and reinforcing consensus optimism. Understanding these psychological dynamics offers a more complete view of audit-related market risks.

ВНЕДРЕНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ПРАКТИКУ УПРАВЛЕНИЯ ПЕРСОНАЛОМ

2026-04-19T20:33:48+00:00

В статье представлены результаты эмпирического исследования, направленного на анализ процессов внедрения технологий искусственного интеллекта (ИИ) в практику управления персоналом. На основе данных, полученных в ходе опроса 100 специалистов HR-подразделений, изучены уровень организационной готовности к цифровой трансформации, восприятие эффективности ИИ в задачах подбора и оценки персонала, а также основные трудности, возникающие при интеграции интеллектуальных систем в HR-процессы. Проведён анализ демографических характеристик респондентов, оценок по шкале Лайкерта и открытых комментариев, что позволило выявить ключевые тенденции и противоречия в отношении использования ИИ. Установлено, что большинство организаций демонстрируют высокую степень открытости к инновациям, а сотрудники отмечают значительный потенциал ИИ для повышения объективности и эффективности кадровых решений. Вместе с тем выявлены существенные барьеры: недостаточный уровень цифровых компетенций, опасения автоматизации рабочих функций, этические и конфиденциальные риски. Обсуждение результатов показало, что успешное внедрение ИИ требует комплексного подхода, включающего развитие цифровых навыков, управленческую поддержку, модернизацию инфраструктуры и формирование политики ответственного использования технологий. Исследование подтверждает, что ИИ способен трансформировать HR-практики, однако его эффективность зависит от совместного развития технологических и человеческих факторов.

SƏNAYE MÜƏSSİSƏLƏRİNİN RƏQƏMSAL TRANSFORMASİYASI KONTEKSTİNDƏ İNFORMASİYA SİSTEMLƏRİNİN STRATEJİ ROLU

2026-04-19T22:20:26+00:00

Müasir qlobal iqtisadiyyatın sürətli rəqəmsallaşması sənaye müəssisələrinin idarəetmə modellərində fundamental dəyişikliklərə səbəb olmuşdur. Hazırda Sənaye 4.0 və inkişaf etməkdə olan Sənaye 5.0 konsepsiyaları çərçivəsində informasiya sistemləri müəssisənin strateji idarəetmə arxitekturasının mərkəzi elementi kimi çıxış edir. Bu kontekstdə rəqəmsal transformasiya prosesləri müəssisələrin əməliyyat səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, onların bazar adaptasiya qabiliyyətini, innovasiya potensialını və rəqabət üstünlüyünü müəyyən edən əsas amillərdən birinə çevrilmişdir.
Məqalədə sənaye müəssisələrinin rəqəmsal transformasiyası kontekstində informasiya sistemlərinin strateji rolu kompleks şəkildə təhlil edilir. Tədqiqatın əsas məqsədi informasiya sistemlərinin sənaye müəssisələrində idarəetmə qərarlarının optimallaşdırılmasına, resursların səmərəli bölgüsünə və istehsal proseslərinin real vaxt rejimində idarə olunmasına təsir mexanizmlərini müəyyənləşdirməkdən ibarətdir. Nəticə etibarilə, tədqiqat göstərir ki, informasiya sistemləri müasir sənaye müəssisələrində strateji idarəetmə, innovasiya idarəçiliyi və rəqabət üstünlüyünün formalaşdırılmasının əsas determinantına çevrilmişdir. Gələcəkdə tam inteqrasiya olunmuş, süni intellekt əsaslı və avtonom idarəetmə sistemlərinə keçid sənaye müəssisələrinin inkişaf trayektoriyasını müəyyən edəcək əsas istiqamətlərdən biri kimi qiymətləndirilir.

RƏQƏMSAL İDARƏETMƏ VƏ AVTOMATLAŞDIRILMIŞ XƏRCLƏRƏ NƏZARƏT

2026-04-19T22:26:56+00:00

Rəqəmsal transformasiya idarəetmə proseslərinin informasiya texnologiyaları vasitəsilə inteqrasiyasını təmin edərək qərarvermə mexanizmlərinin daha çevik, dəqiq və məlumat əsaslı olmasına şərait yaradır. Bu kontekstdə avtomatlaşdırılmış xərclərə nəzarət sistemləri müəssisələrin maliyyə resurslarının səmərəli idarə olunmasında strateji əhəmiyyət daşıyır.

Tədqiqat çərçivəsində rəqəmsal idarəetmənin nəzəri əsasları, onun inteqrasiya olunmuş sistemlər vasitəsilə reallaşdırılması, eləcə də maliyyə axınlarının real vaxt rejimində monitorinqi imkanları təhlil edilir. Xüsusilə avtomatlaşdırılmış xərclərə nəzarət mexanizmlərinin büdcə icrasının izlənməsi, kənarlaşmaların avtomatik aşkarlanması və xərc strukturunun optimallaşdırılması proseslərində rolu vurğulanır.

Bu baxımdan mövzunun aktuallığı rəqəmsal transformasiya şəraitində maliyyə resurslarının optimallaşdırılması, əməliyyat səmərəliliyinin artırılması və risklərin idarə olunmasının avtomatlaşdırılması zərurəti ilə birbaşa bağlıdır. Tədqiqatın məqsədi isə rəqəmsal idarəetmə arxitekturasının və avtomatlaşdırılmış xərclərə nəzarət sistemlərinin nəzəri əsaslarını sistemləşdirmək, onların funksional imkanlarını təhlil etmək və müasir müəssisə mühitində tətbiq səmərəliliyini qiymətləndirməkdən ibarətdir.

Nəticə etibarilə, rəqəmsal idarəetmə və avtomatlaşdırılmış xərclərə nəzarət sistemləri müəssisələrin maliyyə dayanıqlığını artıran, resurs istifadəsində səmərəliliyi yüksəldən və idarəetmə proseslərini optimallaşdıran əsas vasitələrdən biri kimi çıxış edir.

ВЛИЯНИЕ КАЧЕСТВА ЦИФРОВЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УСЛУГ НА ПОВЕДЕНИЕ ПОТРЕБИТЕЛЕЙ: РОЛЬ ДОВЕРИЯ

2026-04-19T22:30:31+00:00

Цифровизация образовательной среды усиливает значимость качества электронных образовательных услуг как ключевого фактора, влияющего на поведение пользователей и их вовлечённость в онлайн-обучение. Целью данного исследования является анализ влияния качества цифровых образовательных услуг на поведенческий отклик потребителей с учётом медиирующей роли доверия. Методологической основой выступает количественный подход, реализованный посредством анкетного опроса пользователей цифровых образовательных платформ с выборкой 100 респондентов. Для анализа данных использованы методы описательной статистики, корреляционного и регрессионного анализа. Результаты исследования показали, что качество цифровых услуг оказывает значимое положительное влияние на доверие пользователей, а доверие, в свою очередь, является наиболее сильным предиктором поведенческого отклика. При этом прямая связь между качеством и поведением оказывается менее выраженной, что подтверждает медиирующую роль доверия. Полученные результаты согласуются с современными теоретическими моделями, в которых поведение пользователей формируется через когнитивные механизмы, включая восприятие надёжности и безопасности цифровых сервисов. В заключение делается вывод о том, что эффективное управление цифровыми образовательными платформами должно быть ориентировано не только на повышение качества услуг, но и на формирование доверия пользователей как ключевого условия их лояльности и продолжения использования.

AQRAR SAHƏDƏ İNFORMASİYA TEXNOLOGİYALARININ TƏTBİQİ İLƏ İNNOVATİV İNKİŞAF İMKANLARI

2026-04-19T22:43:23+00:00

Məqalədə aqrar sahədə müasir informasiya texnologiyalarının tətbiqinin əhəmiyyəti, onların innovativ inkişafın təmin edilməsində rolu və aqrar istehsalın səmərəliliyinə təsiri kompleks şəkildə nəzərdən keçirilir. Məqalədə ilk növbədə aqrar sektorun inkişafında rəqəmsallaşmanın rolu, informasiya texnologiyalarının kənd təsərrüfatında tətbiqinin nəzəri əsasları və bu texnologiyaların iqtisadi səmərəliliyə təsiri araşdırılır.

Həmçinin informasiya texnologiyalarının tətbiqi nəticəsində yaranan innovativ inkişaf imkanları, o cümlədən resurslardan səmərəli istifadə, istehsal xərclərinin azaldılması, məhsul keyfiyyətinin yüksəldilməsi, aqrar logistika və bazar münasibətlərinin rəqəmsallaşdırılması kimi məsələlər nəzərdən keçirilir. Bununla yanaşı, dünya təcrübəsində aqrar sahədə informasiya texnologiyalarının tətbiqi nümunələri araşdırılır və bu təcrübələrin milli aqrar sektora uyğunlaşdırılması imkanları qiymətləndirilir.

NİTQİN TANINMASI TEXNOLOGİYALARININ MÜASİR TƏTBİQ SAHƏLƏRİ

2026-04-19T23:37:01+00:00

Nitqin tanınması texnologiyaları müasir informasiya cəmiyyətində insan–kompüter qarşılıqlı əlaqəsinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi formalaşmışdır. Süni intellekt və Maşın öyrənməsi sahələrində əldə olunan nailiyyətlər nəticəsində nitqin avtomatik tanınması sistemləri daha yüksək dəqiqlik, sürət və adaptivlik qazanmışdır.

Bu baxımdan tədqiqatın məqsədi nitqin tanınması texnologiyalarının müasir tətbiq sahələrini sistemli şəkildə təhlil etmək, onların funksional imkanlarını, üstünlüklərini və məhdudiyyətlərini müəyyənləşdirməkdən ibarətdir.

Müasir dövrdə bu texnologiyalar mobil tətbiqlərdə və səsli köməkçilərdə (məsələn, Siri, Google Assistant), səhiyyədə tibbi sənədləşmə və diaqnostika proseslərində, təhsildə onlayn öyrənmə mühitlərində, bank sektorunda biometrik identifikasiya sistemlərində, avtomobil sənayesində səsli idarəetmədə və çağrı mərkəzlərində geniş tətbiq olunur. Bu isə əməliyyat səmərəliliyinin artırılmasına və istifadəçi təcrübəsinin yaxşılaşdırılmasına səbəb olur.

Nəticə etibarilə, nitqin tanınması texnologiyaları rəqəmsal transformasiyanın əsas komponentlərindən biri kimi qalır və gələcəkdə daha geniş tətbiq sahələrinə malik olması, bu çərçivədə insan–texnologiya qarşılıqlı əlaqəsinin daha da təkmilləşdirilməsi gözlənilir.

The impact of cooperation with international financial institutions on the economy of Azerbaijan (a case study of the International Monetary Fund)

2026-04-19T23:41:51+00:00

This article provides a comprehensive analysis of the impact of cooperation between Azerbaijan and international financial institutions, with a particular focus on the International Monetary Fund, on the country’s economic development. The study examines the effects of IMF engagement on inflation and economic growth, drawing on empirical data and macroeconomic indicators. Within the framework of the research, the financial support, technical assistance programs, and contributions to institutional reforms provided by these institutions are thoroughly investigated. The article also evaluates the role of international financial institutions in ensuring macroeconomic stability and implementing structural reforms in Azerbaijan. The findings suggest that such cooperation has accelerated economic modernization processes in the country, while simultaneously giving rise to certain dependency risks and institutional challenges

CİHAZQAYIRMA MÜƏSSİSƏLƏRİNDƏ MALİYYƏ GÖSTƏRİCİLƏRİNİN HESABLANMASI ÜZRƏ MÜASİR İNFORMASİYA SİSTEMLƏRİ

2026-04-19T23:49:05+00:00

Cihazqayırma müəssisələrində maliyyə göstəricilərinin hesablanması istehsal proseslərinin iqtisadi səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi və idarəetmə qərarlarının əsaslandırılması baxımından mühüm elmi-praktik əhəmiyyət daşıyır. Müasir şəraitdə rəqəmsal transformasiya bu sahədə ənənəvi uçot və hesablama yanaşmalarını əvəz edərək, informasiya sistemləri əsasında inteqrasiya olunmuş maliyyə idarəetmə mühitinin formalaşmasına şərait yaradır. ERP, BI və bulud texnologiyalarına əsaslanan sistemlər müəssisənin maliyyə axınlarının mərkəzləşdirilmiş idarə olunmasını təmin edir və analitik imkanları genişləndirir.
Tədqiqatın məqsədi cihazqayırma müəssisələrində maliyyə göstəricilərinin hesablanmasında müasir informasiya sistemlərinin tətbiqinin nəzəri və praktiki əsaslarını araşdırmaq, həmçinin bu sistemlərin idarəetmə səmərəliliyinə təsirini qiymətləndirməkdən ibarətdir.
Tədqiqat zamanı sistemli yanaşma, müqayisəli təhlil kimi metodlardan istifadə edilmişdir. Bundan əlavə, müasir ERP və BI platformalarının funksional arxitekturası öyrənilmiş, onların tətbiqi təhlil olunmuşdur.

İQTİSADİYYATIN İNKİŞAFINDA İNFORMASİYA SİSTEMLƏRİNİN TƏTBİQİ

2026-04-19T23:51:57+00:00

İnformasiya sistemlərinin tətbiqi iqtisadi fəaliyyətin müxtəlif sahələrində mühüm struktur və funksional dəyişikliklərə səbəb olmuşdur. Müəssisələrdə planlaşdırma və nəzarət mexanizmləri təkmilləşir, qərar qəbuletmə prosesi daha əsaslandırılmış olur və resurslardan istifadə optimallaşdırılır. Bununla yanaşı, əməliyyat xərclərinin azalması və məhsuldarlığın artması da informasiya sistemlərinin tətbiqinin mühüm nəticələrindən biri kimi çıxış edir.

Məqalədə iqtisadiyyatın inkişafında informasiya sistemlərinin tətbiqi məsələləri kompleks şəkildə araşdırılır. Tədqiqatın əsas məqsədi informasiya sistemlərinin müasir iqtisadi proseslərdə rolunu müəyyən etmək, onların idarəetmə mexanizmlərinə, qərar qəbuletmə proseslərinə və ümumi iqtisadi səmərəliliyə təsirini elmi cəhətdən təhlil etməkdir. Rəqəmsal transformasiya şəraitində informasiya sistemlərinin həm mikro, həm də makroiqtisadi səviyyədə yaratdığı dəyişikliklər və inkişaf tendensiyaları nəzərdən keçirilir.

Nəticə olaraq, aparılan təhlillər göstərir ki, informasiya sistemlərinin tətbiqi iqtisadi inkişafın əsas hərəkətverici amillərindən biri kimi çıxış edir. Onların genişləndirilməsi və təkmilləşdirilməsi iqtisadi səmərəliliyin artırılması, innovativ inkişafın stimullaşdırılması və davamlı iqtisadi artımın təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

STRATEJİ İDARƏETMƏ SÜNİ İNTELLEKT TEXNOLOGİYALARININ TƏTBİQİ

2026-04-20T00:07:21+00:00

Müasir rəqəmsal iqtisadiyyat şəraitində süni intellekt texnologiyalarının strateji idarəetməyə inteqrasiyası müəssisələrin rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsində mühüm rol oynayır. Bu baxımdan tədqiqatın məqsədi süni intellekt texnologiyalarının strateji idarəetmə proseslərinə təsirini araşdırmaq, onların qərarvermə mexanizmlərində, resursların idarə olunmasında və təşkilati səmərəliliyin artırılmasında rolunu qiymətləndirməkdir.

Süni intellekt qərarvermə proseslərini daha məlumat əsaslı və çevik hala gətirərək idarəetmənin effektivliyini artırır və təşkilatların dəyişən bazar şərtlərinə uyğunlaşmasını sürətləndirir. Sənaye 4.0 çərçivəsində IoT, böyük verilənlər, bulud texnologiyaları, kiber-fiziki sistemlər və avtomatlaşdırma kimi texnologiyalar süni intellektlə birlikdə strateji idarəetmənin əsas alətlərinə çevrilmişdir. Dünya miqyasında bir çox ölkələr süni intellektin inkişafını prioritet istiqamət kimi qəbul edərək milli strategiyalar hazırlamışlar. Bu strategiyalar elmi tədqiqatların genişləndirilməsi, rəqəmsal infrastrukturun gücləndirilməsi və insan kapitalının inkişaf etdirilməsini əhatə edir. Nəticə etibarilə, süni intellekt texnologiyalarının strateji idarəetmədə tətbiqi müəssisələrə daha dayanıqlı inkişaf, yüksək məhsuldarlıq və güclü rəqabət üstünlüyü qazandırır.

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ТЕОРЕТИЧЕСКИХ ОСНОВ И МЕТОДИЧЕСКИХ ПОДХОДОВ ВНУТРЕННЕГО АУДИТА НА ПРОИЗВОДСТВЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ

2026-04-20T00:17:20+00:00

В условиях рыночной экономики значение внутреннего аудита на промышленных предприятиях возрастает, выступая инструментом обеспечения эффективности управления, прозрачности финансовых операций и снижения рисков. Цель исследования заключается в изучении теоретических основ и методических подходов внутреннего аудита на промышленных предприятиях и разработке рекомендаций по его совершенствованию. Методология исследования основана на методах анализа и синтеза, индукции и дедукции, сравнительного анализа и систематизации данных. В исследовании проанализированы сущность, функции и виды внутреннего аудита, оценено его текущее состояние в промышленном секторе, выявлены основные проблемы и рассмотрены современные подходы, включая риск-ориентированный аудит.
Основные результаты исследования показывают, что эффективное функционирование внутреннего аудита требует совершенствования методологической базы, развития кадрового потенциала и внедрения информационных технологий. Установлено, что формальный подход снижает эффективность аудита, тогда как риск-ориентированная модель повышает качество управленческих решений. Ограничения исследования связаны с его отраслевой направленностью, так как анализ сосредоточен на промышленных предприятиях.
Оригинальность и научная новизна исследования заключаются в комплексном подходе к анализу внутреннего аудита и обосновании интеграции цифровых инструментов и риск-ориентированных методов. Практическая значимость определяется возможностью применения рекомендаций для повышения эффективности аудита и устойчивости предприятий.

Digital Budget Processes and Public Finance Transparency: Effects on Accountability and Citizen Engagement

2026-04-20T01:05:11+00:00

Digital transformation in public financial management has significantly reshaped how governments design, implement, and communicate budget processes. This study examines the impact of digital budget systems on public finance transparency, accountability, and citizen engagement. Drawing on theories of e-government, transparency, and public accountability, the research identifies key determinants such as accessibility, usability, trust, and digital participation. Using a comparative analytical approach, the study synthesizes evidence from both developed and developing countries to assess how digital tools influence fiscal openness and civic involvement. The findings suggest that digital budget processes enhance transparency and accountability when supported by institutional trust and citizen digital literacy. However, disparities in access and engagement limit their effectiveness in some contexts. The study proposes a conceptual framework linking digitalization, transparency, accountability, and citizen engagement.

Digital Transformation and Tax Compliance: A Comparative Empirical Analysis of Taxpayer Behavior

2026-04-20T01:10:03+00:00

Digital transformation has fundamentally reshaped tax administration systems worldwide, influencing taxpayer behavior and compliance. This study reviews existing literature to examine how technological, behavioral, and institutional factors affect the adoption of digital tax systems. Drawing on the Technology Acceptance Model (TAM) and the economic psychology of taxation, the study identifies perceived usefulness, perceived ease of use, trust, and digital literacy as key determinants of taxpayer compliance. Comparative evidence from developed and developing countries highlights disparities in adoption and effectiveness. The paper proposes a conceptual framework integrating these variables to explain taxpayer behavior in digital environments.

Comparative Analysis of Digital Taxation Frameworks Across Emerging and Developed Economies

2026-04-20T01:13:26+00:00

The rapid expansion of the digital economy has significantly challenged traditional taxation systems, prompting governments worldwide to reconsider how value is created and taxed across jurisdictions. This study provides a comparative analysis of digital taxation frameworks in both emerging and developed economies, examining their structural differences, policy approaches, and economic implications. By analyzing key models such as Digital Services Taxes (DSTs), Value-Added Tax (VAT) adaptations, and multilateral initiatives, the research evaluates their effectiveness in addressing base erosion and profit shifting (BEPS). The findings highlight disparities in administrative capacity, policy objectives, and international alignment, offering insights into the future of equitable and sustainable digital taxation.

BLOCKCHAIN TEXNOLOGİYALARININ TƏCHİZAT ZƏNCİRİNDƏ TƏTBİQİ ÜZRƏ BEYNƏLXALQ TƏCRÜBƏ

2026-04-20T01:30:22+00:00

Müasir dövrdə qlobal ticarətin genişlənməsi və təchizat zəncirlərinin mürəkkəbləşməsi nəticəsində məhsulların izlənməsi, məlumatların təhlükəsizliyi və əməliyyatların şəffaflığının təmin edilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan blockchain texnologiyaları təchizat zəncirinin idarə edilməsində innovativ yanaşma kimi çıxış edərək beynəlxalq miqyasda geniş tətbiq olunmağa başlamışdır. Blockchain mərkəzləşdirilməmiş verilənlər bazası kimi fəaliyyət göstərərək məlumatların dəyişdirilməsinin qarşısını alır və bütün iştirakçılar üçün etibarlı informasiya mühiti yaradır.

Bu baxımdan tədqiqatın əsas məqsədi blockchain texnologiyalarının təchizat zəncirinin idarə edilməsində tətbiqi üzrə beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi, bu texnologiyanın təchizat proseslərinin şəffaflığının artırılması, məlumat təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və əməliyyatların optimallaşdırılmasına təsirinin qiymətləndirilməsidir. Tədqiqat çərçivəsində müxtəlif ölkələrdə və beynəlxalq şirkətlərdə blockchain əsaslı həllərin tətbiq sahələri, əldə olunan nəticələr və mövcud problemlər təhlil edilmişdir.

Araşdırma nəticələri göstərir ki, blockchain texnologiyalarının təchizat zəncirində tətbiqi məhsulların mənşəyinin izlənməsi, sənədləşmə proseslərinin avtomatlaşdırılması və logistika əməliyyatlarının sürətləndirilməsi baxımından mühüm üstünlüklər yaradır. Smart müqavilələrin tətbiqi vasitəsilə tərəflər arasında etimad səviyyəsi yüksəlir, insan faktoru ilə bağlı səhvlər azalır və əməliyyat xərclərinin optimallaşdırılması mümkün olur.

MAŞIN ÖYRƏNMƏSİ ALQORİTMLƏRİNİN MƏTN EMALINDA TƏTBİQİ

2026-04-20T01:37:00+00:00

Məqalədə maşın öyrənməsi alqoritmlərinin mətn emalı sahəsində tətbiqi, onların funksional imkanları və praktiki əhəmiyyəti sistemli şəkildə təhlil olunur. Tədqiqatın əsas məqsədi mətn məlumatlarının avtomatlaşdırılmış emalında istifadə olunan klassik və müasir alqoritmik yanaşmaların müqayisəli araşdırılması və onların effektivliyinin müəyyənləşdirilməsidir.
Eyni zamanda məqalədə dərin öyrənmə modellərinin, xüsusilə neyron şəbəkə əsaslı yanaşmaların mətn emalında yaratdığı yeni imkanlar vurğulanır. Transformer modelləri və kontekst əsaslı təmsillər mürəkkəb dil strukturlarının daha dəqiq anlaşılmasına şərait yaradır və maşın tərcüməsi və avtomatik mətn generasiyası kimi sahələrdə yüksək nəticələr əldə etməyə imkan verir.
Tədqiqat nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, maşın öyrənməsi alqoritmləri mətn emalının sürətini və dəqiqliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırsa da, dilin çoxmənalılığı, kontekst asılılığı və keyfiyyətli verilənlərə olan tələbat kimi problemlər hələ də aktuallığını qoruyur. Ümumilikdə, məqalə göstərir ki, bu sahədə alqoritmik yanaşmaların inkişafı gələcəkdə daha intellektual və adaptiv mətn emalı sistemlərinin formalaşmasına zəmin yaradır.

E-ticarət layihələrinin reallaşdırılmasında hüquqi və texniki maneələri

2026-04-20T02:22:34+00:00

Elektron ticarətin sürətlə genişlənməsi rəqəmsal əməliyyatların etibarlılığı və təhlükəsizliyi baxımından həm hüquqi, həm də texniki səviyyədə yeni tələblər formalaşdırır. Məqalədə elektron müqavilələrin hüquqi statusu, şəxsi məlumatların qorunması, ödəniş mexanizmlərinin təhlükəsizliyi və rəqəmsal identifikasiya sistemlərinin sabitliyi kimi məsələlər təhlil edilir. Texniki infrastrukturun yetkin olmaması, kiberhücum risklərinin artması və normativ tənzimləmələrin praktiki proseslərlə tam uyğunlaşmaması elektron ticarət layihələrinin həyata keçirilməsində əsas məhdudiyyətləri müəyyənləşdirir. Tədqiqat göstərir ki, hüquqi və texnoloji yanaşmaların koordinasiyalı tətbiqi e-ticarət ekosisteminin dayanıqlığını və səmərəliliyini artıran əsas amillərdən biridir.

XİDMƏT SEKTORUNDA İNSAN KAPİTALININ İDARƏ EDİLMƏSİ: NƏZƏRİ ƏSASLAR VƏ AZƏRBAYCAN TƏCRÜBƏSİNDƏ MÖVCUD PROBLEMLƏRİN TƏHLİLİ

2026-04-20T02:26:06+00:00

Bu məqalədə xidmət sektorunda insan kapitalının idarə edilməsinin nəzəri əsasları və Azərbaycan təcrübəsində mövcud problemlər kompleks şəkildə təhlil olunur. Tədqiqatın əsas məqsədi insan kapitalı anlayışının iqtisadi mahiyyətini açıqlamaq, xidmət sektorunun spesifik xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq kadr idarəetməsinin konseptual yanaşmalarını müəyyən etmək və mövcud problemləri sistemli şəkildə araşdırmaqdır. İşdə insan kapitalının formalaşması, inkişafı və səmərəli istifadəsi ilə bağlı müasir nəzəri yanaşmalar, o cümlədən bilik, bacarıq və kompetensiyaların iqtisadi dəyərə çevrilməsi mexanizmləri təhlil edilmişdir.

Tədqiqat nəticələri göstərir ki, xidmət sektorunda insan kapitalının idarə edilməsi digər sahələrlə müqayisədə daha çox insan amilinə bağlıdır və bu sahədə kadrların peşəkarlıq səviyyəsi, motivasiya sistemi və idarəetmə yanaşmaları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan təcrübəsinin təhlili zamanı kadrların ixtisas səviyyəsinin qeyri-bərabərliyi, təlim və inkişaf imkanlarının məhdudluğu, motivasiya və qiymətləndirmə sistemlərinin yetərincə effektiv olmaması kimi problemlər müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda rəqəmsallaşma və qlobal rəqabət şəraitində insan kapitalının idarə edilməsində yeni çağırışların meydana çıxdığı qeyd olunur.

Məqalədə qeyd olunan problemlərin aradan qaldırılması üçün insan kapitalının inkişafına yönəlmiş strateji yanaşmaların tətbiqi, müasir idarəetmə texnologiyalarının istifadəsi, davamlı təhsil və peşəkar inkişaf proqramlarının genişləndirilməsi kimi təkliflər irəli sürülmüşdür. Əldə olunan nəticələr xidmət sektorunda insan kapitalının idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi və iqtisadi səmərəliliyin artırılması baxımından praktiki əhəmiyyət kəsb edir

İDARƏETMƏ QƏRARLARININ HAZIRLANMASI VƏ QƏBUL EDİLMƏSİ SİSTEMİNİN MODERNLƏŞDİRİLMƏSİ EHTİYACI

2026-04-20T02:32:30+00:00

Müasir dövrdə idarəetmə qərarlarının hazırlanması və qəbul edilməsi sistemlərinin modernləşdirilməsi təşkilatların rəqabət mühitində dayanıqlığını təmin edən əsas amillərdən biridir. İnformasiya axınının sürətlə artması, qeyri-müəyyənlik səviyyəsinin yüksəlməsi və bazar dəyişkənliyi ənənəvi qərarvermə mexanizmlərinin effektivliyini azaldır. Bu şəraitdə qərar qəbuletmə prosesinin məlumat yönümlü, analitik və sistemli yanaşmalar əsasında qurulması zəruri olur. Qloballaşma, rəqəmsal transformasiya və informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı müəssisələri daha çevik və əsaslandırılmış qərarvermə mexanizmləri qurmağa vadar edir. Belə ki, ənənəvi idarəetmə yanaşmaları artıq dinamik bazar şərtlərinə tam cavab vermədiyindən, bu sistemlərin yenilənməsi zərurətə çevrilmişdir. Modernləşdirmə çərçivəsində qərar dəstəkləyici sistemlərin, biznes intellekti platformalarının və süni intellekt əsaslı alqoritmlərin tətbiqi xüsusi vurğulanmalıdır. Böyük verilənlərin analizi və proqnozlaşdırıcı modellər vasitəsilə alternativ qərar variantları qiymətləndirilir, risklər ölçülür və optimal seçimlər müəyyən edilir.

Bu baxımdan tədqiqatın məqsədi idarəetmə qərarlarının hazırlanması və qəbul edilməsi prosesinin effektivliyini artıran müasir metod və alətləri müəyyənləşdirməkdir. Tədqiqatın obyekti idarəetmə sistemləri, predmeti isə qərarverməyə təsir edən amillər, metodlar və yanaşmalardır. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, böyük verilənlər analizi, süni intellekt və avtomatlaşdırılmış qərar dəstək sistemlərinin tətbiqi qərarların dəqiqliyini və operativliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bununla yanaşı, təşkilati mədəniyyət, liderlik keyfiyyətləri və informasiya şəffaflığı da qərarvermə prosesinə birbaşa təsir göstərir.

MÜƏSSİSƏ OBYEKTLƏRİNİN İDARƏ EDİLMƏSİNDƏ İNFORMASİYA TEXNOLOGİYALARININ ROLU VƏ ƏHƏMİYYƏTİ

2026-04-20T03:42:34+00:00

Məqalədə müəssisə obyektlərinin idarə edilməsində informasiya texnologiyalarının rolu və əhəmiyyəti müasir iqtisadi-nəzəri yanaşmalar kontekstində kompleks şəkildə tədqiq edilmişdir. Tədqiqatın aktuallığı qlobal iqtisadi sistemdə rəqəmsallaşma meyillərinin güclənməsi və müəssisə idarəetməsində informasiya texnologiyalarının strateji rolunun artması ilə şərtlənir. Tədqiqatın əsas məqsədi rəqəmsal transformasiya şəraitində informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının idarəetmə sistemlərinin strukturuna, funksional xüsusiyyətlərinə və qərar qəbuletmə mexanizmlərinə təsirini sistemli şəkildə təhlil etməkdən ibarətdir.

Aparılmış tədqiqatın nəticələri göstərir ki, informasiya texnologiyalarının müəssisə idarəetməsinə inteqrasiyası idarəetmə sistemlərinin rəqəmsallaşdırılmasını təmin etməklə yanaşı, informasiya axınlarının optimallaşdırılmasına, funksional sahələr arasında koordinasiyanın gücləndirilməsinə və qərar qəbuletmə proseslərinin operativliyinin artırılmasına səbəb olur. Bununla yanaşı, tədqiqat çərçivəsində müəyyən edilmişdir ki, informasiya texnologiyalarının tətbiqi bir sıra sistem xarakterli məhdudiyyətlərlə müşayiət olunur. Bunlara texnoloji infrastrukturun heterogenliyi, yüksək kapital tutumluluğu, informasiya sistemlərinin interoperabelliyinin aşağı səviyyəsi və kibertəhlükəsizlik risklərinin artması daxildir. Qeyd olunan problemlər xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərində daha qabarıq şəkildə təzahür edir.

Nəticə etibarilə, informasiya texnologiyalarının effektiv inteqrasiyası müəssisələrin dayanıqlı inkişafının təmin olunmasının və rəqabət qabiliyyətinin artırılmasının əsas determinantlarından biri kimi çıxış edir.

Оценка социализации результатов производства Казахстана

2026-04-20T04:05:58+00:00

На современном этапе социально-экономические трансформации в Республики Казахстан связаны с воздействием процессов региональной глобализации и цифровизации. Социализация экономики — процесс, при котором социальные цели, инклюзивность и устойчивость становятся неотъемлемыми элементами экономической системы — приобретает особую значимость в эпоху цифровых технологий. В этих условиях особенно важно анализировать состояние рынка труда, уровень бедности, поскольку они являются ключевыми элементами социальной устойчивости государства. Именно через эти показатели можно объективно оценить качество жизни населения, уровень социального неравенства и эффективность государственной политики.

Рынок труда играет центральную роль в распределении доходов в обществе. Он формирует экономическую активность населения, определяет уровень занятости и влияет на динамику благосостояния домохозяйств. Стабильная занятость способствует росту доходов и снижению социальной напряженности, тогда как дисбалансы на рынке труда могут привести к усилению бедности и социального неравенства.

Перспективы транзитного положения Казахстана

2026-04-20T04:10:02+00:00

В силу развития региональной глобализации и международных экономических отношений усиливается значимость транспортно-логистических связей. Казахстан укрепляет позицию ведущего сухопутного транзитного узла в евразийском пространстве, обеспечивая наиболее эффективную и стабильную связь между экономиками Китайской Народной Республики и Европейского союза. Географическое расположение страны предопределяет её роль как ключевого элемента континентальных транспортных коридоров, особенно в условиях повышенной уязвимости традиционных морских путей из-за геополитических и операционных рисков [3]. Также исторически территория Казахстана являлась частью Великого Шёлкового пути, что предопределило её современную геоэкономическую роль.

MAPPING THE INTELLECTUAL STRUCTURE OF PROJECT-BASED LEARNING AND CRITICAL THINKING RESEARCH: A BIBLIOMETRIC STUDY

2026-04-20T04:21:24+00:00

This study provides a comprehensive bibliometric analysis of research on project-based learning and critical thinking in higher education. In the context of ongoing transformations in global education, the development of critical thinking has become a key priority, while PBL is increasingly recognized as an effective student-centered approach to support this objective. The study aims to map the intellectual structure, identify major research trends, and examine the patterns of scientific production in this field. The research is based on data retrieved from the Scopus database, covering the period from 2005 to 2022. Bibliometric methods were employed to analyze publication dynamics, leading countries, influential studies, and thematic structures. The results reveal a steady growth of research interest, a strong interdisciplinary orientation, and a concentration of scientific output in developed countries, particularly the United States. At the same time, regions such as Central Asia remain underrepresented in the global research landscape. The findings highlight the increasing role of PBL in fostering higher-order thinking skills and confirm its relevance in contemporary higher education. Moreover, the study identifies key research clusters and emerging directions, providing a structured overview of the field’s evolution. This research contributes to bridging the gap in the literature related to the lack of comprehensive bibliometric mapping and offers valuable insights for researchers, educators, and policymakers seeking to enhance critical thinking through innovative pedagogical approaches

FARMASEVTİK ANALİZDƏ İŞÇİ STANDART NÜMÜNƏLƏRİN HAZIRLANMASI VƏ METROLOJİ XARAKTERİSTİKALARININ TƏDQİQİ

2026-04-20T01:01:26+00:00

Tədqiqat işində laboratoriya daxilində baş verən analizlərin kəsintisiz olmasını təmin etmək və beynəlxalq birincili standartlardan asılı qalmağı azaltmağı məqsəd tutaraq farmasevtik işçi standart nümunələrinin (Working Standards) hazırlanması metodikası və metroloji xarakteristik özəllikləri araşdırılıb. Model maddələr olaraq Parasetamol (C8H9NO2) və Asetilsalisil turşusu (C9H8NO4) seçilmiş, onların daxili laboratoriya şəraitində stabilliyini artırmaq məqsədi ilə innovativ azot (N2) yastığı texnologiyası tətbiq edilib. HPLC və UV-Vis spektrofotometriya metodları ilə aparılan sınaqlar nəticəsində kalibrləmə qrafiklərinin yüksək xəttiliyi (R2 > 0.999) və metodun yüksək dürüstlüyü (RSD < 0.72%) müəyyən edilib. Sürətləndirilmiş stabillik sınaqları göstərir ki, inert azot mühiti deqradasiya prosesini adi hava mühiti ilə müqayisədə 15 dəfədən çox ləngidir. Bu metodika, Azərbaycanın əczaçılıq sənayesində iqtisadi səmərəliliyi artırmaq və analitik ölçmələrin vəhdətini təmin etmək üçün əlverişli model təklif edir.

Исследование и разработка технологии инновационного партнерства учителя информатики и AI-агента

2026-04-18T00:36:24+00:00

В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты взаимодействия учителя информатики и AI-агента в образовательном процессе. Актуальность исследования обусловлена стремительным развитием технологий Искусственный интеллект и их активным внедрением в сферу образования. Обосновывается необходимость перехода от фрагментарного использования инструментов искусственного интеллекта к системной технологии педагогического партнерства. Уточняется понятие AI-агента как интеллектуального ассистента, способного оказывать поддержку в обучении.
Предложена модель инновационного взаимодействия учителя, AI-агента и обучающихся, включающая распределение ролей и механизмы сотрудничества. Определены принципы реализации технологии (адаптивность, педагогическое управление, прозрачность, этичность) и этапы ее внедрения в образовательный процесс.
Ожидаемыми результатами внедрения являются повышение эффективности обучения, рост учебной мотивации, развитие самостоятельности обучающихся и формирование цифровых компетенций.
Научная новизна исследования заключается в разработке структурированной технологии организации партнерства учителя и AI-агента в образовательной практике.

INNOVATIVE STRATEGIES FOR ENHANCING ORAL COMMUNICATIVE COMPETENCE VIA ARTIFICIAL INTELLIGENCE SYSTEMS IN SENIOR SECONDARY EDUCATION

2026-04-19T00:28:38+00:00

This study explores the integration of generative artificial intelligence (AI) into foreign language education as a tool for designing and modeling tasks aimed at developing students’ oral communication skills. In contrast to approaches that position AI as a conversational partner, this research conceptualizes AI as an instructional design instrument used to create structured, communicatively rich learning scenarios. A four-month comparative experiment was conducted with two Grade 11 groups differing in proficiency and classroom engagement: Class B (n=17, B2 level, high activity) and Class V (n=9, B1/A1 level, lower activity).
The results indicate that while the more active group demonstrated a moderate but con-sistent increase in participation (5–8%), the lower-activity group showed a substantially higher improvement (approximately 20%) in oral production. This suggests that AI-modeled scaffolding is particularly effective for learners with lower initial engagement, as it provides clear structure and reduces cognitive and affective barriers to participation. Additionally, the use of standard-ized assessment criteria combined with creatively designed communicative tasks contributed to increased learner confidence and more consistent performance across both groups.
Overall, the findings support the view that AI can enhance foreign language instruction not through direct interaction with students, but through its capacity to generate pedagogically meaningful tasks that simulate authentic communication. Such an approach not only fosters greater student involvement but also facilitates a gradual transition toward higher levels of communicative competence.

ТАРИХ САБАҒЫНДА ДАРЫНДЫ ОҚУШЫЛАРДЫ ОҚЫТУДА ДЕРЕКТІ ФИЛЬМДЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ МҮМКІНДІКТЕРІ

2026-04-19T13:45:04+00:00

Мақалада қазіргі білім беру парадигмасы аясында дарынды оқушылардың зияткерлік және зерттеушілік әлеуетін дамытуда деректі фильмдерді қолданудың педагогикалық мүмкіндіктері қарастырылады. Авторлар тарапынан Дж. Рензулли, Г. Гарднер және Л. Выготскийдің іргелі теорияларына сүйене отырып, аудиовизуалды ресурстардың дарынды балалардың танымдық белсенділігін ынталандырудағы дидактикалық рөлін негізделеді. Зерттеу барысында деректі фильмдерді тарих сабақтарына интеграциялаудың әдістемелік жолдары, атап айтқанда, академик Әлкей Марғұланның мұрасына қатысты материалдарды пайдалану тәжірибесі талданады. Деректі фильмдерді жүйелі қолдану дарынды оқушылардың тарихи санасын жаңғырту мен өзіндік ғылыми ізденістерін дамытудың тиімді құралы екендігі негізделеді.

HOW BILINGUAL EDUCATION ENHANCES COGNITIVE SKILLS

2026-04-19T14:07:09+00:00

The present investigation scrutinizes the impact of bilingual educational paradigms on the maturation of executive cognitive functions within primary school cohorts. The research specifically targets three pivotal domains: attentional regulation, working memory capacity, and cognitive adaptability. A meticulously structured observational methodology was employed in a private educational setting, encompassing 32 participants aged 9–11, dichotomously categorized into bilingual and monolingual learning groups, all adhering to an identical curriculum.

Observations were systematically recorded across four instructional periods, incorporating tasks designed to elicit active cognitive engagement, such as problem-solving exercises, reading comprehension assessments, and memory recall protocols. The empirical data unequivocally reveal that bilingual learners exhibited superior performance relative to their monolingual counterparts across all three investigated cognitive dimensions. Specifically, bilingual students demonstrated elevated levels of attention control (4.4 vs 3.6), working memory (4.2 vs 3.5), and cognitive flexibility (4.6 vs 3.4).

These findings corroborate extant literature concerning the cognitive emoluments of bilingualism and underscore the instrumental role of bilingual pedagogy in augmenting students' cognitive faculties. The study posits that the integration of bilingual components into the educational framework holds the potential to elevate students' cognitive trajectories, foster heightened engagement, and ultimately improve academic attainment.

AI-BASED PEDAGOGICAL MODELLING IN DIGITAL EDUCATION: CONCEPTUAL FOUNDATIONS, DESIGN, AND IMPLICATIONS

2026-04-19T14:38:09+00:00

The rapid digital transformation of education has intensified the need for innovative pedagogical frameworks capable of addressing diverse learner needs and dynamic learning environments. This article examines the conceptual foundations and practical implementation of AI-based pedagogical modelling in digital education. It explores the design of adaptive learning systems, AI-driven instructional design, and the role of learning analytics in shaping data-informed educational practices. Particular attention is given to inclusive education, where artificial intelligence enables personalized and accessible learning experiences for students with diverse educational needs. The study also analyzes AI-based assessment models and highlights key ethical and methodological challenges, including data privacy, algorithmic bias, and the evolving role of educators. The findings suggest that AI-based pedagogical modelling has significant potential to enhance learning outcomes, provided it is implemented within a human-centered and ethically grounded framework.

Мектепке дейінгі ұйымдарда музыкалық іс-әрекет арқылы балалардың шығармашылық қабілетін дамыту

2026-04-19T17:21:40+00:00

Мектепке дейінгі білім беру жүйесінде балалардың жан-жақты дамуы басты міндеттердің бірі болып табылады. Соның ішінде музыкалық тәрбие баланың эмоционалдық, шығармашылық және танымдық қабілеттерін дамытуда маңызды рөл атқарады. Бұл мақалада мектепке дейінгі ұйымдарда музыкалық іс-әрекет арқылы балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдары қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – музыкалық қызметтің тиімді әдістерін анықтау және олардың балалардың шығармашылық дамуына әсерін зерттеу. Зерттеу барысында бақылау, тәжірибе, сауалнама әдістері қолданылды. Нәтижесінде музыкалық ойындар, ән айту, би және импровизация элементтері балалардың шығармашылық белсенділігін арттыратыны анықталды.

Қазақ грамматикасын ойын арқылы меңгеру: оқушылардың тілдік құзыреттілігін дамыту моделі

2026-04-19T17:25:45+00:00

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың тілдік құзыреттілігін дамытуда инновациялық әдістерді қолдану өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Қазақ тілі грамматикасын дәстүрлі әдістер арқылы оқыту көбінесе оқушылардың қызығушылығын төмендетіп, білімді механикалық меңгеруге әкеледі. Осыған байланысты ойын технологияларын енгізу білім беру процесін тиімді әрі қызықты етуге мүмкіндік береді.
Бұл мақалада қазақ грамматикасын ойын арқылы меңгертудің педагогикалық негіздері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – ойын элементтері негізінде оқушылардың грамматикалық білімін жетілдіру және тілдік дағдыларын дамыту. Зерттеу барысында интерактивті ойындар, цифрлық тапсырмалар және коммуникативтік әдістер қолданылды. Нәтижесінде ойын арқылы оқыту оқушылардың белсенділігін арттырып, грамматикалық білімді терең әрі тұрақты меңгеруге ықпал ететіні анықталды.

Креативті тапсырмалар банкі арқылы 8-сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту: қазақ тілі мен әдебиеті пәні негізінде авторлық модель

2026-04-19T17:30:35+00:00

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту – басты стратегиялық міндеттердің бірі. Әсіресе қазақ тілі мен әдебиеті пәнінде оқушылардың мәтінді түсіну, талдау, интерпретациялау және өмірлік жағдаяттарда қолдану дағдыларын қалыптастыру ерекше маңызға ие. Бұл мақалада 8-сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытуға бағытталған креативті тапсырмалар банкі негізінде авторлық педагогикалық модель ұсынылады.
Зерттеудің мақсаты – креативті тапсырмалар жүйесі арқылы оқушылардың оқу, жазу, талдау және сыни ойлау дағдыларын жетілдіру. Зерттеу барысында тәжірибелік-эксперименттік әдіс қолданылып, креативті тапсырмалар банкі енгізілді. Нәтижесінде оқушылардың оқу сауаттылығы, мәтінмен жұмыс істеу дағдылары және шығармашылық ойлау деңгейі айтарлықтай артқаны анықталды.

Бастауыш сынып оқушыларында есте сақтау мен каллиграфияны дамытудың заманауи стратегиялары

2026-04-19T17:33:15+00:00

Бастауыш білім беру кезеңі – баланың танымдық және тұлғалық дамуының негізі қаланатын маңызды кезең. Осы кезеңде оқушылардың есте сақтау қабілеті мен жазу дағдылары, соның ішінде каллиграфия, ерекше рөл атқарады. Қазіргі білім беру жағдайында бұл дағдыларды дамытуда дәстүрлі әдістермен қатар заманауи педагогикалық стратегияларды қолдану қажеттілігі артып отыр.

Бұл мақалада бастауыш сынып оқушыларында есте сақтау мен каллиграфияны дамытуға бағытталған тиімді әдістер мен стратегиялар қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – оқушылардың есте сақтау қабілетін жетілдіру және көркем жазу дағдыларын қалыптастыруға ықпал ететін инновациялық тәсілдерді анықтау. Зерттеу барысында ойын технологиялары, визуализация, мнемотехника және цифрлық құралдар қолданылды. Нәтижесінде ұсынылған әдістер оқушылардың оқу мотивациясын арттырып, жазу сапасын және есте сақтау деңгейін жақсартатыны анықталды.

AI Speaking Lab: Enhancing Students’ English Speaking Skills through Artificial Intelligence-Based Learning

2026-04-19T17:53:09+00:00

In the era of digital transformation, artificial intelligence (AI) has become an essential tool in modern education. One of the key challenges in English language teaching is developing students’ speaking skills in an engaging and effective way. This study explores the implementation of an AI-based “Speaking Lab” as an innovative approach to improving students’ oral communication skills.

The purpose of the research is to examine how AI-supported speaking practice enhances students’ fluency, pronunciation, and confidence. The study employs interactive simulations, voice recognition tools, and real-time feedback systems. The findings indicate that students who engaged in AI-based speaking activities showed significant improvement in their speaking performance and motivation.

Developing Communicative Competence of 5th Grade Students in English through Interactive and Game-Based Learning

2026-04-19T17:56:08+00:00

In modern education, the development of students’ communicative competence in foreign languages has become a key priority. Traditional teaching approaches often fail to actively engage young learners, especially at the primary and lower secondary levels. This study explores the effectiveness of interactive and game-based learning strategies in developing English language skills among 5th grade students.

The purpose of the research is to identify effective methods that enhance students’ speaking, listening, reading, and writing skills through engaging classroom activities. A quasi-experimental approach was used, involving the implementation of interactive techniques such as role-playing, digital tools, and language games. The findings demonstrate that game-based learning significantly increases student motivation, participation, and communicative competence.

Мәтінмен жұмыс арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру

2026-04-19T17:59:10+00:00

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту – маңызды міндеттердің бірі. Функционалдық сауаттылық оқушылардың алған білімін өмірлік жағдаяттарда қолдана білу қабілетін білдіреді. Бұл мақалада мәтінмен жұмыс жасау арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру жолдары қарастырылады.

Зерттеудің мақсаты – мәтіндік тапсырмалар жүйесі негізінде оқушылардың оқу, талдау, интерпретациялау және сыни ойлау дағдыларын дамыту. Зерттеу барысында мәтінмен жұмыс істеудің тиімді әдістері, соның ішінде PISA форматындағы тапсырмалар, сұрақ-жауап, талдау және шығармашылық жұмыстар қолданылды.

Нәтижесінде мәтінмен жүйелі жұмыс оқушылардың оқу сауаттылығын арттырып, олардың ойлау және тілдік дағдыларын дамытуға ықпал ететіні анықталды.

Инновациялық технологияларды қолдану арқылы биологиялық білім сапасын арттыру

2026-04-19T20:20:24+00:00

Мақалада білім жүйесін дамытыуға және жетілдіруге жаңа ақпараттық-білім ортасының мүмкіншіліктері қарастырылған. Дәстүрлі оқыту жүйесімен салыстырғанда білім алушының көзқарасын өзгертетін электронды оқу-әдістемелік кешендерді құрастыруға қажет виртуалды электронды ортаның компоненттері талданылады. Анықтамалар, энциклопедиялар, карталар зертханалық жұыстарды жүргізу нұсқаулары т.б жаңа пайда болған электрондық құралдар білім алушыны алған ақпаратты өз бетінше талдауға, іс әрекетін дамытуға түрткі болады. Аз уақытта тиімді білім алуға мүмкіншілік беретін, ғылым және практика жетістіктеріне сай білім процесінің технологияларын және тәсілдерін жетілдіріп білім мазмұнын жаңартып отыру қажет.

БИОЛОГИЯНЫ ОҚЫТУДА ЖОҒАРЫ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ

2026-04-19T20:30:07+00:00

Мақалада биологияны оқыту үдерісінде жоғары сынып оқушыларының ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың теориялық негіздері қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі ақпараттық қоғам жағдайында оқушылардың тек пәндік білімді меңгерумен шектелмей, ақпаратты іздеу, талдау, бағалау және тиімді пайдалану дағдыларын игеру қажеттілігімен негізделеді. Қазақстандағы білім беруді цифрландыруға бағытталған мемлекеттік бастамалар оқушылардың ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың маңыздылығын арттырады. Зерттеудің мақсаты – биологияны оқытуда жоғары сынып оқушыларының ақпараттық мәдениетін қалыптастыру жолдарын анықтау және мобильді технологияларды қолданудың тиімділігін негіздеу. Мақалада ақпараттық мәдениет, ақпараттық құзыреттілік, мобильді технология және мобильді оқыту ұғымдары ғылыми тұрғыдан талданып, олардың өзара байланысы айқындалады. Отандық және шетелдік ғалымдардың зерттеулеріне сүйене отырып, мобильді оқытудың білім беру үдерісіндегі рөлі сипатталады. Әсіресе биология пәнінде мобильді қосымшалар, виртуалды зертханалар және цифрлық ресурстарды қолданудың тиімділігі көрсетіледі. Зерттеу нәтижесінде биологияны оқытуда оқушылардың ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың негізгі бағыттары анықталды: ақпаратты сыни тұрғыдан бағалау, ғылыми дереккөздермен жұмыс істеу, цифрлық ресурстарды тиімді пайдалану және зерттеушілік әдістерді қолдану. Сонымен қатар, мобильді технологиялар оқушылардың ақпараттық құзыреттілігін дамытуға және өздігінен білім алу дағдыларын қалыптастыруға мүмкіндік беретіні дәлелденді. Қорытындысында биологияны оқытуда ақпараттық мәдениетті қалыптастыру мобильді технологияларды тиімді қолдануға негізделген кешенді педагогикалық үдеріс екендігі анықталды.

Проектные и ситуативные задачи как средство формирования функциональной грамотности учащихся при обучении химии

2026-04-19T20:38:41+00:00

This study examines the development of students’ functional literacy in chemistry through the implementation of project-based and situational tasks. The relevance of the research is determined by the need to form students’ ability to apply chemical knowledge in real-life contexts, analyze data, and make informed decisions. A methodological framework for integrating project-based and situational tasks into the educational process is proposed. A pedagogical experiment involving 9th–10th grade students demonstrated a statistically significant increase in functional literacy in the experimental group compared to the control group. The results confirm the effectiveness of the project-situational approach in enhancing critical thinking, data interpretation, and argumentation skills. The developed tasks and assessment rubrics can be used in school practice and in preparation for international assessment programs

The Influence of Psychological and Motivational Factors of Academic Dishonesty on High-Achieving Students

2026-04-19T20:44:39+00:00

This study investigates how academic dishonesty influences the emotional well-being and motivation of high-achieving university students. Drawing on psychological and motivational theories, the research explores the effects of perceived unfairness, anxiety, and decreased intrinsic motivation resulting from exposure to dishonest behaviour among peers. Using a mixed-methods approach, the study examines students’ emotional responses, levels of academic confidence, and perceptions of integrity within the learning environment. The findings highlight that high-achieving students are particularly sensitive to violations of academic fairness, which can diminish trust, increase stress, and lower motivation to excel. The study concludes that promoting transparency, ethical dialogue, and supportive learning environments is essential for reducing the negative impact of academic dishonesty on high-performing students.

SHAPING THE FUTURE OF KAZAKHSTAN’S ECONOMY THROUGH INDUSTRIAL ROBOTICS AND ENGINEERING TALENT DEVELOPMENT

2026-04-19T22:06:22+00:00

This paper examines the role of industrial robotics in ensuring the sustainable development of the economy of the Republic of Kazakhstan in the context of globalization and digital transformation. The analysis of the current state of the industry is carried out, as well as the main trends and prospects for the development of the profession in the field of industrial robotics. Special attention is paid to the impact of robotics on improving labor productivity, product quality and safety at work. The educational programs of the world's leading and Kazakhstani universities are reviewed, as well as a comparative study of the training of specialists in the field of robotics. The main problems of the industry development in Kazakhstan have been identified, including the lack of qualified personnel, the level of technological infrastructure and scientific base. The necessity of modernizing the education system, developing a scientific and innovative environment and integrating production with science is substantiated. The results of the study confirm that industrial robotics is a key factor in increasing the competitiveness of the economy and shaping the industry of the future.In the context of modern globalization and digital transformation, the sustainable development of national economies is inextricably linked with increasing production efficiency and the systematic introduction of innovative technologies. The use of modern technologies, especially in the industrial sector, is becoming one of the main drivers of economic growth. In this sense, industrial robotics is of particular importance as one of the most important tools for automating, optimizing and digitizing production processes.

Современные подходы к организации лабораторных работ по физике на основе интеграции цифровых и экспериментальных методов

2026-04-19T22:40:11+00:00

В статье рассматриваются современные подходы к организации лабораторных работ по физике в условиях цифровизации образования. Особое внимание уделяется интеграции традиционного физического эксперимента и цифрового моделирования как эффективного инструмента формирования исследовательских и аналитических навыков учащихся. Обоснована необходимость перехода от классических лабораторных занятий к гибридным форматам, сочетающим реальные и виртуальные методы исследования. Представлены методические принципы организации гибридных лабораторных работ и приведены примеры их реализации в школьной практике.

СПОРТШЫНЫҢ ДЕНЕ ҚАБІЛЕТІНІҢ ДАЯРЛЫҒЫ

2026-04-19T22:45:56+00:00

Спорттық жаттықтырудың аса маңызды құрамдас бөліктерінің бірі болып табылатын дене қабілеті даярлығы қимыл-қозғалыс қабілеттерін – күшті, жылдамдықты, төзімділікті, икемділікті, координациялық қабілеттерді дамытуға бағытталған. Спортшылардың дене қабілеті даярлығы жалпы және арнайы болып бөлінеді. Кейбір мамандар сонымен қатар қосалқы даярлықты бөліп көрсетуді ұсынады.

Жалпы дене қабілеті даярлығының ұтымды ұйымдастырылған процесі алуан түрлі қимыл-қозғалыс қабілеттерінің жан-жақты және бір мезгілде пропорционалды дамуына бағытталған. Дене қабілеті даярлығының жоғарғы көрсеткіштері дене қабілеттерін дамыту, спортшылардың даярлығының өзге қырларын– техникалық, тактикалық, психологиялық даярлықты жетілдірумен тиімді жұмыс істеу үшін функционалдық іргетас болып қызмет атқарады.

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ И ВИРТУАЛЬНЫХ ЛАБОРАТОРИЙ В ОБУЧЕНИИ БИОЛОГИИ

2026-04-19T23:45:19+00:00

В статье рассматриваются теоретические основы и практический опыт применения цифровых технологий и виртуальных лабораторий в обучении биологии в общеобразовательных школах Республики Казахстан. Показана роль программы «Цифровой Казахстан» и обновлённого ГОСО РК в формировании нормативной базы для цифровизации учебного процесса. Проведён сравнительный анализ ведущих платформ виртуальных лабораторий (PhET, Labster, resh.edu.ru) по критериям дидактической эффективности, доступности и языкового соответствия. Представлены авторские разработки уроков биологии с применением виртуального лабораторного эксперимента для 7–10 классов. Результаты апробации свидетельствуют о повышении учебной мотивации и уровня сформированности исследовательских компетенций учащихся при систематическом использовании виртуальных лабораторий

Inclusive education in physics class

2026-04-19T23:58:03+00:00

This article examines the topic of inclusive education in physics lessons. The purpose of the article is to identify the main approaches to working with children with special educational needs, and to analyze the challenges of inclusive education for students with special educational needs, to study the development of inclusive education and to determine that students with special educational needs are interested in physics when performing tasks

SOFTWARE-BASED ASSESSMENT OF PERFORMANCE IN PHYSICAL AND SPORTS EDUCATION

2026-04-20T01:18:43+00:00

The aim of this paper is to present the possibilities of using software in the assessment of performance in physical and sports education. In contemporary educational practice, increasing emphasis is placed on the objectification of assessment, the individualization of approaches to students, and the use of digital technologies. Software tools enable efficient recording, processing, and evaluation of performance in various physical activities, thereby contributing to more accurate and transparent student assessment. The paper focuses on the basic principles of software-based assessment, which include performance measurement, expert evaluation, and the use of inquiry methods. Emphasis is placed on integrating traditional assessment methods with modern digital solutions that support feedback and student motivation. Software-based assessment also enables long-term monitoring of performance progress and contributes to more effective planning of the teaching process. The results indicate that the implementation of software in physical and sports education assessment represents a modern and promising approach that increases the objectivity, clarity, and quality of the educational process.

THE IMPACT OF TECHNOLOGY ON COMMUNICATION SKILLS

2026-04-20T03:24:44+00:00

Жасөспірімдердің өсу процесінде оқу өте маңызды, себебі ол мидың байланысын жақсартады, сөздік қорын және түсінуді арттырады, ақыл-ойды ынталандырады және тағы басқалар. Бұл мақалада орта мектеп оқушылары арасында оқу белсенділігінің төмендеуі қарастырылады және әлеуметтік медианы оқуды түсінуді дамытудың педагогикалық құралы ретінде пайдалану мүмкіндігі талданады. Алматыдағы Зерделі мектебінің мысалын пайдалана отырып, әлеуметтік медианы білім беру процесіне енгізудің нысандары мен әдістері, олардың оқушылардың мотивациясына, сыни ойлауына және мағыналы оқу дағдыларына әсері сипатталған

The Potential of the Singapore Methodology in Improving the Quality of Mathematics Education in Kazakhstan

2026-04-20T03:33:04+00:00

In the context of ongoing modernization of the education system in the Republic of Kazakhstan, there is an increasing need for effective teaching methodologies aimed at developing functional literacy, critical thinking, and deep conceptual understanding. One of the most internationally recognized approaches is the Singapore method of mathematics education, which has demonstrated high student performance in large-scale assessments such as PISA and TIMSS (Mullis et al., 2020; OECD, 2023). This article explores the potential of the Singapore methodology in improving the quality of mathematics education in Kazakhstan. The study analyzes its key principles, including the Concrete–Pictorial–Abstract (CPA) approach, spiral curriculum design, emphasis on conceptual understanding, and the development of mathematical thinking skills. Particular attention is given to the possibilities of adapting this methodology to the context of Kazakhstani schools, as well as to its advantages over traditional teaching practices. The paper also identifies potential challenges of implementation and offers practical recommendations for educators and educational institutions. The findings of this study may contribute to the modernization of mathematics curricula and the professional development of mathematics teachers.

Практико-ориентированные задачи в обучении геометрии: дидактические функции и классификация

2026-04-20T03:38:38+00:00

В статье рассматривается дидактический потенциал практико-ориентированных задач в обучении геометрии в основной и старшей школе. Работа исходит из проблемы: в условиях перехода Республики Казахстан к компетентностной модели школьного образования практико-ориентированные задачи используются учителями несистемно, без общей дидактической рамки. Цель статьи — на концептуальном уровне описать функции таких задач и предложить их многомерную классификацию, пригодную для целенаправленного подбора заданий учителем. Методологическую основу составили работы российской школы задачного подхода (Ю. М. Колягин, Г. И. Саранцев, В. А. Гусев), западные теории реалистического математического образования (H. Freudenthal) и математического моделирования (W. Blum, M. Niss), уровневая теория геометрического мышления (P. M. van Hiele), а также нормативно-правовая рамка казахстанского образования. В результате выделены пять дидактических функций практико-ориентированных задач и предложена авторская типология по четырём осям: источник контекста, познавательная нагрузка, степень открытости и геометрическое содержание. Разработанная типология может служить инструментом методической диагностики и планирования учебного процесса.

Use of Artificial Intelligence in the Evaluation of Occupational Therapy Intervention

2026-04-20T04:13:47+00:00

The use of artificial intelligence has been rapidly developing in recent years and brings new opportunities also in the field of occupational therapy. The aim of this paper is to present the potential of artificial intelligence in the evaluation of occupational therapy intervention. Artificial intelligence enables more efficient processing of large amounts of data, objectification of assessment processes, and support for occupational therapists’ decision-making. The use of artificial intelligence may represent a significant supportive tool; however, it is not a replacement for occupational therapy assessment.

Assistive Technologies as a Key to the Success of Learners with Dyslexia in Language Education

2026-04-20T04:17:49+00:00

This study examines the role of assistive technologies in glottodidactics with a particular focus on supporting learners with dyslexia. It draws on current theoretical models and European research demonstrating that dyslexia represents a complex neurocognitive deficit affecting phonological processing, decoding, and the automatization of written language - ifficulties that become even more pronounced in foreign language learning. Modern assistive technologies - especially text‑to‑speech tools, predictive writing, visualization applications, and digital dictionaries - help reduce cognitive load, provide multimodal access to linguistic input, and support metacognitive learning strategies. The analysis shows that the effectiveness of these tools depends on their didactic integration, individualized support, and explicit training in their use. The study also highlights the need for teachers’ professional preparedness and institutional availability of technologies, both of which are essential for inclusive language education. The findings confirm that assistive technologies constitute a significant means of academic empowerment for learners with specific learning disorders and substantially contribute to their success in acquiring a foreign language.

DEVELOPING HEALTHY LIFESTYLES IN PRESCHOOL CHILDREN THROUGH NATIONAL GAMES: A BIBLIOMETRIC AND THEMATIC ANALYSIS

2026-04-20T04:53:13+00:00

This study investigates the development of healthy lifestyles in preschool children through national games using bibliometric and thematic analysis. The research is based on a systematic review of scientific publications indexed in the Scopus database between 2005 and 2025, following the PRISMA framework. A total of 108 relevant studies were analyzed to identify key research trends, influential publications, and dominant thematic clusters within the field. The findings reveal that research on healthy lifestyles is predominantly concentrated on physical activity, nutrition and digital health technologies, while the preschool stage remains underrepresented. At the same time, the analysis highlights the significant potential of national games as an effective pedagogical tool that integrates physical, social, emotional and cognitive development, as well as cultural value transmission. However, these culturally grounded approaches are insufficiently systematized and lack visibility in the international scientific discourse. The study demonstrates the importance of integrating national games into preschool education as a culturally relevant and holistic strategy for promoting healthy lifestyles. The results emphasize the need for further empirical research focusing on early childhood contexts and for strengthening the global representation of ethnopedagogical practices.

NATIONAL VALUES IN EARLY CHILDHOOD PATRIOTIC EDUCATION: A BIBLIOMETRIC STUDY OF GLOBAL RESEARCH TRENDS

2026-04-20T05:01:42+00:00

This study aims to systematically map and analyze global research trends on the integration of national values in early childhood patriotic education through a bibliometric approach. The data were retrieved from the Scopus database and selected using the PRISMA framework, resulting in a final sample of 290 publications published between 2005 and 2025. The analysis employed a combination of bibliometric techniques, including temporal dynamics, keyword co-occurrence, thematic clustering, and citation analysis, supported by visualization tools such as VOSviewer and Bibliometrix. The findings indicate that the most influential theoretical and empirical contributions were concentrated between 2006 and 2018, with research primarily focused on national identity in relation to migration, ethnicity, and social belonging. The results further demonstrate that children’s national identity is shaped by a complex interaction of family, educational institutions, and broader socio-cultural environments. At the same time, the bibliometric mapping reveals a significant gap in research specifically addressing preschool-aged children, despite the recognized importance of early childhood as a critical period for identity formation.

The study contributes to the literature by providing a comprehensive and systematic overview of the intellectual structure and thematic evolution of this research field. It also highlights the need for developing a coherent conceptual framework and evidence-based educational strategies for integrating national values into early childhood education. The findings are particularly relevant for countries such as Kazakhstan, where national values are embedded in educational policy, offering a foundation for curriculum development and future empirical research.

GLOBAL RESEARCH TRENDS IN AI-SUPPORTED DIGITAL COMPETENCE OF PRESCHOOL EDUCATORS: A BIBLIOMETRIC ANALYSIS

2026-04-20T05:12:39+00:00

The rapid integration of artificial intelligence (AI) into educational systems has significantly transformed the development of teachers’ digital competence, particularly within the context of early childhood education. Despite the growing body of research on AI in education, studies focusing specifically on preschool educators remain limited and fragmented. This study aims to analyze global research trends related to AI-supported digital competence of preschool educators through a comprehensive bibliometric approach. The data were retrieved from the Scopus database covering the period from 2017 to 2025 and analyzed using the Bibliometrix package in R Studio. The analysis focuses on publication dynamics, influential authors, countries and institutions, citation patterns, and thematic structures based on keyword co-occurrence and clustering. The findings reveal a rapidly expanding research field characterized by strong international collaboration and increasing scholarly interest in recent years. Key research themes include digital transformation, artificial intelligence, teacher competence, and AI literacy, while early childhood education remains underrepresented within the global research landscape. The results also highlight an imbalance between technological advancements and pedagogical readiness, as well as emerging ethical concerns related to AI integration in educational settings. This study contributes to the field by providing a systematic and evidence-based overview of research trends, identifying knowledge gaps, and outlining future research directions. The findings have important implications for teacher training, educational policy, and the development of AI-integrated pedagogical practices in preschool education.

BILINGUALISM AND MULTILINGUALISM: THE TRANSFER EFFECTS OF THIRD LANGUAGE ACQUISITION IN A MULTILINGUAL ENVIRONMENT

2026-04-18T22:33:46+00:00

This article examines the strategic significance of third language (L3) acquisition within multilingual environments in the context of contemporary educational paradigms. In the era of globalization and digitalization, proficiency in multiple languages has become a decisive factor in both professional and personal success. The study analyzes the transfer effects of the first (L1) and second (L2) languages on the process of third language acquisition, as well as the associated cognitive advantages. It also identifies current challenges such as linguistic interference, language barriers, and code-switching in multilingual contexts. To address these issues, a comprehensive experimental study was conducted involving 80 students from higher education institutions in Kazakhstan. The experimental group was trained under the program “Language Transfer as a Key to Efficiency.” Diagnostic instruments included language proficiency tests, questionnaires, and methods of comparative linguistic analysis. The article outlines development prospects in areas such as digital linguistics and cognitive flexibility, and concludes that there is a need to transform the role of the teacher into that of a linguistic consultant. The findings confirm that systematic multilingualism enhances cognitive performance by 18%.

Artificial Intelligence in Translation: Integrating Technology and Human Expertise

2026-04-19T00:17:41+00:00

Artificial Intelligence (AI) has transformed the field of translation, bridging the gap between human and machine linguistic performance. From rule-based systems to neural machine translation (NMT) and large language models (LLMs), AI-driven translation has evolved into an essential tool for global communication, commerce, and cultural exchange. This paper examines the theoretical and practical dimensions of applying AI to translation, analyzing both the technological frameworks that underpin machine translation systems and the professional workflows that integrate AI tools. Through a comprehensive literature review and critical discussion, the study explores how deep learning, natural language processing (NLP), and adaptive translation models have redefined linguistic equivalence, accuracy, and translator productivity. Moreover, it considers challenges such as contextual fidelity, cultural nuance, bias, and ethical responsibility in automated translation. The paper concludes that while AI cannot fully replicate human interpretive and cultural competencies, it provides indispensable support in achieving scalability, efficiency, and accessibility in multilingual communication. A hybrid model that fuses human expertise with AI capabilities represents the most promising future for translation studies and industry practice.

INNOVATIVE APPROACHES TO STUDYING THE IMAGE WORLD OF A WORK OF ART IN THE ASPECT OF DIGITALIZATION OF EDUCATION

2026-04-20T00:13:28+00:00

The article is devoted to the study of the specifics of the use of innovative technologies and artificial intelligence tools in the analysis of the figurative world of a literary work. Based on the study of the urban text of literature and the "eternal image" of the stingy in the works of Western European authors, it is shown how digital solutions deepen philological analysis, activate students' independence, without replacing the classical reading of the text of a work of fiction.