ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ ЖЫЛҚЫНЫҢ РӨЛІ

Abstract

Бұл мақала қазақ халқының ежелден жылқыны киелі жануардың қатарынан жатқызғаны туралы. Атты жанына серік етіп, «орта жолда атың өлмесін» деп, алыс сапарға шықанда үлкен сенім артқан. Жылқының қазақ халқының дәстүрлі мәдиниетіндегі жылқыға табынушылық дүниетанымындағы рөлін зерттейді. Ол ежелгі заманнан қазіргі заманға дейінгі қазақ мәдениетіндегі жылқының маңыздылығын қарастырады, оның мифтерде, әдет-ғұрыптарда, мақал-мәтелдерде, әндер мен өлеңдерде көрінетін символдық мәнін жарықтандырады. XIX ғасырдың аяғынан бастап бүгінгі күнге дейін жылқылармен байланысты Қазақ әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерінің жай-күйін көрсететін этнографиялық деректерге жүгінеді.

Жылқы қазақ халқы үшін жай ғана жануар емес, ол байлықтың, күш пен еркіндіктің символы, дала рухы мен көшпелі өмір салты тарихының бейнесі. Жылқының Қазақстан көшпенділерінің діни философиялық дүниетанымындағы орны әрқашан олардың мәдениетінің орталық аспектілерінің бірі болып келген. Бұл күш, еркіндік пен даналықтың көрінісі, дала рухы мен халықтың жан дүниесінің бейнесі. Жылқы көшпенділер үшін жай ғана жануар емес-ол қастерлеу объектісі, байлық пен сұлулықтың символы, шабыт пен мақтаныш көзі.