Research Reviews

Effect of Preliminary Deworming with "Ivergel" on the Formation of Humoral Immunity During Vaccination of Horses Against Streptococcus equi

Borsynbayeva Assiya Madenovna — 2026-10-05

This study evaluated the effect of preliminary deworming with "Ivergel" (0.4% ivermectin oral gel) on the efficacy of vaccination against equine strangles (Streptococcus equi). The experiment was conducted in 2025 at "Duniye-Agro" LLP (Almaty region, Kazakhstan) using 30 clinically healthy horses aged 1–5 years, randomly assigned into two equal groups ( n = 15 ). The experimental group received a single dose of "Ivergel" (200 µg/kg) 14 days prior to vaccination, whereas the control group was vaccinated without prior anthelmintic treatment. Coprological analysis revealed that "Ivergel" reduced fecal egg counts (EPG) from 540 ± 120 to 20 ± 18 , achieving an antiparasitic efficacy of 89.8 ± 3.7% ( p < 0.01 ). Enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) demonstrated that specific antibody titers against S. equi in pretreated horses reached 1:640 ± 80 on Day 14 and 1:920 ± 90 on Day 28 post-vaccination, which was significantly higher than in the control group ( 1:390 ± 70 and 1:580 ± 60 , respectively; p < 0.05 ). No adverse reactions were observed in the experimental group, while mild post-vaccination side effects were recorded in individual control animals. These results confirm that preliminary deworming reduces parasitic burden and optimizes the formation of post-vaccination humoral immunity against strangles.

BIOLOGICAL, PSYCHOLOGICAL, AND SOCIAL FACTORS DETERMINING HUMAN PSYCHOLOGICAL WELL-BEING

Mahmudzadeh Gulshan Elman — 2026-10-05

Human psychological well-being is a complex state shaped by the interaction of biological, psychological, and social factors. Biological factors, including genetic predisposition, physical health, chronic illnesses, and physiological processes, may influence an individual’s emotional and psychological state. Genetic characteristics do not fully determine psychological well-being; rather, their effects emerge through interaction with the environment, living conditions, and individual characteristics. Among psychological factors, personality traits, self-awareness, self-attitude, cognitive style, emotional regulation, stress-coping abilities, and psychological resilience are of particular importance. Constructive thinking, emotional literacy, and the ability to adapt to difficulties contribute to maintaining psychological balance. The social environment is also an important determinant of psychological well-being. Healthy relationships with family members, friends, peers, and other social groups strengthen a sense of social connectedness and security. In contrast, social isolation, conflicts, discrimination, and limited access to social support may increase emotional distress.

The Intentional Nature of Speech Acts in P. Grice’s Analytic Philosophy of Language

Arinova Olga Tastanbekovna — 2026-10-05

Contemporary philosophy of language has shifted its research focus from understanding language as an autonomous system of signs toward an analysis of the communicative, cognitive, and pragmatic mechanisms through which meaning is constituted in the process of verbal interaction. In this context, we believe that analytic philosophy of language is of particular importance. This area of research became especially prominent in the second half of the twentieth century, when the focus of inquiry shifted from the study of the meaning of linguistic expressions to the study of the ways in which such expressions are used in specific communicative situations.

One of the most influential approaches underlying this transition was Paul Grice’s theory of meaning, based on the fundamental premise that the meaning of a speech utterance cannot be adequately explained solely in terms of its formal or lexical semantics. An essential component of meaning is the intentional structure of a speech act, that is, the speaker’s orientation toward achieving a particular communicative effect through the addressee’s recognition of that intention. For this reason, Grice’s theory occupies a distinctive place in the history of analytic philosophy of language, as it connects semantics, pragmatics, action theory, and the epistemology of communication.

Grice’s philosophical program developed within the context of the so-called linguistic philosophy that emerged in the English-speaking intellectual environment of the twentieth century. Early analytic philosophy was characterized by an attempt to investigate philosophical problems through the analysis of language. Gradually, however, it became evident that the meaning of an expression is determined not only by its logical form. An equally important question concerns what exactly a speaker is doing when uttering a particular statement. In this regard, the works of J.L. Austin and J.R. Searle should be noted, as they contributed to the development of speech act theory and treated utterances as forms of action. Thus, Austin argued that “...in speaking, a person not only describes a state of affairs but also performs certain actions: promising, warning, ordering, asserting, apologizing, and so forth”.

ADHD and diet- The role of nutrition in symptom management

Rizwi Rayaroth Hamza — 2026-10-05

Introduction

ADHD, a common neurodevelopmental disorder, affects quality of life, prompting exploration of non-pharmacological interventions like nutrition. Many families seek alternatives to medications due to side effects, making dietary strategies relevant.

Goal: Investigate the role of nutrition in ADHD symptom management.

Objective: Evaluate how nutritional factors can complement traditional treatments.

Methodology

Conducted a systematic literature search on PubMed and PubMed Central.

Used keywords like “nutrition,” “diet,” “micronutrients,” “omega-3,” “probiotics,” and “ADHD.”

Which includes observational studies, clinical trials, systematic reviews, and meta-analyses.

Focused on micronutrients (magnesium, zinc, iron), omega-3s, probiotics, dietary patterns, and elimination diets.

Main Results

Deficiencies in magnesium, zinc, iron, and omega-3s are common in ADHD and linked to symptom severity.

Probiotics show potential in improving emotional and cognitive functioning via the gut-brain axis.

Elimination diets reducing food additives improve symptoms in susceptible children.

Mixed results from omega-3 supplementation highlight variability in study outcomes.

Discussion

Nutrition is a modifiable factor that can complement pharmacological treatments.

Inconsistencies in supplementation results suggest gaps, like the need to study nutrient synergies.

Personalized dietary interventions could reduce medication reliance.

Early nutritional screening and gut health strategies offer new therapeutic avenues.

Conclusion

Nutritional deficiencies influence ADHD symptoms, supporting dietary interventions as an adjunctive therapy.

A holistic approach integrating nutrition into ADHD care can enhance outcomes.

Further research on dietary patterns and genetic factors is needed.

Personalized nutrition may reduce ADHD severity and improve patient well-being.

YAN HUS, ITS TRANING, AND THE HUSSITE WARS

MEHDIYEVA AYTEN ALI — 2026-10-05

The Czech Republic holds a unique place among European countries. In the Middle Ages, the state was part of the Holy Roman Empire; notably, one of the seven influential electors represented the Czech lands and became a memorable figure in the Empire`s history. The Czech is also assocciated with Jan Hus, a renowned historical figure of the medieval era. Jan Hus was a scholar who deeply lowed his country and people, strove to address their problems, rose to become the rector of Prague University thanks to his excellent education, and sought to shape the future of the Czech lands trtough his teachings. Jan Hus`s teachings remain relevant even today. In his regard, it is essential to study and preserve the rich legacy he left behing. The Hussite movement, which emerged in Bohemia in the early 15th century and united various sects that had previously existed there, attracted a wide range of social demands. Initially, hussitism was based on the moderate, burgher – oriented teachings of Jan Hus. These teachings reflected the aspirations of all strata of Czech society to free themselves from German domination and papal authority. However, the movement subsequently split into two factions: the moderate faction – the “Calixtines” (or “Ultraquists”), consisting of burgher – class adherents – and the radical faction, the “Taborites”. By the early 1420s, revolutionary peasant – plebeian ideas regarding the imminent establishment of a divine kingdom on Earth had become dominant within the Taborite faction.

БЕТОНЫ НОВОГО ПОКОЛЕНИЯ И РОЛЬ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА ПРИ РАЗРАБОТКЕ СПОСОБОВ ИХ СОЗДАНИЯ

Кульшикова Сауле Тюякбайевна — 2026-10-05

Статья посвящена анализу современных направлений разработки бетонов нового поколения и оценке потенциала использования технологий искусственного интеллекта (ИИ) при оптимизации их состава и свойств в условиях Улытауского промышленного региона Республики Казахстан. Рассмотрены особенности сырьевой базы региона, включающей металлургические шлаки, золошлаковые отходы теплоэнергетики, кремнийсодержащие техногенные материалы и продукты переработки руд цветных и черных металлов. На основе обзора отечественных и международных исследований проанализированы возможности применения ИИ-моделей (нейронные сети, алгоритмы оптимизации, методы машинного обучения) для прогнозирования прочностных характеристик, долговечности, устойчивости к сульфатной и термокоррозии, а также для отбора эффективных рецептур на основе местных техногенных ресурсов. Особое внимание уделено вопросам повышения эколоичности строительства, снижению углеродного следа цементного производства и расширению использования низкоклинкерных и бесклинкерных вяжущих в промышленном строительстве Улытауского региона. Представленная аналитика демонстрирует, что интеграция ИИ в процессы проектирования бетонов нового поколения позволяет существенно сократить экспериментальные затраты, ускорить лабораторный цикл и обеспечить создание материалов, адаптированных к суровым климатическим и эксплуатационным условиям Центрального Казахстана. Сформулированы научно-практические выводы о перспективах внедрения интеллектуальных технологий при разработке строительных материалов повышенной надежности для промышленной инфраструктуры региона

Сравнительный анализ эффективности мембранных технологий (обратный осмос и ультра-фильтрация) при очистке воды для пищевой промышленности

Жолдасбаев Айбар Ержанович — 2026-10-05

Вода является одним из основных видов сырья в производстве безалкогольных, функциональных и витаминизированных напитков. В отличие от воды, применяемой для санитарной обработки оборудования, охлаждения и других вспомогательных операций, вода, непосредственно входящая в рецептуру пищевого продукта, оказывает влияние на его физико-химические и органолептические характеристики. Минерализация, жёсткость, водородный показатель, электропроводность, мутность и содержание отдельных минеральных компонентов могут отражаться на вкусе напитка, растворимости рецептурных ингредиентов и стабильности готовой продукции. В связи с этим качество воды необходимо рассматривать с учётом конкретного направления её использования в пищевой технологии [1, 2].

Особое значение водоподготовка приобретает при производстве витаминизированных напитков. Вода составляет основную часть такого продукта и является средой, в которой растворяются витаминный комплекс, пищевые кислоты, сахара и другие рецептурные компоненты. При этом устойчивость отдельных витаминов зависит от кислотности среды, температуры, присутствия кислорода, продолжительности хранения и других факторов. Следовательно, изменение состава воды после обработки потенциально может влиять не только на свойства самой воды, но и на качество конечного витаминизированного напитка [3].

Перспективным направлением подготовки воды для пищевой промышленности является применение мембранных технологий. Их преимуществом является возможность разделения компонентов без введения значительного количества дополнительных реагентов, компактность оборудования и возможность регулирования требуемой глубины очистки. Среди мембранных методов особый интерес представляют ультрафильтрация и обратный осмос, которые существенно различаются по механизму разделения и характеру изменений, вносимых в состав исходной воды [4].

Целью работы является сравнительный анализ эффективности ультрафильтрации и обратного осмоса при подготовке воды для пищевой промышленности с оценкой особенностей использования полученной воды в технологии производства витаминизированного напитка.

ПРОЧНОСТНЫЕ И ЭКОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРИМЕНЕНИЯ ЗОЛЫ РИСОВОЙ ШЕЛУХИ В БЕТОНЕ

А. Б. Арыстанбек — 2026-10-05

Рассмотрена возможность применения золы рисовой шелухи (ЗРШ) в качестве кремнеземсодержащего компонента бетона. Цель работы состояла в расчётно-аналитической оценке ранее полученных бетонных составов с 3–5% ЗРШ и 0,8–1,2% нефтешлама с учётом закономерностей получения реакционноспособной золы и критериев экологической эффективности. Проанализированы влияние режима термической обработки рисовой шелухи, физико-химические механизмы действия ЗРШ и динамика набора прочности. Для трёх составов рассчитаны абсолютный и относительный прирост прочности, коэффициент развития прочности, уменьшение доли цемента и изменение 28-суточной прочности. Установлено, что прочность через 28 суток составляла 66,4–68,8 МПа, а абсолютный прирост между 7 и 28 сутками — 22,5–23,6 МПа. При уменьшении доли цемента на 8,3 и 16,7% относительно первого состава прочность снизилась лишь на 2,3 и 3,5%. Показано, что полученные зависимости характеризуют совместное изменение компонентов и требуют проверки на парных контрольных составах. Экологическое преимущество ЗРШ должно оцениваться с учётом энергии на сушку, сжигание и помол, транспортирования и стабильности качества золы.

Қазақ халық ертегілері арқылы бастауыш сынып оқушыларының адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру

Бегасыл Ақниет Смағұлқызы — 2026-10-05

Мақалада бастауыш сынып оқушыларының бойында адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру мәселесінің теориялық негіздері мен оны жүзеге асыру жолдары жан-жақты қарастырылған. Қазіргі жаһандану дәуірінде өскелең ұрпаққа ұлттық тәрбие беру, оларды ізгілікке, адалдыққа, еңбекқорлыққа және үлкенді сыйлауға баулу – педагогика ғылымының маңызды міндеттерінің бірі болып табылады. Авторлар бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшеліктерін, психологиялық-педагогикалық мүмкіндіктерін ескере отырып, қазақ халық ертегілерінің тәрбиелік әлеуетін тиімді пайдалану жолдарын ұсынады.

Зерттеу барысында қазақ халық ертегілерінің мазмұнындағы моральдық-этикалық құндылықтардың оқушылардың дүниетанымын кеңейтуге, жақсы мен жаманды ажырата білуге, сондай-ақ саналы тәрбие алуға тигізетін әсері ғылыми тұрғыдан дәлелденді. Сондай-ақ оқу үдерісі мен сыныптан тыс жұмыстарда ертегілерді қолданудың тиімді әдіс-тәсілдері, атап айтқанда, сахналау, талқылау, шығармашылық жұмыстар мен дидактикалық ойындар жүйесі ұсынылған. Мақалада келтірілген тәжірибелік нәтижелер мен әдістемелік ұсынымдар бастауыш сынып мұғалімдеріне, психологтарға және педагогика мамандығының студенттеріне тәжірибеде қолдану үшін аса құнды болып табылады. Зерттеу жұмысының нәтижелері мектеп пен отбасы арасындағы тәрбиелік байланысты нығайтуға өз септігін тигізеді.

The Idea of Freedom in Schiller's Drama

Tea Tsaguria — 2026-10-05

Our primary goal is to understand the formation and development of the idea of personal freedom and the struggle for free human development in the early drama of Friedrich Schiller, one of the greatest thinkers of the Enlightenment, within the context of the era's socio-political conditions and the distinctive characteristics of German Enlightenment aesthetics, which exerted a profound influence on the evolution of the universal concept of freedom

ОҚУШЫЛАРҒА ФИЗИКАНЫ ТӘЖІРИБЕЛЕР АРҚЫЛЫ ТҮСІНДІРУ

Рахымбеков Айтбай Жапарович — 2026-10-05

Мақалада зертханалық және практикалық сабақтарда эксперименттік тапсырмаларды қолдана отырып, мектепте физиканы оқытуды жетілдіру жолдары қарастырылады. Эксперимент жүргізудің дидактикалық құрылымы қарастырылады, ол келесідей болуы мүмкін: демонстрациялық эксперименттер, алдыңғы зертханалық жұмыстар, физикалық практикум, үйдегі эксперименттер. Физиканы оқытудың негізгі мақсаты студенттердің қоршаған табиғи құбылыстар мен процестерді дұрыс түсінуі, физикалық шамалар мен өлшемдерді меңгеруі болып табылады.

ЖАРТЫЛАЙ ӨТКІЗГІШТІКТІҢ ҚОСПАЛАР КОНЦЕНТРАЦИЯСЫНАН ТӘУЕЛДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ

Рахымбеков Айтбай Жапарович — 2026-10-05

Бұл мақалада жартылай өткізгіш материалдардың электрлік қасиеттерінің қоспалар концентрациясына тәуелділігі қарастырылады. Жартылай өткізгіштердің электрөткізгіштігін басқаруда қоспалық атомдардың маңызды рөлі сипатталып, донорлық және акцепторлық қоспалардың әсер ету механизмдері түсіндіріледі. Қоспа концентрациясының артуы заряд тасымалдаушылар концентрациясының өзгеруіне, меншікті кедергінің төмендеуіне және электрөткізгіштіктің жоғарылауына әкелетіні теориялық тұрғыдан талданады.

ФИЗИКА БАҒЫТЫНДА ОҚИТЫН СТУДЕНТТЕРДІҢ ҒЫЛЫМИ ІЗДЕНІСТЕРІН ШЫҢДАУ

Есенгабылова Нургалипа Жансеркеновна — 2026-10-05

Қазіргі жоғары білім беру жүйесінде студенттердің тек теориялық білімді меңгеруі жеткіліксіз. Білім алушының алған білімін тәжірибеде қолдануы, ғылыми мәселені анықтауы, болжам ұсынуы, тәжірибе жүргізуі, алынған нәтижелерді талдауы және ғылыми қорытынды жасай білуі маңызды. Осы тұрғыдан алғанда физика пәнін оқыту барысында студенттердің ғылыми-зерттеушілік дағдыларын қалыптастыру мен дамыту өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Мақалада студенттердің физика бағытындағы ғылыми ізденістерін шыңдаудың тиімді жолдары қарастырылады. Сонымен қатар студенттердің ғылыми ізденісін ұйымдастырудың кезеңдері мен педагогикалық шарттары ұсынылады.

ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЗЕРТТЕУШІЛІК ДАҒДЫЛАРЫН ИННОВАЦИАЛАУ ЖОЛДАРЫ

Рахымбеков Айтбай Жапарович — 2026-10-05

Бұл мақалада жалпы білім беретін мектепте физиканы оқыту үдерісінде инновациялық әдістерді қолдану арқылы оқушылардың зерттеушілік дағдыларын қалыптастыру мәселесі қарастырылады. Қазіргі білім беру жүйесінде оқушының тек дайын ақпаратты меңгеруі емес, оны өздігінен іздеуі, талдауы, тәжірибе арқылы тексеруі және ғылыми тұрғыдан қорытынды жасай алуы маңызды. Осыған байланысты физика сабақтарында проблемалық оқыту, зерттеушілік оқыту, жобалық әдіс, виртуалды зертхана, цифрлық білім беру ресурстары, STEM технологиялары және эксперименттік тапсырмаларды тиімді пайдалану оқушылардың ғылыми-зерттеу құзыреттілігін дамытуға мүмкіндік береді. Мақалада инновациялық әдістердің ерекшеліктері, оларды физика сабақтарында қолдану жолдары және оқушылардың зерттеушілік дағдыларын қалыптастырудағы педагогикалық мүмкіндіктері сипатталған.

Attention, Awareness, and Output: Cognitive Foundations for Learning Complex Language Structures

Vüsalə Həsənova — 2026-10-05

Learners who spend years in contact with a second language often continue to produce the same inaccuracies, even when their comprehension is excellent and their communication is fluent. This persistent gap between understanding and accurate use is especially visible with complex structures, that is, forms that are morphologically intricate, semantically opaque, or perceptually weak. A central question for second language research is why such forms resist acquisition even when they occur in the input again and again. One influential answer is that the critical variable is not the amount of input but the amount of attention that learners give to particular features of it.

This article, the first in a three-part series, examines the cognitive foundations of learning complex structures in an instructed setting. It begins with the claim that input becomes usable for learning only when it is noticed [9, pp. 129–158], and it asks what kind of attention and awareness this requires. The article then reviews research that has measured awareness directly, through verbal reports and eye-tracking, and considers the role of output production in drawing learners' attention to gaps in their knowledge [10, pp. 235–253; 12, pp. 371–391]. It also addresses the relationship between implicit and explicit knowledge, which determines how conscious attention can contribute to fluent performance [4, pp. 129–140].

THE ROLE OF DIGITAL RESOURCES IN TEACHING THE KAZAKH LANGUAGE AND LITERATURE

Kassymova Zhanat — 2026-10-05

. This article examines the role and pedagogical potential of digital resources in teaching the Kazakh language and literature in the context of contemporary education. The rapid integration of digital technologies into educational practice has transformed not only the ways in which instructional content is delivered but also learners’ modes of engagement, teachers’ professional practices, and approaches to lesson design. The article focuses on the use of electronic educational resources, multimedia materials, online platforms, electronic dictionaries, interactive exercises, digital storytelling, podcasts, and artificial intelligence-based tools in Kazakh language and literature education. Particular attention is paid to the potential of digital resources to enhance vocabulary acquisition, consolidate grammatical knowledge, and develop learners’ listening, speaking, reading, and writing skills. In literature education, digital technologies can facilitate access to the historical and cultural contexts of literary works, support character analysis, encourage creative responses, and promote students’ independent interpretation of texts. At the same time, the article considers a number of challenges associated with the digitalization of education, including the digital divide, the reliability of online information, academic integrity, excessive screen time, and teachers’ digital competence. The analysis demonstrates that the pedagogical value of digital resources does not depend on the number or technological sophistication of tools employed, but rather on their alignment with learning objectives, subject content, and learners’ needs. The article concludes that the purposeful and pedagogically grounded integration of digital technologies can enrich Kazakh language and literature education while supporting the development of learners’ linguistic, communicative, creative, and digital competencies

ОЦЕНКА И ПРОГНОЗ ГЛЯЦИАЛЬНОЙ СЕЛЕВОЙ ОПАСНОСТИ В БАССЕЙНЕ РЕКИ ТАЛГАР НА ОСНОВЕ ГИДРОМЕТЕОРОЛОГИЧЕСКИХ КРИТЕРИЕВ

Наконова Қымбат Морякқызы — 2026-10-05

В статье рассматриваются вопросы краткосрочного прогнозирования гляциальных селевых процессов в бассейне р. Талгар (восточная часть Иле Алатау). На основе ретроспективного анализа селевых событий за период 1921–2023 гг. выполнена оценка применимости методики А. Р. Медеу и соавторов, основанной на использовании критических гидрометеорологических критериев: сумм температур воздуха, осадков и высоты нулевой изотермы. Установлено, что формирование наиболее опасных селевых потоков в исследуемом районе связано преимущественно с прорывами моренно-ледниковых озёр. Проведённый анализ показал, что методика демонстрирует высокую оправдываемость при прогнозировании гляциальных селей, однако требует дополнительного учёта геоморфологических особенностей моренно-ледниковых комплексов.

Aysberqlərin Coğrafiyası: Kriosfer və Okeanosfer Arasında Hidrodinamik, Termodinamik və Ekoloji Qarşılıqlı Əlaqələr

Şəfəq Əliyeva Məmməd qızı — 2026-10-05

Aysberqlər, quruda formalaşan buzlaqların (qlasiyerlərin) və şelf buzlaqlarının kənarlarından qoparaq dəniz mühitinə daxil olan, tamamilə şirin sudan ibarət makro-miqyaslı kriogen kütlələrdir. Onlar Yer kürəsinin kütlə və enerji balansının, xüsusilə kriosfer (buz təbəqəsi) ilə okeanosfer (dünya okeanı) arasındakı materiya mübadiləsinin əsas indikatorlarıdır. Bu akademik məqalədə aysberqlərin morfogenezi, daxili strukturları, hidrodinamik hərəkət mexanizmləri, ekoloji funksiyaları və qlobal iqlim dəyişikliyi fonunda dəyişən dinamikası dərindən təhlil olunur.

Böyük Qafqazın cənub-şərq yamacının arid landşaftlarının təbii komponentlərinin qarşılıqlı əlaqəsi

Aygün İsmayılova — 2026-10-05

Böyük Qafqazın cənub-şərq yamacında formalaşan arid landşaftlar təbii komponentlərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranmış mürəkkəb təbii sistemlərdən biridir. Bu ərazilərdə relyef, iqlim, səth və yeraltı sular, torpaq və bitki örtüyü bir-biri ilə sıx əlaqədə olmaqla landşaftların səciyyəvi xüsusiyyətlərinin formalaşmasına təsir göstərir. Məqalədə ərazinin arid landşaftlarında təbii komponentlərin qarşılıqlı əlaqəsi, onların məkan üzrə dəyişməsi və bir komponentdə baş verən dəyişikliklərin digər komponentlərə təsiri araşdırılır. Xüsusilə iqlimin quraqlaşması, yağıntıların qeyri-bərabər paylanması və relyef xüsusiyyətlərinin torpaq-bitki örtüyünün inkişafına təsiri nəzərdən keçirilir. Eyni zamanda, su ehtiyatlarının məhdudluğu və təbii rütubət şəraiti arid landşaftların formalaşmasında mühüm amillər kimi qiymətləndirilir. Aparılan təhlillər göstərir ki, Böyük Qafqazın cənub-şərq yamacında landşaftların davamlılığı ayrı-ayrı təbii komponentlərin vəziyyəti ilə yanaşı, onların qarşılıqlı əlaqəsindən də asılıdır. Buna görə də ərazinin təbii ehtiyatlarından istifadə zamanı landşaftın bütöv təbii sistem kimi qiymətləndirilməsi və onun mühafizəsinə kompleks yanaşılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

GLOBAL LEADERSHIP IN THE ERA OF INFORMATION TRANSFORMATIONS

Milka Petrova — 2026-10-05

This paper examines the transformation of leadership thinking in the context of globalization and the development of the information society. It explores the need for leadership approaches that respond to the growing interdependence, dynamism, and uncertainty of the contemporary environment. The paper argues for a shift from an instrumental view of individuals as organizational resources towards an understanding of the whole person, with their own potential, values, and capacity for conscious participation. This perspective lays the foundations for a management culture in which knowledge, trust, and shared responsibility support the development of adaptive networked organizations

BUILDING KAZAKHSTAN’S DIGITAL SOVEREIGNTY MODEL: NATIONAL INTERESTS, DATA LOCALIZATION, AND TECHNOLOGICAL INDEPENDENCE

M.Leubaev — 2026-10-05

В статье анализируются политические и институциональные основы формирования модели цифрового суверенитета Казахстана через призму национальных интересов, локализации данных и технологической независимости. Цель исследования состоит в обосновании цифрового суверенитета не как технологической изоляции, а как способности государства сочетать устойчивость критической инфраструктуры, юрисдикционный контроль над данными, защиту прав граждан и международное технологическое сотрудничество. Использованы методы качественного контент-анализа нормативных документов, сравнительного институционального анализа и классификации рисков. На основе анализа законодательства Казахстана 2025-2026 годов предложена смешанная модель стратегической открытости. Она включает риск-ориентированную локализацию данных, мультиоблачную инфраструктуру, диверсификацию поставщиков, открытые стандарты, национальные инженерные компетенции и подотчетное цифровое управление. Сделан вывод, что цифровой суверенитет следует измерять не только долей зарубежных технологий, но и способностью государства проводить их аудит, заменять поставщика, переносить данные и обеспечивать непрерывность критических услуг.

2024-2025 ЖЫЛДАРДАҒЫ КІШІ АРАЛ ТЕҢІЗІНДЕГІ МАУСЫМДЫҚ ЗООПЛАНКТОН ДИНАМИКАСЫ

М.Б.Үсенова — 2026-10-05

Бұл мақалады 2024 және 2025 жылдардағы Кіші Арал теңізінің 6 балық кәсіпшілік ауданы бойынша зоопланктонның көктемгі және күзгі динамикасы салыстырмалы түрде талданды. 2024 жылы Кіші Арал теңізі зоопланктон құрамынан планктонды организмдердің 35 таксоны анықталды. 2025 жылы ол көрсеткіш 42 түрге дейін артты. Зооплактон әр түрлі дәрежеде омыртқасыздардың төрт түрін құрады. Зерттеу барысында көктемгі және күзгі кезеңдердегі сандық және бомассалық көрсеткіштерде негізгі топтардың үлестері анықталып, коловраткалар, бұтақмұрттылар және ескекаяқтылар топтарының маусымдық ерекшеліктері сипатталды. Екі зерттеу жылында да күзгі мезгілде ескекаяқтылар тобы басым болып, акклиматизант Calanipeda aquaedulcis доминант түрді сақтады. Жалпы биомассаның қоректік көрсеткіші екі жылда да «өте төмен» трофтық деңгеймен сипатталды. Бұл материалды жинау уақытына, ірі көлемді бұтақмұрттылардың даму деңгейінің төмендігімен байланысты болуы мүмкін