Research Reviews

ILHAM ALIYEV'S ENERGY DIPLOMACY AND THE EXPANSION OF AZERBAIJAN'S ECONOMIC RELATIONS WITH EUROPE (2003–2017)

Isayev Amirkhan Ismail — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The article provides a comprehensive analysis of the energy diplomacy pursued by the President of the Republic of Azerbaijan, Ilham Aliyev, from 2003 to 2017, as well as its impact on the country’s international relations. The study examines the stages of Azerbaijan’s energy strategy, the implementation of major international projects, and, in particular, the geopolitical and economic significance of the Southern Gas Corridor. The role of this project in ensuring Europe’s energy security and strengthening Azerbaijan’s strategic position in the region is highlighted. The article also considers Azerbaijan’s cooperation with European countries in the energy sector and the economic benefits of this collaboration. The research shows that the energy diplomacy carried out has strengthened Azerbaijan’s position in the international energy market and contributed to the expansion of economic ties with Europe. At the same time, this policy has facilitated improvements in the country’s investment climate, the development of trade relations, and the enhancement of regional cooperation. Thus, Ilham Aliyev’s energy diplomacy has provided Azerbaijan with strategic advantages not only in the energy sector but also in economic and political spheres. This policy can be regarded as an important factor supporting the country’s long-term development prospects.

Institutionalization of Trust in Banking Systems: The European Model and Implications for Financial Stability and Financial Inclusion in Ukraine

Ruslan Grytsenko — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

This article examines the institutional nature of trust in the banking system and analyzes the specific features of its formation within the European and Ukrainian models of financial development. The purpose of the study is to identify the structural mechanisms of the institutionalization of trust in the banking systems of the European Union countries and to determine their significance for ensuring financial stability and expanding financial inclusion in Ukraine. The methodological framework of the research is based on the approaches of institutional economics, which interpret trust as a result of the functioning of formal rules, delegated monitoring mechanisms, and information institutions that reduce information asymmetry and transaction costs in financial markets.

The analysis demonstrates that in the European banking system trust is predominantly structural in nature and is reproduced through an institutional architecture that includes prudential regulation, banking supervision mechanisms, deposit guarantee schemes, information disclosure standards, and a developed digital financial infrastructure. Such a model allows trust to be transformed from an individual expectation of economic agents into a systemic resource of financial stability that supports the resilience of the deposit base, the intensity of lending to the real sector of the economy, and a high level of financial inclusion.

The comparative analysis shows that in Ukraine a functionally stabilized but normatively incomplete model of trust in the banking system has been formed. Public trust in banks is largely operational in nature and is based on the effectiveness of everyday financial services, the digital accessibility of banking services, and the stability of payment infrastructure. At the same time, a structural gap remains between the operational efficiency of banks and the institutional legitimacy of the financial system. This gap manifests itself in the persistent role of cash, the widespread practice of using several banks simultaneously, and the sensitivity of economic agents to informational and reputational signals.

Further strengthening trust in Ukraine’s banking system requires a shift from a predominantly pragmatic and instrumental understanding of trust toward a more structurally embedded and normatively grounded one. In such a framework, an essential role is played by what may be described as trust rationalizers – institutions that structure expectations and reduce uncertainty in financial interactions. These include regulatory bodies, supervisory authorities, deposit guarantee mechanisms, rating agencies, and systems of public disclosure. Through their activity, complex risks inherent in financial markets are translated into clearer and more interpretable signals for economic agents, thereby increasing the predictability of financial transactions and contributing to the expansion of financial inclusion.

The findings suggest that the institutionalization of trust should not be viewed solely as an outcome of macrofinancial stability, but also as one of its fundamental preconditions. The European banking model illustrates how a coordinated system of regulatory oversight, prudential supervision, and information transparency can transform trust into a stable resource supporting financial resilience. Such institutional arrangements are particularly significant for economies undergoing structural transformation, including Ukraine

ИНФЛЯЦИОННЫЕ ПРОЦЕССЫ В КАЗАХСТАНЕ: СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ СТАБИЛИЗАЦИИ

Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

В данной статье представлен комплексный анализ инфляционных процессов в экономике Казахстана. Рассматриваются основные факторы, влияющие на формирование и динамику инфляции, а также выявляются ключевые экономические и социальные причины её роста. Особое внимание уделяется анализу механизмов, определяющих уровень инфляции и её воздействие на макроэкономическую стабильность страны. Также рассматриваются меры государственного регулирования, направленные на сдерживание инфляции и обеспечение ценовой стабильности. В статье обозначены перспективные направления совершенствования антиинфляционной политики и повышения эффективности экономических инструментов регулирования

ANALYSIS OF THE DEVELOPMENT STRATEGY OF THE KAZAKH SCIENTIFIC RESEARCH INSTITUTE OF ONCOLOGY AND RADIOLOGY JSC IN THE CONTEXT OF THE SUSTAINABLE DEVELOPMENT STRATEGY FOR HEALTHCARE IN KAZAKHSTAN

YERLAN KUKUBASSOV — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The institutional development of the Kazakh Scientific Research Institute of Oncology and Radiology JSC is inextricably linked to the transformation of state policy in the field of healthcare. Founded in 1959, the institute has evolved from a specialized academic institution into a leading national center, whose legal status as a joint-stock company (since 2018) now allows it to implement flexible corporate governance models characteristic of sustainable healthcare systems [1].

Strategic alignment with national priorities. An analysis of the current development strategy of KazNIIOiR JSC shows its close integration with key state programs, such as the Concept for the Development of Healthcare in the Republic of Kazakhstan until 2026. In the context of sustainable healthcare development, the institute's activities correlate with three fundamental vectors of the ESG concept:

Improving access and early detection of cancer (S). The institute's mission is to reduce mortality through the implementation of a closed cycle of cancer care. This directly contributes to the achievement of the national goal of increasing life expectancy and reducing the burden of non-communicable diseases.
Technological modernization and environmental safety (E). The integration of high-tech equipment (CT, MRI, linear accelerators) into the institute's strategy requires the implementation of radiation safety and energy efficiency standards, which is in line with the principles of “green healthcare.”
Corporate transparency and digital transformation (G). The status of a joint-stock company obliges the institute to follow the principles of accountability and transparency in procurement procedures, which strengthens the institutional sustainability of the country's oncology service.

THE IMPACT OF DIGITALIZATION ON THE INTERNATIONAL COMPETITIVENESS OF KAZAKHSTAN’S ECONOMY

Amankeldi V.K. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

This article examines the impact of digitalization on the international competitiveness of Kazakhstan’s economy. The adoption of digital technologies (ICT infrastructure, e-government, electronic commerce) significantly increases productivity, fosters innovation, and improves the business climate. Kazakhstan has made moderate progress: it ranks 55th in the Global Competitiveness Index (GCI 2019) and 25th in Doing Business 2020, reflecting gains in online services and regulatory efficiency. However, its innovation ranking (GII 2023: 81st) and very low R&D intensity (≈0.14% of GDP in 2023) indicate a persistent technological gap. GDP per capita (PPP) grew from $22,484 in 2015 to $38,515 in 2023, showing economic growth but insufficient innovation

THE IMPACT OF GENERATIVE AI ON NON-ACADEMIC STAFF CREATIVITY AND ENGAGEMENT

Li Yang, Mynzhanova Gulzhakan, Indira Zhunusbay — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

THE IMPACT OF GENERATIVE AI ON NON-ACADEMIC STAFF CREATIVITY AND ENGAGEMENT

INTERNATIONAL STANDARDS OF IFRS AND ISSB AS A CONCEPTUAL FRAMEWORK FOR MODERN FINANCIAL AND SUSTAINABLE ECONOMY

Duan Wenping, Abinova Alfiya, Akparova Aigul — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

At a time when financial markets are becoming more global and economic ties between countries are strengthening, issues of innovation development are becoming particularly important. This creates conditions for the formation of unified and progressive approaches to the financial and non-financial economy.

International Financial Reporting Standards and the standards of the International Development Council have recently been considered not only as instruments for uniting the UK, but also as the basis of a modern financial and sustainable economy. Their implementation is aimed at increasing transparency, accessibility and reliability of information, which is necessary for making managerial and regulatory decisions. This is especially relevant in the era of transition to sustainable models of economic development and the introduction of ESG principles into the financial system.

The importance of this study is due to the fact that traditional financial reporting, based solely on international financial Reporting Standards, is increasingly less conducive to the growth of companies in the face of climatic, social and managerial risks.

THE EFFECT OF THE INTRODUCTION OF DIGITAL TECHNOLOGIES ON TOURIST SITES: A COMPARATIVE STUDY OF ALMATY AND BEIJING

Shang Peipei, Alma Karshalova, Olga Koshkina — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

In the era of digitalization of the global economy, tourism is becoming one of the key industries where the introduction of digital technologies is changing approaches to management, organization and provision of tourist services.

The use of big data, online platforms, mobile applications, artificial intelligence systems and "smart" travel solutions helps to increase the competitiveness of tourist facilities, ensure a high level of service and the formation of sustainable tourism ecosystems.

However, the speed and effectiveness of digital transformation depend on the institutional, economic and cultural characteristics of a particular territory.

Beijing and Almaty are major tourist centers in countries with global development models and government support for innovation.

THE IMPACT OF ECONOMIC VALUE ADDED (EVA) ON STRATEGIC FINANCIAL MANAGEMENT AND FIRM VALUE: A CASE STUDY OF APPLE INC

Tian Shujuan, Nurmagambetova Azhar, Elvira Ruziyeva — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

In the context of growing competition at the international level and instability in financial markets, issues of company value management are becoming increasingly important.

Traditional financial performance indicators such as profit or profitability are increasingly being criticized for failing to fully reflect the real value of creation for shareholders.

In this quarter, the concept of economic value added (EMF) was widely recognized as a tool for evaluating the effectiveness of financial management and long-term value growth of a company.

The Economic Value Added Index (EVA) makes it possible to take into account the cost of capital raised and, most importantly, to more accurately assess the effectiveness of management decisions in terms of creating shareholder value.

The use of EVA in strategic financial management ensures the alignment of operational, alternative and financial solutions in order to maximize the value of the company. EVA analysis is becoming especially relevant for large multinational corporations operating in conditions of high costs and constant pressure from savings.

SEGMENTATION AND STRATEGIC MANAGEMENT OF THE 'NEW ELDERLY' MARKET IN CHINA: DEVELOPING EXCLUSIVE MARKETING MODELS

Su Shanshan, Akparova Aigul, Zhussupova Zhanat — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

In the context of rapid urbanization and increasing well-being, China is facing the emergence of a new socio-economic phenomenon - the "new elderly market". This refers to a group of older consumers who lead an active, mobile and socially inclusive lifestyle, as well as being technologically oriented. These individuals demonstrate a steady demand for high-quality goods and services that focus not only on health but also on self-fulfillment, digital engagement, continuing education, and maintaining a high standard of living.

The relevance of this study is due to the fact that China is one of the countries with the fastest aging population in the world. The elderly population in China has already exceeded 280 million people, and this trend is expected to continue. However, the current market is not fully adapted to this new demographic structure. Traditional marketing models focus on older consumers who are passive and ignore the characteristics of a new generation of "young seniors". These young seniors are economically active, technologically literate, and appreciate individuality. This presents a significant opportunity for companies to segment, position, and manage long-term relationships with this growing customer segment.

Despite the growing interest in the silver economy and the "new elderly" market, scientific research in China on this topic remains fragmented and descriptive, lacking comprehensive strategic models for effectively engaging with this demographic. There is a clear need for a more systematic study of the characteristics of demand, the development of efficient segmentation approaches, and the creation of tailored marketing strategies that can foster sustainable business growth in an aging society.

THE CONCEPT AND SIGNIFICANCE OF FIXED ASSETS IN THE ACTIVITIES OF PRIVATE EDUCATIONAL INSTITUTIONS

Hu Tengteng, Nurmagambetova Azhar, Niyetalina Gaukhar — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

In the context of the transformation of the educational system and the strengthening of the role of the private sector in this area, the issue of improving the effectiveness of educational institutions' development management is becoming particularly relevant.

Increased competition in the educational services market, increased demands on the quality of education, as well as the active introduction of digital technologies require the formation and rational use of a modern material and technical base.

Fixed assets are a key factor in ensuring the development of educational institutions, as they create the material conditions for the implementation of educational programs, affect the quality of the educational process, financial results and competitiveness of the organization.

The conducted research also revealed a lack of elaboration of the issues of assessment and management of opportunities in modern educational institutions in comparison with public sector education.

THE IMPACT MECHANISM OF DIGITAL TRANSFORMATION ON THE FINANCIAL PERFORMANCE OF CHINESE AGRICULTURAL ENTERPRISES

Liu Yingqun, Ruziyeva Elvira, Niyetalina Gaukhar — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

In the context of the active development of digital technologies, digital transformation is becoming one of the key factors for increasing the efficiency and sustainability of enterprises in various sectors of the economy. This process is especially relevant for agricultural enterprises, which are traditionally characterized by high dependence on external factors, market dynamics and limited access to natural resources.

The introduction of digital solutions such as big data, artificial intelligence, digital platforms, precision farming systems and intelligent supply chain management opens up new opportunities for optimizing production processes and improving the financial performance of agricultural companies.

The relevance of the study is due to the fact that China is one of the leaders in the field of digitalization of the economy and the largest producer of agricultural products. China's government policy actively supports the development of the digital economy, but the impact of digital transformation on the financial results of enterprises in the agricultural sector remains poorly understood.

Transformation of the Islamic financial model in the Global economic architecture: theoretical, mathematical, and environmental aspects

N. Khudabaeva — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

This research provides a comprehensive and multi-dimensional analysis of the Islamic financial model (IFM) as a systemic alternative to the prevailing debt-based global financial architecture. The study explores the paradigm shift from risk-transfer to risk-sharing, utilizing advanced mathematical modeling of Profit and Loss Sharing (PLS) mechanisms to demonstrate financial resilience. By examining the evolutionary trajectory of Green Sukuk in Malaysia and the UAE, the paper identifies a significant convergence between Shari’ah principles and the global Environmental, Social, and Governance (ESG) agenda. Furthermore, it articulates a strategic roadmap for the institutional development of Islamic finance within the Republic of Kazakhstan and the Astana International Financial Centre (AIFC), emphasizing its role in achieving national carbon neutrality goals, attracting cross-border investment, and fostering ethical digitalization through Fintech.

TRANSFORMATIONAL LEADERSHIP AND BOOTLEGGING INNOVATION: UNLOCKING EMPLOYEE INITIATIVE THROUGH PSYCHOLOGICAL SAFETY

Bingqing H., Yermekbayeva M., Mynzhanova G.T. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

In modern organisations, the conflict between structure and creativity frequently compels employees to participate in informal, self-directed innovative activities referred to as bootlegging. Although it is recognised that leadership influences employee innovation, there is limited understanding regarding how particular leadership styles promote or inhibit unauthorised yet advantageous creative initiatives. This study looks at how transformational leadership affects bootlegging innovation behaviour through the mediating role of psychological safety. Utilising transformational leadership theory and psychological safety theory, it contends that leaders who inspire, intellectually stimulate, and exhibit individualised consideration cultivate a sense of psychological security that enables employees to engage in covert innovation. The study uses Partial Least Squares Structural Equation Modelling (PLS-SEM) and thematic analysis. It uses a mixed-methods design that includes survey data from 220 Chinese technology and manufacturing workers and qualitative interviews. The findings demonstrate that transformational leadership markedly improves psychological safety, which subsequently mediates its influence on bootlegging behaviour. The results add to research on leadership and innovation by showing that psychological safety is an important way that transformational leaders can help structured organisations find new creative ideas.

AI THAT LISTENS: HOW PERSONALIZED SUGGESTIONS SHAPE USER EXPERIENCE AND RETENTION IN CROSS-BORDER E-COMMERCE

Guangchen M., Koshkina O., Niyetalina G. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

This study looks at how personalised suggestions driven by AI affect user experience and retention in cross-border e-commerce. We define "AI that listens" as algorithms that customise product recommendations based on the unique data and preferences of each customer. We used a mixed-methods approach to do a survey of e-commerce users in Kazakhstan and in-depth interviews with marketers in the region. Quantitative findings indicate that perceived personalisation significantly boosts customer satisfaction and loyalty. For instance, people who trusted a platform more were much more likely to be satisfied and want to buy from it again. Personalisation made the model about 5% more accurate (Hassan, Abdelraouf, & El-Shihy, 2025). Qualitative feedback supports the notion that personalised recommendations (e.g., in the local language or currency) enhance the shopping experience by making it more engaging and pertinent. Users also brought up issues with privacy and openness, though (Madhuri, Shireesha, Reddy, & Kumar, 2024). These results show that listening AI can improve e-commerce results if used responsibly by changing to fit the needs of consumers in different countries. Marketers should put money into personalisation technologies while making sure that data privacy and explainability are protected.

PREDICTIVE PEOPLE ANALYTICS AND ORGANIZATIONAL PERFORMANCE: THE MEDIATING ROLE OF SMART HR PRACTICES

Qi L., Yermekbayeva M., Mynzhanova G.T. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The spread of artificial intelligence and predictive people analytics (PPA) is changing the way businesses handle their human resources. However, there is still disagreement about how these technologies improve the performance of organisations. This study examines the enhancement of organisational performance by predictive analytics, facilitated by the mediating influence of intelligent HR practices and the moderating effect of institutional support. Based on Strategic Alignment Theory and the Dynamic Capabilities Framework, it argues that aligning AI-enabled analytics with HR systems strategically leads to innovation, flexibility, and strategic adaptability, which are all important factors in a company's success. The research utilises a mixed-methods design that integrates a cross-industry dataset of Chinese enterprises with qualitative case studies. It employs Partial Least Squares (PLS) modelling and cluster analysis to delineate performance pathways. The findings indicate that predictive analytics yield substantial value solely when strategically integrated with intelligent HR processes, bolstered by digital infrastructure and facilitating institutions. These results offer theoretical understanding of digital–human complementarities and practical direction for integrating AI-enabled HR analytics with organisational strategy.

MANAGERIAL DECISION-MAKING UNDER SUPPLY CHAIN UNCERTAINTY: A STUDY ON PROCUREMENT COST CONTROL IN CNPC

Chen L., Koshkina O., Imyarova Z. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The growing instability of global supply chains has forced companies to rethink how they buy things and make decisions. This research examines the impact of managerial decision-making styles on procurement cost control at China National Petroleum Corporation (CNPC) amid supply chain uncertainty. Based on Behavioural Strategy and Upper Echelons Theory, the study investigates the impact of cognitive biases, risk perception, and analytical orientation of CNPC managers on cost outcomes during disruptions. We used a convergent mixed-methods approach, which included a survey of 180 mid- and senior-level managers, behavioural simulations, and qualitative interviews. Employing fuzzy-set Qualitative Comparative Analysis (fsQCA) and regression modelling, findings indicate that analytical and integrative decision-making styles improve procurement cost efficiency, whereas intuition-based decisions worsen overruns in conditions of high uncertainty. Cognitive adaptability lessens these effects by letting managers change their decisions on the fly. The findings enhance comprehension of the behavioural mechanisms underlying strategic procurement management and offer practical recommendations for bolstering decision-making resilience in large-scale energy enterprises.

FROM FIELDS TO FINTECH: ANALYZING DIGITAL INNOVATION AND ITS FINANCIAL PAYOFF IN CHINESE AGRICULTURAL ENTERPRISES

Liu Y., Ruziyeva E. A., Niyetalina G. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Digital technologies, from fintech and e-commerce sites to AI and the Internet of Things (IoT), are changing Chinese farming very quickly. This paper looks at how these technologies affect Chinese farms' profits, productivity, and ability to grow their businesses. We examine recent literature and analyse industry data (2018–2023) concerning Chinese publicly traded agricultural companies. Our research shows that inclusive digital finance and fintech solutions greatly increase a company's revenue and profits (Huang & Azman, 2023). Likewise, extensive digital transformation in agricultural enterprises (e.g., the integration of AI, IoT, and blockchain) enhances efficiency and profitability (Yuan, Wu, & Shen, 2025). Digital marketplaces and e-commerce channels help small farmers make more money by reaching more customers and selling more products (Guan, He, & Hu, 2024). In general, we find that fields-to-fintech innovation has real financial benefits: businesses that use digital tools report higher operating income, better yields, and access to new markets. These findings highlight the necessity of supportive policies and investments to advance the digitalisation of China's agricultural sector.

MARKET UNCERTAINTY AND INNOVATION ORIENTATION IN THE LOW-ALTITUDE ECONOMY: THE MODERATING ROLE OF STRATEGIC FORESIGHT

Yiming Y., Zhussupova Zh., Niyetalina G. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The swift advancement of the low-altitude economy, including unmanned aerial vehicles, drone logistics, and airspace digitalisation, has created significant uncertainty for companies operating within an evolving technological landscape. This paper looks at how uncertainty in the market affects how companies approach innovation. It suggests that strategic foresight can help companies turn uncertainty into opportunity. This study utilises Strategic Foresight Theory and the Dynamic Capabilities Framework to examine how companies in the Chinese low-altitude economy integrate foresight practices with innovation strategies to maintain competitiveness. A mixed-methods approach, incorporating survey data from 210 enterprises and qualitative case studies, demonstrates that market uncertainty initially hinders innovation orientation; however, strategic foresight substantially alleviates its adverse effects. The results show that foresight is a sensing ability that turns environmental instability into proactive innovation, which helps both theory and management practice in new, uncertain fields.

THE CURRENT STATE OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN THE ENERGY SECTOR AND THE MAIN DIRECTIONS OF THEIR APPLICATION

Meng Xiangfei, Kozin Valeriy, Nurmagambetova Azhar — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The energy sector is undergoing significant changes related to the introduction of digital technologies. The development of information systems, artificial intelligence, the Internet of Things, big data, and automated management of energy systems makes it possible to increase the efficiency of energy production, transmission, and distribution, reduce operating costs, and minimize environmental impacts.

In the context of global digitalization and the transition to smart grids, the study of the current state of digital technologies in the energy sector and their applications is of particular importance for both the scientific community and industry experts. The relevance of the research is determined by the need to modernize energy infrastructure, increase the reliability of energy supply, optimize costs and integrate renewable energy sources, which is an important factor in the competitiveness of companies in today's market.

The purpose of the study is to analyze the current state of digital technologies in the energy sector and identify promising areas of their application to improve the efficiency and sustainability of energy systems.

To achieve this goal, the following tasks were defined:

To analyze the current state of digital technologies in the energy sector, to identify their main opportunities and limitations.
Identify areas of practical application of digital technologies to optimize the operation of energy infrastructure.

THE RESEARCH ON THE INFLUENCE OF LEADERSHIP STYLE ON BOOTLEGGING INNOVATION BEHAVIOR

Han Bingqing, M. Yermekbayeva, Mynzhanova Gulzhakan — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

In the context of growing environmental unpredictability, technological upheaval, and fierce competition, companies are forced to seek unconventional sources of innovation. One such source is the practice of bootlegging innovation, which involves employees engaging in self-initiated, unofficial, and often covert innovative activities without the explicit approval of management, yet with the goal of benefiting the organization. While bootlegging has been shown to foster radical innovation and enhance organizational agility, it remains a paradoxical phenomenon, as it simultaneously violates formal rules while contributing to long-term organizational success. Consequently, comprehending the factors that stimulate or inhibit bootlegging behavior has become a crucial topic in contemporary management and leadership research.

Urban and Rural Language Variation in English

Asmar Karimli — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Language variation is one of the central topics in sociolinguistics. Differences in language use often reflect social factors such as geographical location, social class, education, and cultural background. One important dimension of variation is the distinction between urban and rural speech. Urban environments tend to promote linguistic innovation due to greater population density and contact among diverse social groups, whereas rural communities often preserve traditional dialect features. This article examines the characteristics of urban and rural language variation in English, the social factors that influence these differences, and the implications for linguistic diversity and language change. Drawing on sociolinguistic research, the study highlights how urbanization, mobility, and media exposure contribute to language change, while rural communities maintain older linguistic forms. Understanding these differences provides insight into the dynamic relationship between language and society.

CREATING AN ENGLISH-LANGUAGE ENVIRONMENT IN ENGLISH TEACHING CHALLENGES AND SOLUTIONS

Guler Isgenderli — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The English language has long been recognized as a global language for establishing scientific and educational relations. Therefore, we note the high relevance of research on various issues related to the multilingual environment and the internationalization of education. This article examines the current situation, goals, and factors hindering the creation of an English-language educational environment in English language teaching. Special attention is paid to the creation of an English-language educational environment as one of the main factors ensuring the successful internationalization of all aspects of educational activities.

ФИЗИКА САБАҚТАРЫНДА АҚПАРАТТЫҚ–КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУ

Рахымбеков Айтбай Жапарович, Мұхтарғали Мерей Мұхитқызы — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада мектепте физиканы оқыту процесінде ақпараттық – коммуникациялық технологияларды (АКТ) қолданудың заманауи тәсілдері қарастырылады. Оқу материалын игеру сапасын арттыру, оқу мотивациясын дамыту және оқушылардың танымдық белсенділігін ынталандыру бойынша зияткерлік жүйелердің мүмкіндіктері талданады. Білім беру практикасына (АКТ) енгізудің әдістемелік аспектілері қамтылған, адаптивті оқыту платформаларын, интеллектуалды модельдеулерді және деректерді машиналық талдау элементтері бар виртуалды зертханаларды пайдалану мысалдары келтірілген

Analytical Solutions and Well-Posedness of the One-Dimensional Wave Equation

Abdiramanov Zhanars, Mulati Kelare — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The one-dimensional wave equation constitutes a fundamental mathematical framework characterizing wave propagation across diverse continuous media. Classical physics often assumes idealized homogeneous boundaries; however, empirical phenomena frequently exhibit non-zero, time-variant constraints. This paper delineates the resolution of the one-dimensional wave equation incorporating functional, non-homogeneous boundary and initial conditions via a comprehensive multi-method analytical approach. Specifically, the classical Fourier Method of Separation of Variables (enhanced by the theoretical lifting technique), D'Alembert's Method of Characteristics, and the Laplace Transform method are evaluated. For each methodology, the mathematical well-posedness—encompassing rigorous theorems of existence, uniqueness, and metric stability—is explicitly proven through algebraic analysis. Furthermore, the paper provides a crucial comparative discussion detailing strict applicability constraints and the scenarios in which specific methods perform well or fail. Finally, explicit computational simulations that natively leverage dynamic functional boundary conditions are visualized in MATLAB.

БИОЛОГИЯ САБАҒЫНДА STEAM ЭЛЕМЕНТТЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ

Конкабаева К.А. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Бұл мақалада биология сабағында STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics) элементтерін қолданудың инновациялық мүмкіндіктері қарастырылады. STEAM тәсілі оқушылардың пәнге қызығушылығын арттырып, биологиялық білімді өмірмен байланыстыра отырып меңгеруге жағдай жасайды. Мақалада биологияны оқытуда цифрлық технологияларды, жобалық-зерттеу жұмыстарын, модельдеу мен пәнаралық интеграцияны қолданудың тиімді жолдары сипатталады. Сонымен қатар, STEAM элементтері оқушылардың сыни және шығармашылық ойлауын, зерттеушілік дағдыларын, практикалық құзыреттілігін дамытуға ықпал ететіні көрсетіледі. Зерттеу нәтижелері заманауи білім беру талаптарына сай биология сабақтарын ұйымдастыруда STEAM технологиясының маңыздылығын дәлелдейді.

ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ЖОҒАРЫ ТЕМПЕРАТУРА ЖАҒДАЙЛАРЫНЫҢ JUNIPERUS VIRGINIANA L. АУРУЛАРҒА ТӨЗІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІ

Исаев Ғани Исаұлы, Томашева Нұрила Абдилазизқызы — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Қазіргі климаттық өзгерістер жағдайында орман ағаштарының абиотикалық стресс факторларына төзімділігі биология және экожүйе тұрақтылығы салаларындағы ең өзекті ғылыми мәселелердің біріне айналды. Әсіресе жаһандық жылыну үдерісімен байланысты температураның күрт көтерілуі мен ұзаққа созылған құрғақшылық кезеңдері өсімдік организмдерінің физиологиялық, морфологиялық және иммунологиялық жауаптарын айтарлықтай өзгертіп, олардың патогендерге осалдану деңгейін күшейтеді. Абиотикалық және биотикалық стресс факторларының өзара әрекеттестігі ағаштардың жалпы тіршілік көрсеткіштерін, өсу динамикасын және фитосанитарлық қауіпсіздігін анықтайтын кешенді құбылыс ретінде қарастырылады.

Juniperus virginiana L. (қызыл арша) – Солтүстік Американың табиғи флорасында кең таралған қылқан жапырақты ағаш түрі болып табылады және соңғы жылдары декоративті көгалдандыру, орман мелиорациясы және қала экожүйелерін тұрақтандыру мақсатында көптеген елдерде, соның ішінде Қазақстанда да белсенді интродукцияланып келеді [1]. Бұл түр құрғақшылыққа салыстырмалы түрде төзімділігімен, топырақ жағдайларына бейімделгіштігімен және жыл бойы декоративті қасиеттерін сақтайтындығымен ерекшеленеді. Сондықтан J. virginiana қалалық көгалдандыруда, желден қорғау белдеулерінде және ландшафттық дизайнда жиі қолданылады. Дегенмен, интродукциялық аймақтарда бұл ағаштың фитосанитарлық тұрақтылығы көбіне жергілікті климаттық жағдайлармен, әсіресе гидротермиялық режиммен тығыз байланысты. Экологиялық факторлардың өзгеруі өсімдік организмінің физиологиялық күйіне әсер етіп, оның патогендерге қарсы табиғи қорғаныс механизмдерін әлсіретуі мүмкін.

JUGLANS NIGRA L. ӨСІМДІГІНІҢ ДЕНДРОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ИНТРОДУКЦИЯЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ

Исаев Ғани Исаұлы, Маулен Биганым Қожахметқызы — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада Juglans nigra L. өсімдігінің Түркістан қаласындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ботаникалық бағы жағдайындағы дендрологиялық, физиологиялық және фенологиялық ерекшеліктері зерттелді. Зерттеу барысында өсімдіктің маусымдық даму фазалары, морфометриялық көрсеткіштері, жапырақтың физиологиялық параметрлері және топырақтың негізгі эдафикалық сипаттамалары анықталды. Нәтижелер бойынша өсімдіктің вегетациялық кезеңі 153–160 күн аралығында екені анықталды. Морфометриялық көрсеткіштер көшеттердің белсенді вегетативтік өсуін көрсетсе, физиологиялық талдау өсімдіктің су режимінің тұрақты екенін дәлелдеді. Сонымен қатар топырақтың әлсіз қышқыл реакциясы және гумус мөлшерінің жеткілікті деңгейі өсімдіктің қалыпты дамуына қолайлы жағдай қалыптастыратыны анықталды. Алынған нәтижелер Juglans nigra L. өсімдігінің зерттелген аймақтың климаттық және топырақ жағдайларына бейімделу мүмкіндігі жоғары екенін және оның интродукциялық әлеуеті перспективалы екенін көрсетеді.

Titan Krios–Class Cryo-EM as Research Infrastructure: Workflows, Automation, and Shared-Access Models

Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Titan Krios–class 300 kV cryogenic transmission electron microscopes (cryo-TEMs) have fundamentally shifted cryo-EM from an expert-driven, low-resolution specialty into a shared, facility-grade research platform that routinely supports near-atomic to atomic structure determination, and increasingly, in situ cellular structural biology via cryo-electron tomography (cryo-ET). This transformation is best framed as an infrastructure story: hardware evolution (direct electron detectors, energy filtering, stable 300 kV optics, the next-generation Krios 5 platform launched in April 2025), software maturation (motion correction, Bayesian reconstruction, deep-learning particle pickers, and now fully integrated AI end-to-end pipelines), and operational models (remote-access automation, national service centers, shared pharmaceutical facilities).

The Electron Microscopy Data Bank (EMDB) surpassed 50,000 cumulative depositions in 2025 and recorded more than 10,000 new releases in a single calendar year for the first time—a quantitative marker of the technique's maturity and scale [1, 2]. The global cryo-EM structure analysis services market was valued at USD 1.30 billion in 2025 and is projected to reach USD 2.51 billion by 2032 [3]. Specimen preparation—vitrification—remains the primary rate-limiting step even as downstream imaging and computing reach near-factory throughputs, and it is now the focus of intense automation efforts including novel droplet-based and MEMS nanofluidic approaches [4, 5]. The most significant recent software development is the emergence of fully integrated AI platforms—exemplified by the SMART platform (2025)—that chain automated data collection, 3D reconstruction, and atomic model building into a single, web-accessible workflow [6]. These trends collectively point toward a near-future of 'push-button' cryo-EM that is accessible to researchers with minimal specialist training.

Creation of a broad-spectrum antimicrobial plant composite

Marine Abutidze, Nino Omiadze, Manana Gurielidze — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Seeds are carriers of fitopatologi fungi, bacteria and viruses, some of which can become the source of plant diseases. Unsterilized soil harbors fungi and other organisms that damage seeds and sprouts. To protect seeds damaged by insects during storage, pre-sowing treatment may be required. The seeds are pre-treated with biological, physical and chemical agents, which ensure protection of seeds and plants from diseases and pests.

The U.S. National Institutes of Health lists a wide range of health conditions among the many types of harm caused to the body by pesticides, including: carcinogenic, neurological, reproductive, dermatological, and gastrointestinal (Chemical Pesticides and Human Health: The Urgent Need for a New Concept in Agriculture, 2016 Jul 18;4:148. doi: 10.3389/fpubh.2016.00148).

The purpose of the work is to creation of a novel bio remedy for pre-sowing treatment of plant seeds based on the antimicrobial substance Bilontsa((hereinafter – Bilontsa), which will allow the production of safe, sufficient and high-quality food products with minimal impact on the environment.

Күйзеліс пен визуалдық жүктеме: көру функциясының төмендеуі және офтальмологиялық патологиялардың дамуы

Караманова Айгуль Алтаевна, Ақылбек Бақытжан Бағланұлы — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Background: Қазіргі қоғамда психоэмоционалдық күйзеліс әртүрлі әлеуметтік және кәсіби топтар арасында кең таралған факторға айналды. Ұзаққа созылған стресс пен қарқынды визуалдық жүктеме көру аппаратына кешенді әсер етуі мүмкін. Дегенмен көру функциясының төмендеуін көбіне механикалық немесе генетикалық факторлармен ғана түсіндіру басым, ал психоэмоционалдық компоненттің патогенетикалық рөлі жеткілікті деңгейде кешенді зерттелмеген.

Aim: Күйзеліс пен визуалдық жүктеменің көру функциясының төмендеуіне және офтальмологиялық патологиялардың (миопия, астигматизм, катаракта) қалыптасуына ықпалын биопсихосоциалды модель негізінде пәнаралық тұрғыдан бағалау.

Hypothesis: Зерттеу гипотезасы бойынша, көру функциясының төмендеуі тек визуалдық жүктеменің тікелей әсерімен ғана емес, психоэмоционалдық күйзеліс тудыратын нейроэндокриндік өзгерістермен, вегетативтік дисрегуляциямен және әлеуметтік орта факторларымен бірлесе әсер ететін кешенді биопсихосоциалды механизм арқылы дамуы мүмкін. Биологиялық деңгейде — кортизолдың жоғарылауы мен микроциркуляциялық өзгерістер; психологиялық деңгейде — созылмалы эмоционалдық кернеу; әлеуметтік деңгейде — оқу, кәсіби немесе травмалық жағдайлар көру аппаратының функционалдық тұрақтылығын әлсіретіп, органикалық патологиялардың қалыптасуына жағдай жасайды.

Methods: Зерттеу аралас әдіснама негізінде жүргізілді. Сандық бөлімде жоғары оқу орындары студенттері арасында құрылымданған сауалнама арқылы күйзеліс деңгейі мен көру функциясының динамикасы бағаланды. Сапалық бөлімде әртүрлі әлеуметтік топ өкілдерімен, соның ішінде ауыр психологиялық травмадан кейін көру қабілетінің төмендеуін байқаған тұлғалармен тереңдетілген сұхбаттар өткізілді. Сонымен қатар тәжірибелік деректер еліміздің офтальмолог дәрігерлері мен клиникалық психологтарының сараптамалық пікірлерімен толықтырылды. Аймақтық офтальмология бөлімдеріндегі клиникалық бақылау нәтижелері қосымша талданды.

ULTRASOUND DIAGNOSTICS OF THYROID PATHOLOGIES: INFLAMMATION, PRECANCEROUS PROCESSES AND CANCER

Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

this scientific and analytical work systematizes the clinical applications of ultrasound diagnostics for various thyroid diseases. Diffuse and focal changes, echogenicity variations, nodular and cystic lesions, inflammatory changes, and neoplastic processes in this organ are covered in detail. It is emphasized that ultrasound examination occupies a leading place both in the initial diagnosis and as part of a comprehensive patient examination. The article presents a detailed and comprehensive review of modern ultrasound diagnostic methods using various modes: B-mode only, Doppler techniques, microangiographic technologies, elastography, contrast-enhanced ultrasound, and digital analysis algorithms using artificial intelligence, as well as their features and informative value in the differential and early diagnosis of thyroid pathological conditions. Current recommendations for ultrasound diagnostic specialists in accordance with the TI-RADS standard are presented. The article presents clinical protocols for the diagnosis and treatment of various thyroid pathologies, and also describes in detail current international practices and trends in the field of oncological surveillance and early diagnosis of thyroid cancer using ultrasound examination.

DIGITAL LOGISTICS IN KAZAKHSTAN

Smagulov Marat Imantaevich, Askanov Maulen Nurzhanovich — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

With the development of the global economy, logistics is becoming increasingly important. International transport corridors, a system of transport and logistics centers and terminals, and border crossing points are being developed—everything that enables the fast, efficient, and cost-effective delivery of goods to various points around the world. Multimodal and intermodal transportation, containerization and cargo packaging, and cross-docking systems are further developing. However, to further improve these processes and accelerate the flow of materials, information, and financial resources, it is necessary to increasingly utilize digital logistics.

Digitalization of logistics creates the preconditions for increased profits for transport companies, coordinates and intensifies all logistics processes, assists in the planning and modeling of transport flows, the creation of supplier and customer databases, and data security systems for companies involved in supply chains, etc. Through the development of various mobile applications, digitalization simplifies the work of drivers, creates an electronic queue system for border crossings and terminal services, and monitors participants at every stage of the logistics chain. It also helps logisticians and shippers predict delivery times and quickly resolve unexpected situations that arise in route.

OPTIMIZATION OF THE OPERATIONAL DATABASE FOR DISINFECTION SERVICES AND IMPLEMENTATION OF PARALLEL PROCESSING MECHANISMS IN POSTGRESQL

Mayil Azmammadov — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The article investigates the design and performance optimization of an operational database for the disinfection service sector. In the modern service environment, real-time data processing, concurrent access by multiple users, and rapid generation of analytical reports require a reliable and high-performance database architecture. Within the scope of the study, the integration of OLTP and DWH models on the PostgreSQL platform, the selection of efficient indexing strategies, table partitioning, and the implementation of parallel processing mechanisms were analyzed. Experimental evaluation demonstrated that the application of optimized index structures and parallel processing capabilities can reduce query execution time by an average of 30–40% and ensure more efficient utilization of system resources. At the same time, the proposed architecture maintains stability under high-load conditions and facilitates the formation of a scalable information system. This approach is of practical and applied significance for optimizing the digital management processes of disinfection services.

Working With Text in Teaching Concise Presentation

Gabdesheva Astra — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The ultimate goal of speech development is to develop the ability to perceive others' thoughts and express them verbally and in writing, using language correctly and appropriately in accordance with the purpose and conditions of communication. This task is solved in all Russian language and literature lessons, but special speech development lessons play a special role in this. The amount of hours allocated for such lessons is determined by the Russian language program.

Programs at the A1-A2 levels of elementary grades assume the largest number of hours for speech development lessons. At this stage of learning, students are practically assimilating: the text; the theme and main idea of the text; the outline of the text (simple and complex); types of texts (narrative, description, reasoning); style of speech (colloquial, artistic, scientific, official business, journalistic); detailed, concise, selective reproduction of the text. Based on the assimilation of these concepts, work is organized on the formation of appropriate skills in various types of speech activity: listening, speaking, reading and writing.

ЕТ ӨНІМДЕРІНДЕ ҚАНЫҚҚАН МАЙЛАРДЫ АЛМАСТЫРУ СТРАТЕГИЯЛАРЫ: ЖҮЙЕЛІ ШОЛУ

Жасқайрат Шынарай Жасқайратқызы, Игенбаев Айдын Каирбекович — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Ет және ет өнімдері адам тағам рационында маңызды орын алады, өйткені олар организмге қажетті жоғары сапалы ақуыздың, дәрумендердің (әсіресе В12 витамині) және минералды заттардың (темір, мырыш) негізгі көзі болып табылады . Алайда, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) мен Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) мәліметтері бойынша, қызыл ет пен өңделген ет өнімдерін шамадан тыс тұтыну денсаулыққа белгілі бір қауіп төндіруі мүмкін. Бұл, ең алдымен, мұндай өнімдердің құрамындағы қаныққан май қышқылдарының (ҚМҚ) жоғары мөлшеріне байланысты, себебі олар қан плазмасындағы төмен тығыздықты липопротеидтердің (ТТЛП) деңгейін көтеріп, жүрек-қан тамырлары ауруларының даму қаупін арттырады [1].

ПРИМЕНЕНИЕ АНСАМБЛЕВЫХ МЕТОДОВ МАШИННОГО ОБУЧЕНИЯ ДЛЯ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ СИСТЕМ ОБНАРУЖЕНИЯ СЕТЕВЫХ ВТОРЖЕНИЙ

Зайлагиев Мади Арманович, Искаков К.Т. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

В статье исследуется применение ансамблевых методов машинного обучения для повышения эффективности обнаружения сетевых вторжений. Предложена архитектура системы на основе метода стекинга, объединяющего Random Forest, метод опорных векторов и многослойный перцептрон. Экспериментальная оценка проведена на наборах данных NSL-KDD и CICIDS2017. Результаты показали, что ансамблевый подход достигает точности 98,3% и значения F1-score 0,983, превосходя отдельные модели и существующие аналоги. Особое внимание уделено интерпретируемости решений с помощью метода SHAP и адаптации модели к дрейфу данных

BENCHMARKING LARGE LANGUAGE MODELS FOR INFORMATION EXTRACTION FROM JOB VACANCY DESCRIPTIONS

Ashim Zhaksylyk Almasbekuly — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The rapid development of online recruitment platforms has generated a large volume of unstructured job vacancy descriptions containing information about skills, qualifications, work experience, and employment conditions. Transforming such textual data into structured information is important for recruitment automation, labor market analysis, and job–candidate matching. Large language models (LLMs) have recently shown strong potential in natural language processing tasks due to their contextual understanding and generative capabilities. However, their effectiveness in extracting structured information from job vacancy descriptions remains a subject of discussion. This paper examines the role of LLMs in information extraction from job vacancy descriptions and compares their advantages and limitations with domain-adapted and traditional NLP approaches. Using a qualitative comparative methodology based on recent academic literature, the study analyzes key extraction tasks, including skill extraction, requirement identification, and structured parsing of vacancy texts. The findings suggest that LLMs demonstrate strong semantic interpretation and flexibility, especially in complex and implicit contexts, but they do not always outperform supervised domain-specific models in extraction accuracy. The paper concludes that hybrid benchmarking frameworks may provide the most effective approach for recruitment-oriented NLP systems.

Bulud xidmətinin iş prinsipi

Mirzəyeva Dürdanə Müzəffər qızı, Əliyeva Yeganə Mövsüm qızı — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Bu məqalədə virtual masaüstü əsaslı infokommunikasiya bulud xidmətlərinin işləmə prinsipləri və onların istifadə olunduğu sahələr araşdırılıb. Virtual masaüstü texnologiyaları iş proseslərini daha rahat və çevik edir, təhlükəsizliyi artırır, mövcud resurslardan səmərəli istifadəni təmin edir və məsafədən işləməyə şərait yaradır. Məqalədə həmçinin virtual iş masası texnologiyasının iş mühitində rolu və funksiyaları izah olunmuş, VMİ-nin müxtəlif növləri müqayisəli şəkildə təqdim edilərək onların fərqli üstünlükləri və tətbiq istiqamətləri göstərilmişdir. Bulud texnologiyaları əsasında təqdim edilən virtual masaüstü xidmətləri əməkdaşların məsafədən işləməsini daha səmərəli edir, məlumatların təhlükəsizliyini gücləndirir və müəssisələrin IT resurslarını optimal şəkildə idarə etməsinə imkan yaradır. Məqalədə, həmçinin bu xidmətlərin biznes proseslərinə tətbiqi və onların gələcək inkişaf istiqamətləri barədə də bəhs olunur.

Prospects of using sweet clover extracts in yogurt production

Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Yogurt fortification with herbal extracts is a promising strategy for developing functional fermented dairy products. This study investigated the effect of sweet clover (Melilotus officinalis) extract on the physico‑chemical composition, phenolic profile and vitamin content of yogurt. Yogurt was produced according to a traditional procedure, and sweet clover extract was added at a level of 0.5% after fermentation. The fortified yogurt showed a slight increase in protein (from 4.51 ± 0.03% to 4.89 ± 0.05%) and dry matter (from 14.75 ± 0.01% to 15.28 ± 0.02%), while fat content remained practically unchanged, indicating good technological compatibility of the extract with the dairy matrix. Total phenolic content increased from 1.28 ± 0.05 to 1.34 ± 0.05 mg GAE/g, and total flavonoid content from 0.53 ± 0.03 to 0.59 ± 0.02 mg QE/g, confirming the contribution of sweet clover–derived bioactive compounds. In addition, small but consistent increases (approximately 5–10%) were observed for vitamins B1, B2, B5, B6, B9 and C in the fortified samples, whereas vitamin B3 remained unchanged. Overall, the results demonstrate that sweet clover extract can be effectively used as a natural fortifying ingredient to obtain yogurt with slightly improved nutritional value and enhanced levels of phenolic compounds and vitamins, supporting its classification as a promising functional dairy product.

Integrated Strategies for Water Resource Management and Water Purification

Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Water resources represent one of the most important components of the natural environment, directly connected to human health, ecosystem functioning, and sustainable development. Despite the fact that a large part of the Earth's surface is covered by water, the amount of freshwater suitable for drinking is limited. Population growth, industrialization, urbanization, and intensification of agriculture place significant pressure on water resources and increase the risk of pollution.
This study examines the main sources of water pollution, their impact on the environment and human health, and existing measures for water protection. Special attention is given to modern drinking water treatment technologies, such as membrane filtration, nanotechnologies, ultraviolet (UV) disinfection, biological filtration, and smart water management systems. The use of these technologies significantly increases water purification efficiency and ensures access to safe drinking water.
The results indicate that effective protection of water resources is possible only through the joint cooperation of the state, scientific community, and society, the implementation of modern technologies, and the strengthening of environmental policies.

Шығармашылық пен инновациялық технологиялардың тоғысында киім топтамасын жобалау

Асанова С. Ж., Асанова Б. Е, Туякбаева А. Ш. — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Шағын және орта дизайнерлік брендтердің тобынан ерекшелену үшін бірегей, сәйкес өнімді шығару маңызды. Нарықта назар аударатын және қолдау көрсететін жаңа брендті құрудың бір ықтимал тәсілі инновациялық технологияларды пайдалану болуы мүмкін. Технологиялар әртүрлі өндірістік деңгейлердегі мәселелерді шешуге көмектеседі. Мысалы, көркем эскиздерді жасау үшін интерактивті өріс тереңдігі бар Mental Canvas 2D бағдарламасын және өнімнің динамикалық қозғалысын визуализациялауға мүмкіндік беретін анимациялық бағдарламаларды пайдалануға болады. Жобалау кезеңінде жаңа CAD жүйелері бар, оның ішінде нақты үлгілерді шығаруға арналған 3D принтерлер, бөлшектерді біріктіру мен өнімдерді өңдеудің жаңа технологиялары, материалдарға бірегей әсерлер жасау және инновациялық материалдарды пайдалану

Детерминанты развития межэтнической толерантности студентов в контексте инкультурации

Баубекова Гүльзамира Джураевна, Власова Нина Васильевна — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Современная динамика глобализации, информатизации, миграционных потоков и интенсификации межкультурных связей генерирует новые вызовы. Консолидация мирового пространства в сферах экономики, информации, культуры и образования требует ревизии аксиологических оснований человеческого бытия. В данном контексте, авторы статьи постулируют особую значимость разработки результативных методик обучения и воспитания молодого поколения, в том числе в контексте инкультурации. Авторы полагают, что формирование межкультурной компетенции помогает увидеть в представителе иной культуры не только то, что нас отличает, но и то, что объединяет; отказываться от стереотипов; использовать знания о другой культуре для более глубокого познания своей.

Представленные в статье условия, формы и механизмы формирования межкультурной коммуникации студентов могут быть использованы при проектировании и организации образовательного процесса в вузах; в системе повышения квалификации педагогических работников

БАЛАЛАР ОЙЫНШЫҚТАРЫ АРҚЫЛЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН НАСИХАТТАУ ЖӘНЕ ЖАҢҒЫРТУ

Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақаланың мақсаты – мектепке дейінгі білім беру жағдайында балалар ойыншықтары арқылы қазақтың ұлттық құндылықтарын насихаттау мен жаңғыртудың ғылыми-педагогикалық негіздерін айқындау және ұлттық мазмұндағы ойыншықтарды оқу-тәрбие үдерісіне енгізудің педагогикалық моделін ұсыну. Зерттеу теориялық талдау, салыстырмалы-педагогикалық сараптау, нормативтік құжаттарды мазмұндық талдау және педагогикалық модельдеу әдістеріне негізделді. Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік стандарты, үлгілік оқу бағдарламалары, этнопедагогика, ойын психологиясы және ойын терапиясы саласындағы еңбектер жүйеленді. Зерттеу нәтижесінде ұлттық ойыншықтарды қолданудың үш деңгейлі моделі нақтыланды: мазмұндық деңгей (ұлттық мәдени кодты іріктеу), ұйымдастырушылық деңгей (дамытушы орта мен «Ойын терапиясы» кабинетін жабдықтау) және әдістемелік деңгей (сабақ, еркін ойын, жобалық жұмыс, ата-анамен серіктестік). Сондай-ақ «Қазақ ауылы», «Ұлттық ойындар», «Ұлттық кейіпкерлер», «Қолөнер шеберханасы», «Дыбысты домбыра» сияқты ойыншық модельдерінің тәрбиелік мазмұны сипатталды. Ұлттық ойыншықтарды жүйелі пайдалану баланың тілдік белсенділігін, әлеуметтік әрекеттесуін, мәдени сәйкестілігін және эмоционалдық қатысуын күшейтетіндігі негізделді. Ұсынылған материалдар мектепке дейінгі ұйымдарда вариативтік компонент әзірлеуге, дамытушы ортаны жабдықтауға және педагогтердің әдістемелік жұмысын жетілдіруге қолдануға болады

Enhancing Vocabulary Development from Recognition to Use: A Retrieval-Oriented, Student-Centered Approach in ESL Contexts

Sagyndyk Munira, Lazzat Zhumabekovna — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Many students of English as a second language (ESL) show an mismatch between receptive and productive vocabulary understanding, they remain competent to perceive a large variety of vocabulary-related elements in reading and listening activities but encounter challenges recalling and applying these same terms in oral production and writing. This article maintains the fact that this challenge is mainly teaching-related instead of exposure-based. Deriving from research on additional linguistic system learning and mental cognitive science the paper embraces a retrieval-oriented learner-centered framework on vocabulary acquisition. Vocabulary understanding is defined in terms of the capacity to reach and apply terms within discourse-based circumstances instead of simply identifying meanings within structured exercises. The study suggests one pedagogical framework that promotes initial repeated and context-based vocabulary reinforced via distributed rehearsal and growing interactional requirement. Pedagogical applications in ESL teaching and orientations for the upcoming investigation are examined.

ARTIFICIAL INTELLIGENCE AS A TOOL FOR THE DIGITAL TRANSFORMATION OF MODERN EDUCATION IN THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN

Baeshova Mira, Turmuratova Dinara, Orynbaev Mahsat, Rollan Dias — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The article discusses topical issues related to the implementation and use of artificial intelligence (AI) technologies in the modern educational process. The modern education system is undergoing a period of profound digital transformation caused by the rapid development of innovative technologies, among which artificial intelligence occupies a special place. Its impact on education is complex, covering both the content of teaching materials and approaches to teaching, as well as the organisational structures of the educational process. The potential of AI for personalising learning, improving its effectiveness and quality, and transforming the role of the teacher is analysed. Particular attention is paid to the challenges and risks associated with the introduction of AI into educational activities, such as the need to develop new competencies among teachers and the ethical aspects of its application

АЛМҰРТ СОРТТАРЫНЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЗЕРТТЕУ НЕГІЗІНДЕ БІЛІМГЕРЛЕРДІҢ ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Исаев Ғани Исаұлы, Дәнебек Ақерке Бердібекқызы — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада алмұрт сорттарының биологиялық ерекшеліктерін зерттеу негізінде білімгерлердің ғылыми-зерттеу құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі қарастырылады. Зерттеу жұмысы Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ботаникалық бағы мен оқу-тәжірибелік агробиологиялық учаскелерінде жүргізілді. Зерттеу барысында алмұрттың «Талгарская красавица» және «Дюшес» сорттарының морфологиялық, физиологиялық және өнімділік көрсеткіштері агробиометриялық өлшеу әдісі арқылы талданды. Сонымен қатар білімгерлердің ғылыми-зерттеу құзыреттілігін қалыптастыру тиімділігін анықтау мақсатында педагогикалық эксперимент ұйымдастырылды. Зерттеуге 48 білімгер қатысып, олар бақылау және эксперименттік топтарға бөлінді. Эксперименттік топта табиғи биологиялық нысандарды зерттеуге негізделген зерттеушілік оқыту әдістері қолданылды. Зерттеу нәтижелері агробиологиялық көрсеткіштердің өзгеруі агротехникалық жағдайларға тәуелді екенін және табиғи объектілерді тәжірибелік зерттеу білімгерлердің зерттеушілік дағдыларын дамытуға оң әсер ететінін көрсетті. Алынған нәтижелер Стьюденттің t-критерийі арқылы статистикалық өңделіп, эксперименттік топтың көрсеткіштері бақылау тобымен салыстырғанда жоғары екендігі анықталды. Зерттеу нәтижелері биология пәнін оқытуда зерттеушілік әрекетке негізделген тәсілдердің білімгерлердің ғылыми құзыреттілігін қалыптастыруда тиімді екенін дәлелдейді.

БИОТЕХНОЛОГИЯ ЭЛЕМЕНТТЕРІН ОҚЫТУДА ЖОБАЛЫҚ ӘДІСТІ ҚОЛДАНУДЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ

Исаев Ғани Исаұлы, Жұмағали Меруерт Талғатқызы — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада биологиялық білім беру жүйесінде биотехнология элементтерін оқыту барысында жобалық әдісті қолданудың педагогикалық мүмкіндіктері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – биотехнологиялық ұғымдарды қалыптастыру үдерісінде жобалық оқыту технологиясының тиімділігін ғылыми-әдістемелік тұрғыдан негіздеу және оның білім алушылардың зерттеушілік және танымдық дағдыларының дамуына ықпалын анықтау. Зерттеу Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің базасында 2-3 курс студенттері арасында жүргізілді. Зерттеуге 46 студент қатысты. Зерттеу барысында педагогикалық эксперимент және тестілеу әдістері қолданылды. Эксперимент нәтижелері студенттердің биотехнологиялық білім деңгейінің және ғылыми-зерттеушілік дағдыларының айтарлықтай артқанын көрсетті. Алынған деректер математикалық-статистикалық әдістер арқылы өңделіп, педагогикалық ықпалдың тиімділігі дәлелденді. Зерттеу нәтижелері биотехнология элементтерін оқытуда жобалық әдісті қолдану студенттердің ғылыми ойлау қабілеттерін дамытуға және биологиялық білімнің сапасын арттыруға мүмкіндік беретінін көрсетті.

ФИТОЭНТОМОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛДАУ ӘДІСТЕРІН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ БІЛІМГЕРЛЕРДІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ДАМЫТУ

Нақыпова Жібек Бауыржанқызы, Исаев Ғани Исаұлы — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада фитоэнтомологиялық талдау әдістерін қолдану арқылы білімгерлердің экологиялық құзыреттілігін дамыту мәселелері қарастырылған. Зерттеу Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ботаникалық бағы базасында жүргізілді. Зерттеуге 6В0513 – «Биология» білім беру бағдарламасының 3 курсында оқитын 37 білімгер қатысты. Зерттеу барысында далалық бақылау, микроскопиялық талдау, морфологиялық салыстырмалы талдау және экологиялық зерттеу тапсырмалары әдістері қолданылды. Ботаникалық бақтағы жалпақ жапырақты ағаштардың фитосанитарлық жағдайы зерттеліп, фитофаг жәндіктердің өсімдіктерге әсер ету ерекшеліктері анықталды. Зерттеу нәтижелері фитоэнтомологиялық талдау әдістерін оқу процесінде қолдану білімгерлердің табиғи объектілерді ғылыми тұрғыдан зерттеу қабілеттерін дамытуға және олардың экологиялық құзыреттілігін қалыптастыруға оң әсер ететінін көрсетті.

ОҚУ-ДАЛА ПРАКТИКАСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КӘСІБИ ДАЯРЛЫҚТЫҢ КОГНИТИВТІК ЖӘНЕ ПРАКТИКАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Нұғман Роза Мейрамқызы, Исаев Ғани Исаұлы — Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада оқу-дала практикасы жағдайында білімгерлердің кәсіби даярлығының когнитивтік және практикалық компоненттерін қалыптастыру мәселесі қарастырылады. Зерттеу Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің Биология кафедрасы базасында жүргізілді. Педагогикалық экспериментке «6В05146 – Биология» білім беру бағдарламасының 2-курс білімгерлері қатысты. Зерттеу барысында диагностикалық, қалыптастырушы және қорытынды кезеңдерден тұратын педагогикалық эксперимент ұйымдастырылды.

Оқу-дала практикасы барысында фенологиялық бақылау, гербарий әдісі, морфологиялық және анатомиялық талдау, фитоценоздық зерттеу және агротехникалық жұмыстар сияқты зерттеу әдістері қолданылды. Зерттеу нәтижелері оқу-дала практикасы білімгерлердің теориялық білімін тереңдетіп қана қоймай, олардың практикалық дағдыларын, зерттеушілік қабілеттерін және кәсіби құзыреттерін дамытуға ықпал ететінін көрсетті.

Алынған нәтижелер оқу-дала практикасының биология мамандығы бойынша білімгерлердің кәсіби даярлығын қалыптастырудағы маңызды педагогикалық құрал екенін дәлелдейді.

STUDY OF INTERACTIONS IN MONO- AND POLYANTIGEN VACCINES IN ANIMALS (IN VIVO)

Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 +0000

The article presents the results of an experimental study on antigen interactions during the administration of mono- and polyantigenic vaccine preparations under in vivo conditions. It was shown that combined antigenic preparations exhibit higher immunogenicity. The most pronounced immune response was observed when modern adjuvants POLYGEN and Montanide ISA 71 were used. The obtained results confirm the prospects for the development of associated vaccines for the prevention of infectious diseases in animals.

The aim of the present study was to investigate antigen interactions under in vivo conditions in order to assess manifestations of synergism and antagonism when mono- and polyantigenic vaccine preparations are used in veterinary medicine. Experimental studies were carried out on laboratory animals using different variants of associated inactivated vaccines containing various adjuvants. Sterility, safety, and antigenic activity of the preparations were evaluated, as well as the dynamics of antibody production.

The results showed that polyantigenic vaccines are capable of inducing a more pronounced immune response compared to monoantigenic preparations. The highest antibody levels were observed when vaccines containing the polymer adjuvant POLYGEN and the oil adjuvant Montanide ISA 71 R VG were used. At the same time, certain antigen combinations led to a decrease in the immune response, indicating the presence of antagonistic interactions. It was established that the proper selection of antigens and adjuvants significantly increases vaccine immunogenicity and contributes to the formation of a stable humoral immune response. The obtained results confirm the prospects of using polyantigenic vaccines and hyperimmune sera in veterinary practice for the prevention of infectious diseases in animals.

Wellbeing of the students in educational settings; challenges and perspectives

Nargiz Firdovsi Sultan — Sun, 15 Mar 2026 00:00:00 +0000

The focus of this study is child and adolescent wellbeing in schools, but naturally children don’t live in a vacuum in these settings and when exploring the determinants of child and adolescent wellbeing we must look at the whole world of the child, including the parts of their life that happen outside their educational setting. Below we highlight some of the most prominent ecological models of children’s wellbeing as a point of reference to understand how some of the drivers of wellbeing might interact and as an aid to visualise their interdependent nature. An individual’s wellbeing is multi-dimensional, affected by many variables, both within the individual themselves, and external elements that either support or pose risks to wellbeing (Huebner, Gilman, & Laughlin, 1999). Such mediating factors are examined here at the individual, school, family, community, and government levels. When reviewing the wellbeing literature, it is of note that the overall picture of drivers of wellbeing is complicated. The research area is relatively new and there is a lack of robust high-level research (e.g., Randomised Controlled Trials; RCTs), and therefore very few studies where causality can be determined. Much of the research conducted and presented is correlational, cross-sectional, pre and post, or only focused on individual countries or populations