İBTİDAİ MƏKTƏBDƏ OXU MATERİALLARI ƏSASINDA ƏDƏBİ TƏLƏFFÜZ ÜZRƏ İŞİN TƏŞKİLİ
Abstract
Nitq inkişafı üzrə aparılan işin istiqamətlərindən biri nitqdə orfoepik normaların gözlənilməsini tərbiyə etməklə bağlıdır. Nitqə verilən orfoepik tələblər dedikdə, ədəbi dil normalarına uyğun danışmaq nəzərdə tutulur. İbtidai məktəbdə şagirdlər ədəbi dil normalarına ətrafda olan insanların danışığını əxz etmək (yəni, imitasiya etmək yolu ilə) və məqsədyönlü təlim vasitəsilə yiyələnirlər.
Danışıq və oxu zamanı ədəbi tələffüz normalarının gözlənilməsi vacib amildir. Bu, ən əsası, dilimizdəki sözlərin fərqli (hər kəsin istəyinə uyğun olaraq) tələffüzünün qarşısını alır; digər tərəfdən insanların bir-birini düzgün başa düşmələrinə, asanlıqla anlamalarına kömək edir. Çünki danışıq və oxu zamanı orfoepik normanın gözlənilməməsi, bu və ya digər sözün qulağa yatqın tələffüz olunmaması dinləyənin diqqətini əsas mətləbdən yayındırır. Prof.N.Abdullayev yazır: “Düzgün tələffüz dinləyicinin diqqətini fikrin ifadə vasitələrindən daha çox məzmuna yönəltməklə, nitqin asan anlaşılmasına və dərhal qavranılmasına kömək edir” (1, 126).
Qeyd etməliyik ki, şagirdlər oxu və danışıq zamanı ədəbi tələffüz normalarını gözləmək bacarığına qısa zaman kəsiyində yiyələnmirlər. Bu sahədə davamlı vərdişlərin formalaşdırılmasına məktəbəqədər dövrdən başlamaq lazımdır. Bağçanın böyük və məktəbəhazırlıq qruplarında tərbiyəçi uşaqlara səslə hərfin fərqini izah edir. Məktəbə qədəm qoymuş uşaqlar yazılı nitqə yiyələndikcə, dilimizdəki bir sıra sözlərin səs və hərf tərkibinin hər zaman üst-üstə düşmədiyinin şahidi olurlar. Hər dərsdə müntəzəm olaraq aparılması zəruri olan dialekt və kitab tələffüzü ilə orfoepik tələffüzün tutuşdurulması, müqayisə edilməsi tədricən şagirdlərə oxu və danışıqlarındakı qüsurları aradan qaldırmaqda kömək edir.
