Халықаралық және қазақстандық еңбек құқығы нормаларындағы кәмелетке толмағандардың құқықтық жағдайы

Abstract

Кәмелетке толмағандардың еңбек қатынастарындағы құқықтық жағдайы халықаралық нормалармен де, Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасымен де реттеледі.

БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвенциясының 32-бабында қатысушы мемлекеттер баланың құқықтарын мыналардан  - экономикалық қанаудан;  денсаулығына қауіп төндіретін немесе оқуына кедергі келтіретін немесе денсаулығына, сондай-ақ физикалық, психикалық, рухани, адамгершілік және әлеуметтік дамуына зиян келтіруі мүмкін кез келген жұмысты орындаудан қорғау қарастырылған.

         Мемлекеттер мыналарға жауапты:

 - жұмысқа қабылдаудың ең төменгі жасын белгілеу;

 - жұмыс күнінің ұзақтығы мен еңбек жағдайына қажетті талаптарды анықтау;

 - осы баптың талаптарының тиiмдi орындалуын қамтамасыз ету үшiн тиiстi жаза түрлерiн немесе өзге де санкцияларды қамтамасыз етуге.

Балалар еңбегін құқықтық реттеуде осы салада тиісті конвенцияларды қабылдайтын Халықаралық еңбек ұйымы (ХЕҰ) маңызды рөл атқарады.

Келесі нормативтік құжаттар еңбек қызметінің әртүрлі салаларында балаларды жұмысқа қабылдаудың ең төменгі жасын шектеу мәселелеріне арналған:

 - Балаларды теңізде жұмыс істеуге жіберудің ең төменгі жасын анықтау туралы ХЕҰ-ның №7 Конвенциясы (Генуя, 1920 ж. 15 маусым);

 - Балаларды ауыл шаруашылығына жұмысқа қабылдаудың ең төменгі жасы туралы ХЕҰ №10 Конвенциясы (Женева, 1920 ж. 25 қазан);

 - 12 жасқа дейінгі балаларды өндірістік емес жұмысқа жіберу туралы ХЕҰ-ның № 33 және № 60 конвенциялары (Женева, 1932 ж. 12 сәуір және 1937 ж. 3 маусым);

 - 16 жастан асқан балаларды шахталар мен шахталардағы жерасты жұмыстарына жіберу туралы ХЕҰ No123 Конвенциясы (Женева, 1965 ж. 2 мамыр) т.б.

ХЕҰ-ның № 78 Конвенциясы (Монреаль, 1946 ж. 19 қыркүйек) балалар мен жасөспірімдердің өндірістік емес жұмыстардағы жұмысқа жарамдылығын анықтау мақсатында оларды міндетті медициналық тексеруден өткізуді реттейді.

ХЕҰ-ның №79 Конвенциясы (Женева, 9 қазан 1946 ж.) өндірістік емес жұмыстарда балалар мен жасөспірімдердің түнгі жұмысты пайдалануын шектейді.  Мектепте жоқ 14 жасқа дейінгі балалар және әлі мектепте оқитын 14 жастан асқан балалар түнгі уақытта он төрт сағат қатарынан, оның ішінде сағат 20.00-ден таңғы 8-ге дейінгі аралықты қоса алғанда, түнгі жұмысқа қабылданбайды.