Theoretical Hypotheses and Empirical Results

Legal Education and Its Role in Strengthening Legal Culture: A Comparative Study of Kazakhstan and China

Chen Yuhou — 2026-04-13

Against the backdrop of deepening China-Kazakhstan cooperation under the Belt and Road Initiative, legal culture, as the core of the rule of law, relies heavily on legal education for inheritance and development. This study aims to explore the role of legal education in strengthening legal culture and address the gaps in existing comparative studies between China and Kazakhstan. Adopting a mixed research method combining questionnaire survey and interviews, it systematically compares the characteristics, paths, and effects of legal education in the two countries, and identifies the core factors affecting the role of legal education. The core innovation lies in the systematic quantitative and qualitative comparative analysis of the interaction between legal education and legal culture in the two countries, breaking the limitations of existing qualitative studies. The results show that legal education in both countries has a significant positive impact on legal culture, but there are differences in the effectiveness of different paths, providing a theoretical basis and practical reference for optimizing legal education and promoting legal culture exchange between the two countries.

БИОЛОГИЧЕСКАЯ РЕМЕДИАЦИЯ НЕФТЕЗАГРЯЗНЁННЫХ ПОЧВ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ МИКРОБНОГО КОНСОРЦИУМА

Алдибай Салтанат Нурланқызы — 2026-04-13

В работе исследована эффективность биологической ремедиации нефтезагрязнённых почв с использованием микробного консорциума. Объектом исследования служили почвенные образцы, отобранные на территории Мангистауской области Республики Казахстан. В состав разработанного биопрепарата вошли представители родов Rhodococcus, Pseudomonas и Acinetobacter, обладающие высокой способностью к деградации нефтяных углеводородов.

Эксперимент проводился в лабораторных условиях в течение 30 суток. Оценивались изменения содержания нефтяных углеводородов, концентрации тяжёлых металлов, а также физико-химические и биологические свойства почвы. Установлено, что применение биопрепарата способствует значительному снижению содержания нефтепродуктов - более чем в 2–3 раза по сравнению с исходным уровнем. Одновременно наблюдалось уменьшение концентрации тяжёлых металлов и улучшение агрохимических показателей почвы.

Отмечено смещение pH в сторону нейтральных значений, увеличение содержания гумуса и рост микробиологической активности в несколько раз. Полученные результаты свидетельствуют о том, что использование микробного консорциума обеспечивает не только деградацию загрязнителей, но и восстановление функционального состояния почвенной экосистемы. Разработанный биопрепарат может рассматриваться как перспективное средство для комплексной биологической ремедиации нефтезагрязнённых почв.

Microwave-Synthesized Multicomponent Nanoparticle-Drug Combinations as Selective Adjuvants for Proton Therapy in Non-Small Cell Lung Cancer

David Aphkhazava — 2026-04-13

Non-small cell lung cancer remains the principal contributor to lung-cancer mortality worldwide, and durable local control continues to be constrained by the need to protect the surrounding thoracic organs while overcoming tumor-specific resistance mechanisms. Proton therapy offers a compelling physical solution because the Bragg peak permits steep dose fall-off and reduced exit dose, but the biological effectiveness of treatment in non-small cell lung cancer is still limited by heterogeneity in redox state, DNA-damage repair capacity, hypoxia, and stromal protection. The present manuscript describes a proton-therapy-oriented preclinical platform based on microwave-synthesized copper oxide and zinc oxide nanodispersions combined with clinically familiar drug backbones, especially gemcitabine plus cisplatin and carboplatin plus paclitaxel. Selectivity was examined by comparing A549 non-small cell lung cancer cells with normal human dermal fibroblasts, and biological effects were quantified by MTT viability testing together with Annexin V-FITC/propidium iodide analysis of apoptosis and necrosis. Acute translational safety was further explored in chick embryos and Wistar rats. Across the tested multicomponent formulations, cancer-cell selectivity increased by approximately 3- to 7-fold relative to conventional components used alone while preserving the existing safety profile, and the strongest gemcitabine-cisplatin-centered combinations exceeded gemcitabine control by 8.7- to 15.2-fold. These findings are mechanistically consistent with literature showing that oxide nanoparticles can intensify oxidative stress, ion imbalance, mitochondrial dysfunction, and DNA injury, thereby magnifying the effectiveness of established antitumor regimens in biologically vulnerable tumor cells. The broader thoracic-oncology literature supports the translational rationale for this approach because proton therapy can substantially improve dose shaping in lung cancer, yet still benefits from selective biological intensification, and contemporary nanomedicine studies continue to highlight radiosensitization, metal-based enhancement, iron-oxide multifunctionality, boron-oriented proton concepts, and receptor-guided delivery as promising routes for improving therapeutic ratio. Taken together, the data support microwave-synthesized nanoparticle-drug combinations as a practical and scalable strategy for selective intensification of future proton-based treatment in non-small cell lung cancer, while also identifying the next developmental priorities as receptor-targeted uptake, mechanistic biomarker validation, rigorously specified proton-irradiation experiments, and advanced in vivo efficacy studies.

THYROID CANCER: CURRENT UNDERSTANDING AND TRENDS

Arman Khozhayev — 2026-04-13

this scientific and analytical work presents modern world and local-regional data on incidence, mortality, lethality and five-year survival rate of such a common oncological pathology as thyroid cancer. The issues of etiology and pathogenesis, modern approaches and principles of complex diagnostics, prospects for improving treatment results, as well as the prognosis are covered in detail. The epidemiological characteristics of this pathology in our republic are given in the context of the regions of the country

COMPREHENSIVE EVALUATION OF CANCER SCREENING PROGRAMS IN KAZAKHSTAN: BREAST, CERVICAL, AND COLORECTAL CANCER

Arman Khozhayev — 2026-04-13

In this scientific and analytical work, the indicators of incidence and mortality from cervical cancer, breast cancer and colorectal cancer in the regions of our country are considered. The screening methods currently used and the results of this preventive survey of the population are described in detail. Detailed step-by-step algorithms are presented, and the principles of organization and diagnostic capabilities of the screening program for the active detection of these nosological forms of malignant neoplasms in clinically asymptomatic individuals are reflected.

Autonomous Vehicles in International Freight Transport: Future Prospects

Rahila Rahimli — 2026-04-13

Self-driving trucks, artificial intelligence, sophisticated sensor systems (LiDAR, radar), and 5G-enabled communication represent the forefront of autonomous vehicle technologies that are rapidly reshaping international freight transportation. These innovations are driving substantial improvements in productivity, reducing operating costs, enhancing overall safety, and ensuring the uninterrupted flow of cargo across long distances. The growing demand for faster, more reliable, and environmentally efficient logistics solutions, coupled with labor shortages in the trucking sector and increasing global trade volumes, is expected to accelerate the expansion of the worldwide autonomous truck industry dramatically over the next decade.

This study's main goal is to offer a thorough quantitative and qualitative evaluation of how autonomous vehicles affect the resilience and efficiency of international freight transit. The study uses a mixed-methods approach that includes expert interviews to gather useful insights from stakeholders, a comparative analysis of the World Bank's Logistics Performance Index (LPI) to assess logistical improvements, an augmented gravity model of trade to quantify cross-country effects, and a systematic literature review to synthesize current academic and industry knowledge. The study focuses on worldwide trends and aims to draw broadly applicable conclusions in various infrastructure and economic scenarios.

Leading nations like the US, China, Germany, and the Netherlands are used as examples, as are newly developed transit corridors that show how quickly autonomous technology are being adopted. These illustrations offer verifiable proof of the possible advantages and difficulties of autonomous freight transport. In order to facilitate the strategic integration of autonomous transport systems into current supply chains and promote sustainable, effective, and technologically advanced international logistics networks, the research's findings are intended to provide governments, logistics companies, and international organizations with practical recommendations.

DEVELOPMENT AND VALIDATION OF AN INTELLIGENT ENERGY MANAGEMENT SYSTEM FOR INDUSTRIAL ENTERPRISES USING MACHINE LEARNING

Yessetov Alisher — 2026-04-13

This paper presents the development of an automated energy consumption management system (AECMS) for an industrial enterprise based on machine learning methods. A comparative analysis of load forecasting algorithms — ARIMA, SVR, XGBoost, LSTM, and Transformer — was conducted. A three-tier system architecture (Edge Layer, Analytics Layer, Decision Layer) was proposed using Apache Kafka, InfluxDB, and PostgreSQL. An energy consumption anomaly detection module based on the Isolation Forest algorithm was developed. System validation was carried out at Temirtau-Metal LLP over a 6-month period, achieving a 17.3% reduction in average monthly energy consumption and an 18.8% decrease in peak load. The total annual economic effect amounted to 12.5 million KZT with a payback period of less than 8 months

AUTOMATION OF THE GENERATION OF ELECTRONIC PRODUCT PASSPORTS IN MANUFACTURING PROCESSES

Tileubek Nuraman — 2026-04-13

This paper presents the development of a software module for automated electronic product passport (EPP) generation in machine-building enterprises. The regulatory framework of the Republic of Kazakhstan in the field of electronic product documentation was analyzed. An Event-Driven Architecture based on .NET 8 microservices with integration into MES, ERP, PDM, and SCADA systems was proposed. Hyperledger Fabric blockchain technology with SHA-256 hash storage was applied to ensure record immutability. System validation was conducted at Astana-Mashzavod LLP (September 2024 – February 2025): 342 electronic passports were generated. Passport generation time was reduced 18-fold, error rate decreased by 90.6%, and data completeness increased to 98.4%. The total annual economic effect amounted to 8.8 million KZT with a payback period of 9.3 months

BÖYÜK VERİLƏNLƏR TEXNOLOGİYALARININ MÜƏSSİSƏ İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİNİN İDARƏ EDİLMƏSİNDƏ TƏTBİQİ

Leyla Əhmədova Emin qızı — 2026-04-13

Bu tədqiqat müəssisə informasiya təhlükəsizliyi idarəetməsinin gücləndirilməsində böyük məlumat texnologiyalarının tətbiqini araşdırır. Tədqiqat ISO/IEC 27005 və NIST Kibertəhlükəsizlik Çərçivəsi kimi ənənəvi çərçivələrin dəyərli risk idarəetmə strukturları təmin etdiyini, lakin real vaxt analitikası və genişmiqyaslı məlumat mühitləri ilə işləyərkən məhdudiyyətlərlə qarşılaşa biləcəyini vurğulayır. Buna görə də, müasir kibertəhdidlərin daha effektiv şəkildə aşkarlanması və qarşısının alınması üçün böyük məlumat texnologiyalarının informasiya təhlükəsizliyi idarəetmə sistemlərinə inteqrasiyası vacib hala gəlir.

Tədqiqatın elmi yeniliyi müəssisə informasiya təhlükəsizliyinin idarə edilməsi üçün xüsusi olaraq hazırlanmış böyük məlumatlara əsaslanan arxitekturanın hazırlanmasındadır. Təklif olunan çərçivə Hadoop ekosisteminə əsaslanır və dörd əsas mərhələdən ibarətdir: məlumatların toplanması, məlumatların saxlanması, məlumatların emalı və məlumatların təhlili.

Tədqiqat həmçinin sistem qeydləri, şəbəkə trafik qeydləri, istifadəçi davranış məlumatları və xarici təhdid kəşfiyyatı da daxil olmaqla birdən çox məlumat mənbəyini birləşdirən informasiya təhlükəsizliyi idarəetmə modelini təklif edir. Məlumatların əvvəlcədən işlənməsi, xüsusiyyətlərin çıxarılması və maşın öyrənmə üsulları vasitəsilə sistem anomal nümunələri və potensial kibertəhdidləri aşkar edə bilir.

Tədqiqat təhlükəsizlik hadisələrini təsnif etmək və təhdidlərin aşkarlanması dəqiqliyini artırmaq üçün Dəstək Vektor Maşını (SVM) və Təsadüfi Meşə (RF) alqoritmlərindən istifadə edir. Bu tədqiqatın praktik əhəmiyyəti müəssisə təhlükəsizliyinin monitorinqini gücləndirmək, kibertəhdidlərin erkən aşkarlanmasına imkan vermək və daha sürətli hadisələrə cavab verməyi dəstəkləmək qabiliyyətindədir. Böyük verilənlər analitikası və maşın öyrənməsindən istifadə edən təklif olunan çərçivə təşkilatlara müasir rəqəmsal mühitlərin problemlərini həll edə bilən genişlənən və ağıllı təhlükəsizlik idarəetmə həlli təqdim edir.

İŞ YERLƏRİNDƏ SÜNİ İNTELLEKT: TƏTBİQETMƏ PROBLEMLƏRİ VƏ İMKANLAR

Səidə Rəhimli İlqar qızı — 2026-04-13

Bu məqalədə süni intellektin müasir iş yerlərinə inteqrasiyası araşdırılır və həm onun transformativ potensialına, həm də tətbiqi ilə bağlı mürəkkəb çətinliklərə diqqət yetirilir. Tədqiqatda süni intellekt texnologiyalarının təşkilati prosesləri, qərar qəbuletmə sistemlərini və işçi qüvvəsi strukturlarını necə yenidən formalaşdırdığı araşdırılmaq üçün konseptual və analitik yanaşma tətbiq olunur. Müəllif belə bir nəticəyə gəlir ki, süni intellekt məhsuldarlığı, əməliyyat səmərəliliyini və innovasiya potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artırsa da, onun uğurlu tətbiqi yalnız texnoloji hazırlıqdan asılı deyil.

Nəticələr süni intellektin tətbiqinin tez-tez texniki məhdudiyyətlər, qeyri-kafi infrastruktur, məlumat təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar, etik dilemmalar, bacarıq boşluqları və təşkilati dəyişikliklərə müqavimətlə məhdudlaşdığını vurğulayır. Məqalədə alqoritmik qərəzliliyin, məxfilik risklərinin və işçi qüvvəsinin yerdəyişməsinin proaktiv idarəetmə və məsuliyyətli idarəetmə tələb edən vacib məsələləri təmsil etdiyi vurğulanır. Səhiyyə diaqnostikasında süni intellekt tətbiqləri də daxil olmaqla empirik nümunələr göstərir ki, laboratoriya şəraitində yaxşı işləyən sistemlər kontekstual və insan amillərinə görə real mühitlərdə ciddi çətinliklərlə üzləşə bilər.

Tədqiqatın əhəmiyyətli elmi töhfəsi süni intellektin tətbiqinin təşkilati sağlamlıq və işçilərin rifahı ilə əlaqələndirilməsidir. Tədqiqat, psixososial aspektləri, hibrid intellekt modellərini və süni intellektlə idarə olunan transformasiyanın iş dizaynına və əmək bazarı bərabərsizliyinə uzunmüddətli təsirlərini əhatə etməklə müzakirəni avtomatlaşdırma və məhsuldarlıqdan kənara çıxarır. Müəllif iddia edir ki, davamlı süni intellekt inteqrasiyası strateji liderlik, işçi qüvvəsinin yenidən hazırlanması, iştirakçı qərar qəbuletmə və etik nəzarət tələb edir. Tədqiqatın praktik əhəmiyyəti innovasiyanı işçilərin rifahı ilə balanslaşdırmağı hədəfləyən təşkilatlar üçün tövsiyələrində əks olunur. Sosial-iqtisadi riskləri azaltmaqla yanaşı, süni intellektdən faydaları maksimum dərəcədə artırmaq üçün insan mərkəzli və uyğunlaşa bilən yanaşmanın zəruriliyini vurğulayır.

MƏLUMATLARIN QORUNMASI VƏ KİBERTƏHLÜKƏSİZLİK KONTEKSTİNDƏ SİMSİZ ŞƏBƏKƏLƏRDƏ AUTENTİFİKASİYA METODLARININ TƏHLİLİ

Əmrahova Nurcan Müzəffər — 2026-04-13

Müasir dövrdə rəqəmsal transformasiyanın sürətlə inkişafı simsiz şəbəkələrin istifadəsini genişləndirmiş və bu şəbəkələri informasiya mübadiləsinin əsas platformalarından birinə çevirmişdir. Dövlət idarəçiliyi, təhsil, elektron ticarət və digər sosial-iqtisadi sahələrdə simsiz texnologiyalardan intensiv istifadə məlumatların qorunması və kibertəhlükəsizlik problemlərini daha da аktuallaşdırır. Xüsusilə, simsiz mühitin açıq xarakter daşıması icazəsiz girişlər və məlumat sızıntıları üçün potensial risklər yaradır. Bu baxımdan autentifikasiya mexanizmləri şəbəkə təhlükəsizliyinin əsas elementlərindən biri kimi çıxış edir.

Məqalədə simsiz şəbəkələrdə tətbiq olunan autentifikasiya metodlarının təhlükəsizlik baxımından təhlili aparılır və onların məlumatların məxfiliyinin, bütövlüyünün və əlçatanlığının təmin edilməsindəki rolu araşdırılır. Tədqiqat çərçivəsində parol əsaslı, sertifikat əsaslı və protokol səviyyəsində həyata keçirilən autentifikasiya yanaşmaları müqayisəli şəkildə qiymətləndirilir. Hər bir metodun üstünlükləri, məhdudiyyətləri və potensial təhlükəsizlik riskləri müəyyən edilir. Aparılan təhlillər göstərir ki, düzgün seçilmiş və effektiv tətbiq olunan autentifikasiya mexanizmləri simsiz şəbəkələrdə kibertəhlükəsizlik səviyyəsinin yüksəldilməsinə və rəqəmsal mühitdə məlumatların etibarlı qorunmasına əhəmiyyətli töhfə verir.

İT şöbəsi: strukturu, rolları və funksiyaları

Mahmudova Gülşən Elsevər qızı — 2026-04-13

İT şöbəsi şirkətin işini dayanıqlı şəkildə aparmasına və rəqəmsal mühitdə rəqabət qabiliyyətini qorumasına yardım edir. Bu şöbə həm işçilərin səmərəli işləməsi üçün zəruri texniki vasitələri təmin edir, həm də təşkilatı müxtəlif rəqəmsal təhlükələrdən müdafiə edir. Texnologiyanın sürətli inkişafı ilə birlikdə İT şöbələrinin əhəmiyyəti daha da artır — onlar artıq yalnız texniki dəstək deyil, həm də innovasiya və biznesin böyüməsinə təkan verən əsas strateji qüvvəyə çevriliblər. Məqalədə İT şöbəsinin tərkib hissələri və funksiyaları haqqında ətraflı məlumat verilmişdir.

IoT SİSTEMLƏRİNDƏ KİBERTƏHLÜKƏSİZLİK RİSKLƏRİ VƏ ONLARIN AZALDILMASI ÜSULLARI

Baxşəliyeva Gülcənnət Turab — 2026-04-13

Əşyaların İnterneti (IoT) sistemlərinin sürətlə yayılması gündəlik həyatı və sənaye əməliyyatlarını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirib. Lakin cihazlar arasında problemsiz əlaqə məlumatların bütövlüyü, məxfilik və sistemin əlçatanlığı üçün ciddi təhlükələr yaradır. Çox vaxt məhdud resurslara malik olan IoT cihazları güclü təhlükəsizlik mexanizmləri ilə təmin olunmur və bu onları icazəsiz giriş, məlumat sızmaları, zərərli proqramların yayılması və DDoS hücumları kimi təhdidlərə qarşı həssas edir. Bundan əlavə, cihazların və kommunikasiya protokollarının heterogenliyi standart təhlükəsizlik tədbirlərinin tətbiqini çətinləşdirir və ekosistemin bütövlüyünü risk altında qoyur.

Bu təhlükələri azaltmaq üçün çoxsəviyyəli təhlükəsizlik yanaşmaları tətbiq olunmalıdır. Buraya yüngül şifrələmə metodları, təhlükəsiz autentifikasiya protokolları, şəbəkə seqmentasiyası, davamlı monitorinq və anomaliya aşkarlama sistemləri daxildir. Eyni zamanda proqram təminatının müntəzəm yenilənməsi və ətraflı təhlükəsizlik siyasətlərinin yaradılması potensial hücumların qarşısını almağa kömək edir. Belə tədbirlər IoT infrastrukturunun dayanıqlığını artırır və təhlükəsizliyi qoruyaraq cihazların effektiv və etibarlı işləməsini təmin edir

Yaşıl artımın təmin edilməsi üçün rəqəmsal platformaların formalaşdırılması və İT həllərinin rolu

Abbasəliyeva Gülşanə — 2026-04-13

Yaşıl artım iqtisadi inkişafla ekoloji dayanıqlılığın uzlaşdırılmasına yönəlmiş müasir inkişaf modelidir. Bu yanaşma resurs istifadəsi ilə iqtisadi artım arasındakı əlaqənin zəiflədilməsini hədəfləyir. Rəqəmsal platformalar və informasiya texnologiyaları bu prosesdə əsas rol oynayır. IoT sensorları, süni intellekt və bulud hesablama resursların real vaxtda monitorinqini təmin edir. Rəqəmsal əkizlər və böyük verilənlər analitikası optimallaşdırma və proqnozlaşdırmanı gücləndirir. Bu sistemlər enerji səmərəliliyini artırır və emissiyaların azaldılmasına imkan yaradır. Platforma arxitekturası çoxqatlı quruluş, interoperabellik və kibertəhlükəsizlik prinsiplərinə əsaslanır. Nəticədə yaşıl artım rəqəmsal transformasiya ilə inteqrasiya olunmuş dayanıqlı inkişaf modelinə çevrilir. İnformasiya sistemlərinin inteqrasiyası, açıq standartlar və API əsaslı mübadilə platformaların genişlənəbilənliyini təmin edir. Bu yanaşma enerji, su və tullantı idarəetməsində ölçülə bilən və idarəolunan rəqəmsal ekosistem yaradır. Süni intellekt əsaslı proqnozlar qərarvermə keyfiyyətini yüksəldir və resurs optimallaşdırmasını daha effektiv edir. Beləliklə, rəqəmsal platformalar yaşıl iqtisadiyyatın texnoloji dayağı kimi çıxış edir. Bu proses davamlı innovasiya tələb edir və idarəetmənin rəqəmsallaşmasını sürətləndirir qlobal səviyyədə təsir göstərir.

Web-Based Learning Platform Architecture and Mathematical Modeling of Adaptive Learning Mechanism

Jafarov Nizami Duman oglu — 2026-04-13

This paper presents a multi-layered architecture of a web-based learning platform and a mathematical model of an adaptive learning mechanism. The system is designed using a modular structure consisting of presentation, application, service, and data layers. The adaptive learning mechanism models the learner’s knowledge level as a latent variable and enables dynamic question selection. Item Response Theory (IRT) and Bayesian updating are applied to ensure accurate estimation of learner ability. The proposed system is evaluated through theoretical analysis and simulation experiments, demonstrating improved learning outcomes and system efficiency

Fişinq və sosial mühəndislik: istifadəçi davranışlarının təhlükəsizlik risklərinə təsiri

Əzimov Kənan — 2026-04-13

Müasir rəqəmsal mühitdə kibertəhlükəsizlik problemləri yalnız texniki zəifliklərlə deyil, eyni zamanda insan faktorunun yaratdığı risklərlə də sıx bağlıdır. Bu məqalədə sosial mühəndislik və onun ən geniş yayılmış formalarından biri olan fişinq hücumları istifadəçi davranışları kontekstində təhlil olunur. Araşdırma göstərir ki, istifadəçilərin diqqətsizliyi, tələskən qərarvermə meyilləri, etibar faktoruna həddindən artıq güvən və emosional reaksiyalar bu tip hücumların uğurla həyata keçirilməsində əsas rol oynayır.

Məqalədə həmçinin müasir texnologiyaların inkişafı ilə fişinq hücumlarının daha mürəkkəb və hədəfli xarakter aldığı, süni intellekt və məlumat analizi vasitəsilə fərdiləşdirilmiş hücumların artdığı qeyd olunur. Bu dəyişikliklər ənənəvi müdafiə üsullarının effektivliyini müəyyən dərəcədə azaldır və yeni yanaşmaların tətbiqini zəruri edir.

Tədqiqat çərçivəsində istifadəçi davranışlarının təhlükəsizlik risklərinə təsiri sistemli şəkildə araşdırılmış və bu risklərin azaldılması üçün həm texniki, həm də davranış əsaslı müdafiə mexanizmlərinin inteqrasiyasının vacibliyi vurğulanmışdır. Xüsusilə istifadəçilərin maarifləndirilməsi, təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması və analitik düşünmə bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi effektiv müdafiə strategiyalarının əsas komponentləri kimi qiymətləndirilir.

Nəticə olaraq qeyd olunur ki, sosial mühəndislik hücumlarına qarşı mübarizə yalnız texnoloji vasitələrlə məhdudlaşmamalı, eyni zamanda insan davranışlarının düzgün istiqamətləndirilməsinə əsaslanan kompleks yanaşma tətbiq olunmalıdır.

ELEKTRON TİCARƏT PLATFORMALARININ API ARXİTEKTURASINDA BOLA ZƏİFLİYİNİN ANALİZİ VƏ QARŞISININ ALINMASI

Aysu Kərimli İlqar — 2026-04-13

Müasir elektron ticarət platformaları daha çevik olmaq üçün API əsaslı mikroservis arxitekturalarına üstünlük verirlər. Lakin bu keçid özü ilə bərabər yeni təhlükəsizlik riskləri də gətirir. Ən kritik boşluqlardan biri istifadəçi məlumatlarının və ödəniş detallarının sızmasına səbəb olan BOLA (Obyekt Səviyyəsində Qüsurlu Avtorizasiya) zəifliyidir. Təəssüf ki, WAF kimi ənənəvi şəbəkə qoruyucu divarları kənardan tamamilə qanuni görünən bu növ dəyişdirilmiş API sorğularını aşkarlamaqda çox vaxt yetərsiz qalır. Təqdim olunan məqalədə BOLA zəifliyinin elektron ticarət mühitində necə işlədiyi və hücumçuların hansı yollardan istifadə etdiyi ətraflı təhlil olunur. Problemin həlli kimi isə sistem arxitekturasında təsadüfi identifikatorlara (UUID) keçid, obyekt səviyyəsində ciddi mülkiyyət yoxlamalarının (ownership checks) qurulması və API Şlüzü (API Gateway) əsaslı mərkəzləşdirilmiş avtorizasiya modeli təklif edilir. İrəli sürülən bu yanaşmalar onlayn mağazaların ümumi təhlükəsizlik sistemlərinin qurulması və daha da gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

MALİYYƏDƏ SİMMETRİK ŞİFRƏLƏMƏNİN TƏTBİQLƏRİ

İbadova Səbinə Nadir — 2026-04-13

Simmetrik şifrələmə elektron məlumatları həm şifrələmək, həm də deşifrə etmək üçün yalnız bir açarın (gizli açar) istifadə edildiyi şifrələmə növüdür. Simmetrik şifrələmə vasitəsilə əlaqə quran qurumlar açarı mübadilə etməlidirlər ki, həmin açar, şifrənin açılması prosesində istifadə olunsun. Bu şifrələmə üsulu mesajları şifrələmək və deşifrə etmək üçün bir cüt açarın - biri ictimai, digəri gizli istifadə edildiyi asimmetrik şifrələmədən fərqlənir.[1]

Müəssisələrdə Süni İntellektin Tətbiqi Və Mövcud Problemlər

Məmmədli İlkin magistrant — 2026-04-13

Bu tədqiqat müəssisələrdə süni intellekt texnologiyalarının tətbiqinin cari vəziyyətini, əldə edilən üstünlükləri və mövcud problemləri araşdırır. Tədqiqatın məqsədi Azərbaycan və dünya iqtisadiyyatı kontekstində süni intellektin biznes proseslərinə inteqrasiyasının effektivliyini qiymətləndirmək, əsas maneələri müəyyənləşdirmək və praktiki tövsiyələr vermək oluşturur. İş keyfiyyətli ədəbiyyat icmalı, müqayisəli təhlil və case-study metodlarına əsaslanır. Nəticələr göstərir ki, süni intellektin tətbiqi istehsal xərclərini azaldır, qərar qəbulunu sürətləndirir və müştəri məmnuniyyətini artırır; lakin etik problemlər, məlumat məxfiliyi, ixtisaslı işçi qüvvəsinin çatışmazlığı və yüksək infrastruktur xərcləri bu texnologiyanın geniş yayılmasına mane olur. Tədqiqat müəssisə rəhbərləri, siyasətçilər və tədqiqatçılar üçün aktual tövsiyələr irəli sürür.

COSO modeli əsasında daxili nəzarət sisteminin struktur komponentlərinin elmi əsaslandırılması

Salmanzadə Adışirin Məhəmməd oğlu — 2026-04-13

Məqalədə müasir idarəetmə sistemlərində daxili nəzarətin rolu və əhəmiyyəti elmi baxımdan təhlil olunur. Tədqiqat COSO modeli əsasında daxili nəzarət sisteminin struktur komponentlərinin mahiyyətinin açıqlanmasına həsr edilmişdir. Nəzarət mühiti, risklərin qiymətləndirilməsi, nəzarət fəaliyyətləri, informasiya və kommunikasiya, həmçinin monitorinq komponentləri sistemli yanaşma əsasında araşdırılmışdır. Beynəlxalq təcrübə ilə Azərbaycan müəssisələrinin mövcud vəziyyəti arasında müqayisəli təhlil aparılmışdır. Məqalədə daxili nəzarət sisteminin səmərəliliyinin artırılmasına yönəlmiş elmi əsaslandırılmış tövsiyələr irəli sürülmüşdür.

CREATION OF AN INTELLIGENT ROBOT FOR BANKING CONTACT CENTER TASKS, WITH COMMUNICATION IN KAZAKH AND RUSSIAN LANGUAGES

Turdalin Nurassyl Meirambekuly — 2026-04-13

The design and deployment of an intelligent conversational robot for use in banking contact center operations are presented in this study. In order to meet the linguistic needs of Kazakhstan's banking clientele, the system can carry out natural language conversations in both Kazakh and Russian. The suggested architecture combines text-to-speech (TTS) modules, automated speech recognition (ASR), and domain-specific knowledge bases with large language model (LLM) capabilities. The robot minimizes operator load, responds to typical banking questions, and runs constantly without human interaction.

İnformasiya sistemlərinin təhlükəsizliyinin arxitektur əsaslı qiymətləndirilməsi və inteqrativ metodoloji yanaşmalar

Gülnar Hidayətzadə Kamil — 2026-04-13

Bu tədqiqat informasiya sistemlərinin təhlükəsizliyinin qiymətləndirilməsi sahəsində mövcud metodoloji yanaşmaların müqayisəli təhlilinə həsr olunmuşdur. Məqalədə ənənəvi risk idarəetmə modelləri ilə müasir arxitektura əsaslı təhlükəsizlik qiymətləndirmə metodları arasında fərqlər sistemli şəkildə araşdırılmışdır. Xüsusilə CORAS, OCTAVE və Trike kimi metodların nəzəri əsasları, tətbiq sahələri və praktiki imkanları təhlil edilərək onların üstün və zəif tərəfləri müəyyənləşdirilmişdir. Tədqiqat göstərir ki, informasiya sistemlərinin təhlükəsizliyinin qiymətləndirilməsi yalnız kəmiyyət risk analizinə əsaslanmamalı, eyni zamanda sistem arxitekturası, komponentlərarası əlaqələr və təhlükələrin yaranma mexanizmləri nəzərə alınmalıdır. Müasir informasiya sistemlərinin çoxsəviyyəli və paylanmış xarakter daşıması təhlükəsizlik qiymətləndirmə metodlarına əlavə tələblər formalaşdırır. Bu baxımdan auditoriya yönümlülük, abstraksiya səviyyələrinin dəstəklənməsi, əməkdaşlıq imkanları, modelləşdirmə texnikaları və nəticələrin validasiyası kimi meyarlar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Aparılan təhlil nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, mövcud metodların hər biri spesifik problemlərin həllinə yönəldiyindən universal yanaşma mövcud deyil. Buna görə də effektiv təhlükəsizlik qiymətləndirməsi üçün müxtəlif metodların inteqrasiyasına əsaslanan kompleks yanaşmanın tətbiqi məqsədəuyğun hesab olunur. Tədqiqatın nəticələri informasiya sistemlərinin təhlükəsizliyinin artırılması və idarəetmə qərarlarının daha əsaslandırılmış şəkildə qəbul edilməsi baxımından praktik əhəmiyyət daşıyır.

Rəqəmsal Dövrdə Bacarıqların Təkmilləşdirilməsi: E-Təlim və Rəqəmsal Bacarıqların İnkişafı Təşkilatın Rəqabət Qabiliyyətini Necə Gücləndirir?

Rəsulova Sevinc — 2026-04-13

Rəqəmsal dövrün sürətlə dəyişən tələbləri ilə təşkilatlar üçün bacarıqların artırılması və rəqəmsal təlim proqramlarının inkişafı müəssisənin rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsində mühüm rol oynayır. İnsan kapitalının inkişafı təşkilatların məhsuldarlığını artırmaqla yanaşı, işçilərin çevikliyini, innovativ düşünmə qabiliyyətlərini və yeni texnologiyalara uyğunlaşmalarını təmin edir. Bu isə onların rəqabət qabiliyyətini birbaşa təsir edir və təşkilatın bazardakı mövqeyini gücləndirir. E-təlim platformaları və rəqəmsal bacarıqların inkişafı proqramları işçi bacarıqlarını artırmağa kömək edir, həmçinin onların performansını gücləndirərək təşkilatın ümumi fəaliyyətini yaxşılaşdırır. Rəqəmsal bacarıqların inkişafı ilə təşkilatlar öz işçi qüvvəsini daha çevik və uyğunlaşa bilən edir, bu da təşkilatların bazarda rəqabət üstünlüyü qazanmasına səbəb olur. Məqalə rəqəmsal təlim həllərinin məhsuldarlığı, innovasiyanı və təşkilatların çevikliyini artırmağa necə kömək etdiyini göstərir. E-təlim proqramları, işçi bacarıqlarının inkişafı ilə yanaşı, təşkilatın məqsədləri ilə uyğunlaşdırıldıqda işçi performansında əhəmiyyətli irəliləyişlərə səbəb olur. Nəticədə, təşkilatlar rəqabət qabiliyyətlərini artırır və daha effektiv fəaliyyət göstərirlər. Məqalə təşkilatların rəqəmsal təlim texnologiyalarından daha yaxşı istifadə etmələri üçün praktiki tövsiyələr təqdim edir və bu sahədə daha çox tətbiq imkanlarını araşdırır. Nəhayət, təşkilatların təlim metodlarının müasir texnologiyalarla uyğunlaşdırılması onların işçi qüvvəsinin inkişafını daha da sürətləndirə və təşkilatın uzunmüddətli müvəffəqiyyətini təmin edə bilər.

BANK MÜŞTƏRİLƏRİNİN İTKİSİNİN PROQNOZLAŞDIRILMASINDA MAŞIN ÖYRƏNMƏSİ MODELLƏRİNİN TƏHLİLİ VƏ PERFORMANS GÖSTƏRİCİLƏRİNİN ANALİZİ

Səhrab Əlizadə — 2026-04-13

Bu tədqiqat işində müasir bankçılığın ən aktual problemlərindən biri olan müştəri axınının (churn) idarə edilməsi üçün maşın öyrənməsi perspektivləri araşdırılır. Əsas diqqət Random Forest, SVM və Logistic Regression alqoritmlərinin tətbiqi ilə real bank verilənləri üzərində proqnozlaşdırma modellərinin qurulmasına yönəlmişdir. Aparılan eksperimentlər nəticəsində məlum olmuşdur ki, ansambl metodlarına əsaslanan Random Forest modeli 87% dəqiqlik nümayiş etdirərək, xüsusilə bankı tərk etməyə meylli olan müştəri seqmentini aşkar etməkdə digər modellərdən daha etibarlı nəticələr verir. Bundan əlavə, tədqiqat çərçivəsində modellərin sistem resurslarına (CPU və RAM) olan tələbatı kəmiyyət baxımından ölçülmüşdür ki, bu da təklif olunan həllərin bankın mövcud rəqəmsal infrastrukturuna inteqrasiyası üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Müəyyən edilmişdir ki, müştəri yaşı və balans göstəriciləri loyallığın proqnozlaşdırılmasında ən yüksək informasiya çəkisinə malik faktorlardır.

ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ И СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКАЯ АДАПТАЦИЯ ЛИЦ, СКЛОННЫХ К ЭЗОТЕРИЧЕСКИМ ПРАКТИКАМ

Соколов Иван Андреевич — 2026-04-13

В данной статье представлены процедура и результаты эмпирического исследования социально-психологической адаптации, магического мышления, личностных факторов, акцентуированных черт личности у лиц, склонных к эзотерическим практикам. Эмпирическое исследование включает в себя сравнительный анализ и корреляционный анализ показателей исследуемых переменных

Клинико-психологические особенности лиц с аллергическими заболеваниями

Кусаинова Светлана Олеговна — 2026-04-13

В статье описан проведеный анализ результатов эмпирического исследования на выборке лиц с аллергическими заболеваниями и контрольной группы (N=100). Подтвержден специфический клинико-психологический профиль, концептуально расширенный за счет включения психологических границ личности и параметров привязанности. Особо следует отметить, что выявлена интегрированная система показателей, образующая контур психосоматической уязвимости и отражающая высокую степень взаимной обусловленности эмоциональных и личностных характеристик. Установлено, что у лиц с аллергическими заболеваниями избегание близости как параметр привязанности выступает ключевым предиктором, определяющим структуру данной системы

Համընդհանուր ներառման գործընթացի հոգեբանական առանձնահատկությունները

Գրիգորյան Շուշաննա Սենեքերիմի — 2026-04-13

Սույն հոդվածում անդրադարձ է կատարվում ներառականության գաղափարախոսությանը, ՀՀ-ում ներառական կրթական համակարգի ներդրման փուլային նկարագրին՝ ներառական կրթական համակարգից համընդհանուր ներառական կրթության անցման անհրաժեշտությանը և արդեն իսկ մերօրյա համընդհանուր ներառականության փաստացի վիճակին և առանձնահատկություններին։ Հեղինակի կողմից հատկապես ընդգծվաում է այն հանգամանքը, որ ինչպես ամբողջ աշխարհում այնպես էլ ՀՀ-ում կրթության ոլորտում համընդհանուր ներառականությունն ունի ռազմավարական կարևորագույն նշանակություն։ Սակայն գործընթացի լիաժեքության և արդյունավետության համար անհրաժեշտ է ոչ միայն առանցնացնել վերջինիս առավելությունները և ոլորտում առկա ձեռքբերումները, այլ նաև լույս սփռել առկա դժվարությունների և խոչնդոտների վրա, որոնք մեծապես պայմանավորված են ներառականության նկատմամբ առկա հասարակական վերաբերմունքով և որոշակի դժվարություններ և արհեստական պատնեշներ են ստեղծում համակարգի ամբողջական գործառնաման համար։ Եվ ահա միայն այս խնդիրների հանգուցալուծման պարագայում մենք կարող ենք փաստել համակարգի հաջող իրագործման մասին։ Ըստ այդմ՝ հոդվածում մանրամասնորեն վերլուծված և ներկայացված են համընդհանուր ներառականության գործընթացի իրագործանը խոչընդոտող գործոնները։ Եվ որպես վերջաբան տրված են գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են կիրառվել որպես լավարկաման գործիք և կծառայեն ի նպաստ ներառական քաղաքականության լիարժեք ներդրմանը հանարկրթական դպրոցներում։

ЭФФЕКТИВНОСТЬ СТИЛЕЙ УПРАВЛЕНИЯ В СОВРЕМЕННЫХ УСЛОВИЯХ ТРУДА: ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ

Сапарбек Казбек Мейрбекулы — 2026-04-13

В статье рассматривается эффективность стилей управления в современных условиях труда с психологической точки зрения. Проанализированы основные стили управления и охарактеризовано их влияние на мотивацию сотрудников, психологический климат в организации и производительность труда. Кроме того, обоснована значимость ситуационного подхода при выборе стиля управления

Transformation of Poti Coastal Ecosystem: Impact of Eutrophication on Biodiversity and Recreational Potential

Marina Macharashvili — 2026-04-13

This article explores the processes of anthropogenic eutrophication occurring in the Poti coastal zone (eastern part of the Black Sea). The paper analyzes the impact of the Rioni River runoff and urban pressure on water quality. Based on field-visual monitoring, hotspots of hyperproduction of opportunistic algae (e.g., Ulva lactuca) have been identified. The study highlights the negative impact of ecosystem degradation on the region's recreational potential and offers preventive recommendations.

Balıq konservlərinin istehlak xassələrinin formalaşmasının nəzəri əsasları

Sevinc Tağıyeva — 2026-04-13

Balıq və balıq məhsulları insan qidalanmasında mühüm yer tutan yüksək qida dəyərinə malik ərzaq məhsullarıdır. Xüsusilə balıq konservləri uzunmüddətli saxlanma, istifadəyə hazır olma və qida dəyərinin qorunması baxımından geniş yayılmışdır. Bu məqalədə balıq konservlərinin istehlak xassələrinin formalaşmasının nəzəri əsasları kompleks şəkildə təhlil edilmişdir. Tədqiqat çərçivəsində balıq xammalının kimyəvi tərkibi, texnoloji emal mərhələləri, konservləşdirmə prosesləri, fiziki-kimyəvi və orqanoleptik göstəricilər, həmçinin məhsulun təhlükəsizlik və saxlanma xüsusiyyətləri araşdırılmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, balıq konservlərinin istehlak xassələrinin formalaşması çoxsaylı amillərin – xammalın keyfiyyəti, texnoloji proseslər, istifadə olunan əlavə komponentlər və saxlanma şəraitinin qarşılıqlı təsiri nəticəsində baş verir. Eyni zamanda, dövlət standartları və normativ sənədlərin bu prosesdə mühüm rol oynadığı göstərilmişdir. Məqalədə həm Azərbaycan, həm də beynəlxalq elmi mənbələrə əsaslanaraq balıq konservlərinin keyfiyyətinin formalaşması mexanizmləri izah edilmişdir.

Қазақ тілі және ұлттық құндылықтар (10-сынып) (Авторлық бағдарламаны тәжірибеде қолдану және зерттеу нәтижелері)

Манасова Жадра Амангельдиевна — 2026-04-13

Бұл мақалада 10-сынып оқушыларына арналған «Қазақ тілі және ұлттық құндылықтар» атты авторлық бағдарламаның мазмұны, оны оқу үдерісіне енгізу жолдары және зерттеу нәтижелері баяндалады. Бағдарлама оқушылардың тілдік құзыреттілігін арттыра отырып, ұлттық құндылықтарды терең түсінуге, оларды құрметтеуге және қоғамдық өмірде орынды қолдануға бағытталған. Мақалада қолданылған әдістердің тиімділігі, сабақтардағы тәжірибелік жұмыс нәтижелері, бағдарламаның мұғалімдер мен оқушылар үшін артықшылықтары мен қиын тұстары жан-жақты талданады. Сонымен бірге авторлық бағдарламаның оқушылардың тұлғалық дамуына, мәдени-әлеуметтік көзқарасының кеңеюіне әсері талқыланады. Ұлттық мазмұнды тілдік мақсаттармен үйлестірудің қазіргі білім беру жүйесіндегі орны мен маңыздылығы ғылыми-тәжірибелік тұрғыдан негізделеді.

Histoire et évolution de la famille des langues romanes

Aziza Aliyeva — 2026-04-13

Dans cet article on met en lumière des travaux essentiels pour la compréhension de l'histoire, de l'évolution linguistique, ainsi que des différences et des ressemblances entre les langues de la famille romane. Cette comparaison présente des perspectives variées et approfondies sur le sujet, enrichissant ainsi la recherche académique dans ce domaine linguistique. Les langues qui se trouvent dans la famille de langues romanes regroupe un ensemble de langues venant du latin vulgaire et parlées principalement dans la grande partie de l’Europe et dans certaines régions du monde. L’histoire des langues commencent avec la chute de l’Empire romain. C’est une période durant laquelle le latin s’est diffusée en diverses variantes régionales. Ensuite ces langues ont ensuite évolué d’une forme indépendante et influencées par des contextes historiques, géographiques et culturels distincts. L’étude de leur évolution soit historique, soit linguistique permet de comprendre les mécanismes de changement linguistique. En même temps la comparaison des différences et ressemblances de ces langues filles révèle les liaisons étroites qui unissent ces langues venant d’une protolangue. Ainsi, malgré ces langues sont différentes l’une de l’autre, elles partagent un point commun qui facilite et aide les apprendre mutuellement. Grâce à ce témoignage linguistique on peut souligner leur héritage latin partagé

Қазақтың жер-су атауларының тарихи-танымдық маңызы

Бисенбаева Меруерт Кенжеғұлқызы — 2026-04-13

Жер-су атаулары географиялық белгі ретінде адрестік қызмет атқарумен қатар, сол жерді мекендеген халықтың салт-дәстүрі, ой-санасы, рухани болмысының көріністерін бойына терең сақтаған танымдық және кумулятивтік маңызы зор мәдени құндылық болып та табылады.

Қай халықтың болмасын болмысы мен дүниетанымы, этникалық мәдениеті мен рухани өмірі қай кезде, қандай жағдайда болсын, белгілі бір географиялық кеңістікте көрініс табады, нақтылы тарихи дәуірлердің жемісі болып саналады. Ал халықтың барлық өмір-тіршілігі, ғасырлар бойы қалыптасқан мәдени, рухани байлығы болса, ең алдымен сол халықтың ана тілінен өз өрнегін табады да, асыл қазына болып қалыптасып, атадан балаға, ұрпақтан ұрпаққа ауысып отырады. Бұл - тіл атаулының бәріне тән объективті заңдылық, ортақ қасиет, сондықтан географиялық көне атаулар тарихи ескерткіштер іспетті, себебі өткен замандардың мұралары ретінде мемлекеттер мен халықтардың тарихының, жер жағдайларының, материалдық және рухани географиялық мәдениеттерінің белгілі бір тарихи кезеңдердегі келбетін, қалпын көрсетеді.

Тілдің өмірі тіл иесінің әлеуметтік өмірімен астарлас, өзектес, бірінсіз-бірі бола алмайтын құбылыс. Тілдің де сол халықпен бірге жасап келген тұрақ-мекені, өзен-көлі, тау-тасы, сай-саласы - адам өміріне қатысты оны қоршаған кеңістіктегі барлық нысан сол халықтың этникалық және азаматтық тарихымен бірге туып, біте қайнасқан дәуірлері болатыны шындық және осы табиғи тұтастық тарихи деректерден гөрі тіл байлығынан көбірек көрінеді деп есептеледі. Өйткені тарихи деректер әртүрлі себептермен сақталмауы да, сақталған күнде де анық жетпеуі мүмкін, ал тіл, оның деректері қанша дәуірді басынан өткізсе де, толассыз толығып, ғасырлар бойы жаңарып, жаңғырып отырса да, өткен өмірдің куәгері болуы сөзсіз деп есептеледі.

Кең-байтақ қазақ даласында әрбір тарихи кезеңде тілдері мен діни наным-сенімдері әртүрлі тайпалар мен рулар өмір сүріп, мекен етті, сонымен қатар көрші елдермен қарым-қатынас та ежелгі дәуірлерде-ақ болған. Қазақ тіліндегі жер-су атауларының тарихи-әлеуметтік қабаттары мен даму кезеңдерін: көне түркілік (жалпы түркілік), қазақ тіліне тән төл және кірме қабаты бойынша саралауға болады. Ал аймақтық топонимияда осы қатынас іздерімен қатар, сол аймақтың географиялық, шаруашылық ерекшеліктері болатыны айқын. Осыған орай, баяндамада қазақ жеріндегі топонимдердің кірме қабаты жайында айтылады.

Повышение эффективности системы закупа компаний BI Group

Жыланбас Нұрсұлтан Жеткергенұлы — 2026-04-13

В современных условиях развития экономики и строительной отрасли эффективность системы закупок становится одним из ключевых факторов обеспечения конкурентоспособности компании. Рост цен на строительные материалы, нестабильность поставок, усиление конкуренции и необходимость строгого соблюдения сроков реализации проектов требуют от организаций постоянного совершенствования внутренних бизнес-процессов. Для одной из крупнейших строительных компаний Казахстана — BI Group — система закупа имеет стратегическое значение, так как напрямую влияет на себестоимость проектов, их качество и сроки выполнения.

Закупочная деятельность представляет собой сложный и многоуровневый процесс, включающий планирование потребностей, поиск и отбор поставщиков, проведение тендерных процедур, заключение контрактов, организацию поставок и контроль их исполнения. В строительной отрасли особенность закупок заключается в масштабности и разнообразии приобретаемых ресурсов: от базовых строительных материалов до высокотехнологичного оборудования и услуг специализированных подрядчиков. Любые сбои в этой системе могут привести к существенным финансовым потерям, простою строительных работ и снижению качества конечного продукта.

Цифровизация архитектурной и градостроительной деятельности в Казахстане: преобразование городского пространства

Дарисов Габит Газизович — 2026-04-13

В данной статье автором рассматривается влияние цифровизации архитектурной и градостроительной деятельности на преобразование городского пространства в Казахстане. Изучение и внедрение цифровых технологий в эти области с учетом современных вызовов и потребностей общества может привести к значительным изменениям в городском пространстве и способствовать его преобразованию, улучшить эффективность проектирования, повысить качество и безопасность строительства, сократить сроки и затраты на строительство, улучшить инфраструктуру и сделать городское пространство более функциональным и комфортным для его жителей. Преобразование городского пространства в Казахстане является важным направлением развития городов, где цифровизация может сыграть значительную роль. Прозрачность процессов в архитектурной и градостроительной деятельности может быть значительно увеличена благодаря информационным платформам и цифровым базам данных. Цель данной статьи состоит в том, чтобы изучить современные цифровые технологии и их влияние в преобразовании городского пространства. В данной работе фокус направлен на использование географических информационных систем (ГИС), информационных моделей зданий (BIM). В частности, авторами выделены возможности использования геопортала государственного градостроительного кадастра Республики Казахстан в преобразовании городского пространства. Цифровые базы данных способствуют повышению прозрачности процессов, так как они обеспечивают хранение и обмен информацией между участниками проекта, способствуют эффективному управлению данными. Внедрение таких технологий позволяет следить за всем процессом строительства, начиная от начального этапа проектирования и заканчивая завершением строительства и эксплуатаций объекта.

Внедрение экологического менеджмента как основной этап на пути к устойчивости экономического субъекта

Мустафин Рустем Канатович — 2026-04-13

Внедрение экологического менеджмента в работу организаций становится все более актуальным вопросом в современном мире. Растущее осознание необходимости соблюдения экологических норм и принципов устойчивого развития ставит перед компаниями задачу минимизации отрицательного влияния на окружающую среду. Введение экологического менеджмента можно рассматривать как переход к устойчивому типу производства, который учитывает экологические и социальные аспекты. Делая упор на ресурсосбережение, переработку отходов и применение новых технологий, компании могут уменьшить свой негативный след на окружающую среду и повысить свою эффективность в бизнесе. Ключевой элемент внедрения экологического менеджмента — это разработка комплексной стратегии, которая учитывает экологические вопросы на уровне всей организации. Данный процесс включает в себя проведение аудитов, разработку программы и плана действий, обучение и мотивацию персонала. Один из главных инструментов внедрения экологического менеджмента — это сертификация по стандарту ISO 14001 Системы экологического менеджмента. В рамках сертификации проводится оценка соответствия экономического субъекта стандарту, что позволяет определить степень соответствия данным нормам для улучшения экологической составляющей производственной деятельности.

СТРАТЕГИЧЕСКОЕ УПРАВЛЕНИЕ ИННОВАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬЮ ПРЕДПРИЯТИЯ

Ахметбеков Данияр Габдулович — 2026-04-13

В современных условиях быстроменяющейся экономической ситуации, нарастания глобализации, слияния экономических и политических интересов, без инновационной деятельности казахстанскому предприятию выжить невозможно. Абсолютно любое предприятие сталкивается с необходимостью в той или иной мере модернизировать производственную систему, искать новые возможности для улучшения своей продукции, внедрения инноваций, заниматься конкурентной борьбой, разрабатывать стратегию своего развития.

Таким образом, вопросы стратегического управления инновационной деятельностью являются весьма актуальными для современного казахстанского предприятия. Стратегическое управление, несомненно, является одной из важных составляющих системы инновационного менеджмента, так как оно нацелено на решение проблем в сфере планирования и реализации долгосрочных инновационных проектов [1]. При этом данные инновационные проекты по своему содержанию ориентированы на существенные, качественные изменения в производственно-коммерческой деятельности предприятия.

СТРАТЕГИИ УВЕЛИЧЕНИЯ РЕНТАБЕЛЬНОСТИ ВЕЧЕРНЕЙ ПОЛИКЛИНИКИ В РАМКАХ ЦУР: ПОДХОДЫ И РЕКОМЕНДАЦИИ

Маханов Темірғали Калмаханбетұлы — 2026-04-13

Вечерняя поликлиника рассматривается как управленческий инструмент повышения доступности амбулаторной помощи и достижения Цели устойчивого развития 3 (ЦУР 3 «Хорошее здоровье и благополучие»). На основе анализа внутренней статистики Больницы А за 2024–2025 гг. и 01.01.2025–27.01.2026 г. выявлены ключевые проблемы: крайне низкая загрузка (2,1 визита/день), высокая концентрация потока на трёх специальностях (79,5%), выраженная сезонная вариабельность (CV=58,4%) и значительный разрыв в средней стоимости амбулаторной услуги (10 365 тг.) относительно диагностических направлений (МРТ — 23 825 тг., КТ — 19 776 тг.). Предложены организационно-экономические меры: управление спросом на основе данных, снижение неявок, пакетирование услуг, TDABC-микрокостинг, корпоративные программы и телемедицина

The Role of Artificial Intelligence Algorithms in Detecting Cyberattacks within E-Government Services

Farid Hasanov — 2026-04-13

The rapid and irreversible digital transformation of public administration has led to the emergence of complex E-Government ecosystems. These platforms integrate highly sensitive citizen data, financial records, and critical national infrastructure into unified digital portals. However, this centralization has introduced unprecedented cybersecurity challenges, as traditional defense mechanisms—primarily based on static signature matching—are increasingly failing to counter sophisticated, AI-driven threats, polymorphic malware, and zero-day vulnerabilities. This research provides an extensive, multi-dimensional analysis of the integration of Artificial Intelligence (AI) and Machine Learning (ML) algorithms as the primary defensive layer for E-Government services. By synthesizing empirical data and industry insights from 2023–2026 reports, including IBM X-Force, NCSC, and Google Cloud security perspectives, this study evaluates the technical efficacy of diverse algorithmic models. The research methodology involves a comparative simulation of Random Forest (RF), Support Vector Machines (SVM), and Deep Neural Networks (DNN) in detecting diverse attack vectors such as Distributed Denial of Service (DDoS), advanced Phishing, and SQL injection. The results demonstrate that deep-learning-based systems achieve a superior detection accuracy of over 97.8%, significantly reducing false positive rates and incident response times. The paper concludes with a strategic roadmap for government agencies to adopt resilient, AI-managed security frameworks while addressing the ethical, privacy, and computational challenges inherent in modern cognitive defense.

THE DIGITAL UNIVERSITY: CONCEPTUAL APPROACHES AND BIBLIOMETRIC ANALYSIS OF INTERNATIONAL AND KAZAKHSTANI RESEARCH

Tokhtar Bolatbek — 2026-04-13

This article examines the conceptual foundations of the digital university and analyzes the dynamics of international and Kazakhstani scholarly discourse on this topic. Based on a bibliometric analysis of the Web of Science (WoS) database covering the period 1974-2026 (a sample of 1,170,245 documents), the study identifies key publication trends, including sustained long-term growth (CAGR 2000-2024: 8.37%), a pandemic-related acceleration in 2019-2022 (CAGR 17.76%), and subsequent stabilization of growth dynamics. The Kazakhstani sub-corpus (1,812 documents) demonstrates a pronounced pedagogical focus, with 32.29% of publications classified under Education & Educational Research, compared to 12.20% in the global corpus. The study systematizes the thematic contributions of Kazakhstani scholars and formulates theoretical and practical implications for the development of digital universities in the Central Asian context

ВЛИЯНИЕ НАЛОГОВЫХ СТИМУЛОВ НА ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ПОВЕДЕНИЕ ДОМАШНИХ ХОЗЯЙСТВ

Топшахова Гульмира Райхановна — 2026-04-13

В контексте трансформации глобальных налоговых систем и поиска оптимального соотношения между обеспечением фискальной устойчивости и стимулированием экономической активности особую актуальность приобретает изучение поведенческих эффектов налоговых реформ на уровне физических лиц. Для стран с развивающейся экономикой, включая Республику Казахстан, процессы модернизации налоговой системы сопровождаются внедрением цифровых решений в администрировании и расширением спектра налоговых преференций. Это обуславливает необходимость комплексной оценки влияния налоговой политики не только на бюджетные показатели, но и на модели экономического поведения населения, что определяет научную и прикладную значимость исследования.

Гала-балет как синтез искусства и маркетинга в арт-индустрии

Унербаева Мадина Куандыковна — 2026-04-13

Статья посвящена гала-балету как междисциплинарному явлению на стыке искусства и маркетинга в современной арт-индустрии. Рассматривается его трансформация в многофункциональный культурный продукт, объединяющий классический балет, мультимедийные технологии и перформативные практики, а также роль бизнеса в его продвижении и расширении аудитории

Policy Coordination and Operational Synergies: Enhancing the Transport Product of the Eurasian Land-Bridge

Chai Xiangding — 2026-04-13

This paper examines the role of policy coordination and operational synergies in enhancing the transport product of the Eurasian land-bridge, understood as the composite service proposition that shippers purchase when they route cargo along the China-Central Asia-Europe corridor system. It moves beyond the conventional framing of corridor performance as a function of physical infrastructure alone and investigates how inter-governmental coordination, harmonisation of regulatory regimes, alignment of national railway operating schedules, and synergies between customs, banking and logistics operators jointly determine the quality and commercial attractiveness of the corridor's transport product.

Quantitative Analysis of the China-Europe Railway Express: Measuring Transport Efficiency and Trade Elasticity

Lyu Junfeng — 2026-04-13

Objective: This paper develops a quantitative assessment of the China-Europe Railway Express (CR Express) and the broader China–Central Asia–Europe overland corridor system, with the dual aim of measuring transport efficiency across competing routing architectures and estimating the elasticity of bilateral trade volumes with respect to corridor capacity, transit time, and cost. It moves beyond narrative accounts of the Belt and Road Initiative to anchor the discussion in verifiable throughput, modal share, and trade-growth data drawn from Chinese customs statistics, Kazakhstan's Association of Financiers (AFK), MOFCOM announcements, and corridor operators' reports covering the period 2018–2025.
Methodology: The study employs a mixed quantitative case-study design combining descriptive longitudinal analysis, comparative corridor benchmarking, and indicative elasticity estimation. Throughput indicators (train pairs per day, TEU, tonnes), temporal performance metrics (transit time, transshipment duration, dwell time), unit cost differentials, and bilateral trade values are cross-referenced across three parallel routing architectures — the Northern Corridor via Russia and Belarus, the Middle Corridor via the Trans-Caspian International Transport Route (TITR), and the emerging Southern Corridor via the China–Kyrgyzstan–Uzbekistan (CKU) railway — and benchmarked against the historical trajectory of China–Central Asia trade, which rose from USD 49.6 billion in 2021 to USD 106.3 billion in 2025.
Findings: The analysis yields four quantitative findings. First, CR Express throughput has scaled non-linearly: Central Asia rail freight grew 24.7% year-on-year in the first eight months of 2025, with 9,626 through-trains and Khorgos dry-port throughput rising 26.9% in the first half alone. Second, efficiency gains are measurable at the gauge-transition level, where container transshipment time at Khorgos fell from five hours to one, and Dostyk–Moiynty double-tracking increased theoretical throughput from 12 to 60 train pairs per day — a fivefold capacity expansion. Third, the Middle Corridor's fivefold cargo-volume growth in seven years (from 800,000 tonnes to approximately 4 million tonnes) occurred despite a persistent unit-cost penalty relative to the Northern Corridor, indicating that geopolitical risk premiums, rather than cost optimisation, are driving modal substitution. Fourth, indicative elasticity estimates suggest that the trade response to capacity expansion is positive but highly asymmetric across Central Asian states, with Kazakhstan's commodity-linked exports exhibiting low elasticity and Uzbekistan's manufacturing-import flows exhibiting high elasticity.
Implications: The study contributes to the transport economics and Eurasian connectivity literatures by providing a structured quantitative baseline against which future corridor performance can be measured. For policymakers in Kazakhstan, it highlights that raw capacity expansion alone will not translate linearly into trade growth absent parallel investments in value-added processing, financial settlement infrastructure, and customs harmonisation. For corridor operators, it underscores the importance of redundancy and multi-routing in an environment where a single geopolitical shock — such as the September 2025 Polish airspace closure that stranded over 130 freight trains in Belarus — can recalibrate route economics within weeks.

From Engagement to Competition: Evolution of China's Trade Policy Toward the United States (2001–2025)

Sun Wenting — 2026-04-13

Objective: This paper examines the evolution of China's trade policy toward the United States from its accession to the World Trade Organization (WTO) in 2001 through 2025, tracing the transition from a strategy of deep economic engagement to one of managed strategic competition and calibrated response to U.S. decoupling pressures.
Methodology: The study adopts a qualitative, longitudinal policy analysis combined with a historical-institutional approach. It draws on Chinese government policy documents, WTO notifications, U.S. Trade Representative reports, bilateral trade statistics, and academic literature covering the 2001–2025 period. Three analytical phases are delineated—engagement (2001–2008), recalibration (2009–2017), and strategic competition (2018–2025)—and examined through the lenses of Global Value Chain (GVC) theory and the commitment-problem framework of strategic rivalry.
Findings: The research shows that China's trade policy toward the United States has evolved through a non-linear process shaped by both external shocks and internal industrial ambitions. Accession-era engagement produced rapid export-led growth and deep GVC integration. The global financial crisis and the launch of indigenous innovation programs marked a recalibration toward state-led industrial upgrading, culminating in the "Made in China 2025" blueprint. The Section 301 tariffs initiated in 2018 and the October 2022 semiconductor export controls triggered a defensive policy turn embodied in the Dual Circulation strategy, targeted retaliatory tariffs, rare-earth and critical-mineral controls, and accelerated indigenous innovation in semiconductors, electric vehicle batteries, and green technologies.
Implications: The findings indicate that Chinese trade policy is no longer a passive adaptation to U.S. initiatives but an increasingly coordinated instrument of statecraft. For multinational corporations, this reinforces the logic of bifurcated supply chain strategies. For policymakers in third countries—particularly along the Belt and Road and in Central Asia—the evolving Sino-American rivalry creates both risks of entanglement and opportunities for diversified partnerships.

A Holistic Model for Integrating AI, BI, IoT, and Cloud into Enterprise Decision-Making

Yang Na — 2026-04-13

The convergence of artificial intelligence (AI), business intelligence (BI), the Internet of Things (IoT), and cloud computing is redefining enterprise decision-making processes by enabling real-time, data-driven, and predictive capabilities. However, organisations frequently adopt these technologies in isolation, resulting in fragmented architectures and suboptimal decision outcomes. This article proposes a holistic model for integrating AI, BI, IoT, and cloud technologies into a unified enterprise decision-making system.

Grounded in the Technology Acceptance Model (TAM), resource-based view (RBV), and socio-technical systems theory, the study adopts a conceptual methodology supported by interdisciplinary literature and secondary case evidence. The proposed model consists of four interdependent layers: data generation and acquisition (IoT), data integration and storage (cloud), analytics and intelligence (AI and BI), and decision orchestration and governance.

Findings indicate that integration across these layers enhances decision speed, accuracy, and adaptability, while persistent challenges—including data silos, interoperability constraints, and organisational resistance—limit effective implementation. The article further examines implications for emerging digital economies such as Kazakhstan, where national digitalisation strategies create opportunities for integrated enterprise systems. Managerial and policy recommendations are provided, along with directions for future research.

Artificial Intelligence and Predictive Maintenance for Super High-Rise Building Operations: A China-Focused Framework

Yuan Xiaoying — 2026-04-13

Super high-rise buildings in China concentrate extreme structural loads, complex mechanical and electrical systems, and dense occupant populations into vertical envelopes whose failure modes are costly and difficult to reverse. This article proposes a China-focused framework for the application of artificial intelligence (AI) and predictive maintenance (PdM) in the operation of super-tall buildings, drawing on Chinese empirical evidence from landmark projects such as Shanghai Tower and Tianjin 117, as well as pilot integrated safety platforms in Shanghai. Grounded in the Technology Acceptance Model (TAM) and socio-technical systems theory, the study adopts a conceptual methodology supported by secondary data analysis. The proposed framework integrates four layers: sensor and data acquisition, AI analytics, decision orchestration, and institutional governance. Findings suggest that AI-enabled PdM can shift super high-rise operations from reactive and schedule-based maintenance toward condition-based and prognostic regimes, reducing downtime, energy waste, and safety risk. Implications are discussed for Chinese operators and for Belt and Road Initiative (BRI) partner economies such as Kazakhstan, where similar systems are emerging in logistics hubs and high-rise public facilities. The article concludes with policy, managerial, and research recommendations.

GREEN ECONOMY: PATHWAYS TO SUSTAINABLE DEVELOPMENT IN THE 21ST CENTURY

Nino Tchanturia — 2026-04-13

The green economy is a big deal for our planet. It is one of the important changes we will see in the twenty first century. The green economy is a way to make sure our economy grows. Also that we do not hurt the environment and that everyone is treated fairly.

This article looks at what the green economy's all about how it works and how it can be used in countries that are still developing. We are talking about the green economy concept and how it can help countries that want to skip the way of doing things and start fresh.

We looked at examples from around the world and we also looked at big picture economic data and how the environment is doing. The green economy is when governments, businesses and people work together to create a kind of economy that uses less carbon is more efficient and is fair to everyone.

What we found out is that for the green economy to work governments need to invest money in the things they need to change some rules and countries need to work together. If we do these things the good things that will happen to the economy will be much bigger than the problems we will face at first. The green economy is a thing, for everyone and it is something we should all be working towards.

РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ В СТРАТЕГИЧЕСКОМ УПРАВЛЕНИИ МЯСОПЕРЕРАБАТЫВАЮЩИМИ ПРЕДПРИЯТИЯМИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

Новикова Юлия Владимировна — 2026-04-13

В статье рассматривается роль устойчивого развития в системе стратегического управления мясоперерабатывающими предприятиями Республики Казахстан. Раскрывается значение экономических, экологических и социальных факторов устойчивости для обеспечения долгосрочной конкурентоспособности отрасли. Особое внимание уделено проблемам низкой доли глубокой переработки, технологической отсталости, нестабильности сырьевой базы и высокой зависимости от мелких фермерских хозяйств. Проведен сравнительный анализ уровня развития мясоперерабатывающей отрасли Казахстана с показателями стран Европейского Союза и США, что позволяет выявить ключевые ограничения и перспективы роста. В статье подчёркивается роль государственной поддержки, цифровизации, внедрения международных стандартов качества и инновационных технологий как основных инструментов повышения устойчивости предприятий. Сделан вывод о необходимости комплексной модернизации отрасли, развития кооперации и углубления переработки сырья для усиления экспортного потенциала и интеграции Казахстана в глобальные продовольственные цепочки

DESIGNING CREATIVE LEARNING ENVIRONMENTS FOR CHEMISTRY EXAM READINESS: A BIBLIOMETRIC ANALYSIS

Matchanova K. — 2026-04-13

This study examines global research trends in the design of creative learning environments for chemistry exam readiness through a bibliometric approach. The increasing demands of high-stakes assessments, combined with the need to develop higher-order cognitive skills, have intensified the importance of integrating creativity, inquiry-based learning, and digital technologies into chemistry education. Despite the growing body of literature in this field, there remains a lack of systematic analyses focusing on the intersection of creative pedagogy and exam-oriented learning. To address this gap, a bibliometric analysis was conducted based on data retrieved from the Scopus database, following the PRISMA framework. The study employed quantitative and network-based methods using the bibliometrix package in RStudio and VOSviewer to analyze publication trends, collaboration patterns, and the conceptual structure of the research field. The findings reveal a rapidly expanding research domain characterized by a shift toward student-centered, inquiry-based, and technology-enhanced learning environments. Critical thinking, laboratory-based instruction, and digital learning tools emerged as key thematic areas shaping the development of creative educational practices in chemistry. The results also highlight the growing role of artificial intelligence and real-world contextual learning in fostering students’ analytical skills. In the context of Kazakhstan, where the Unified National Testing plays a decisive role in shaping educational trajectories, the study underscores the need to move beyond traditional exam-oriented teaching toward more innovative and creativity-driven approaches. The findings provide valuable insights for educators, curriculum developers, and policymakers seeking to enhance the effectiveness of chemistry exam preparation while promoting deeper learning and critical thinking.

ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ КОМПЛЕКСНОГО ПОДХОДА К ОРГАНИЗАЦИИ ТРЕНИРОВОЧНОГО ПРОЦЕССА В СПОРТЕ

Абилкасимова Гульзам — 2026-04-13

В статье рассматриваются теоретические основы комплексного подхода к организации тренировочного процесса в спорте. Целью исследования является систематизация научных представлений о структуре и содержании спортивной подготовки с позиций интеграции её основных компонентов: физического, технического, тактического и психологического. На основе анализа отечественных и зарубежных научных источников раскрываются ключевые принципы построения тренировочного процесса, включая индивидуализацию нагрузок, их прогрессию, системность и целенаправленность. Особое внимание уделяется роли междисциплинарного подхода, а также значению современных технологий мониторинга и контроля состояния спортсменов. Обоснована необходимость комплексного учета физиологических и психоэмоциональных факторов при планировании тренировочной деятельности. В результате проведённого теоретического анализа сформулированы положения, направленные на повышение эффективности организации тренировочного процесса и совершенствование спортивной подготовки.

University–Industry Collaboration in Enhancing Professional Competence

GULNAR FARMAN HUSEYNOVA — 2026-04-13

The increasing complexity of the global labor market, driven by rapid technological advancement and economic integration, has intensified the demand for graduates who possess well-developed professional competencies. However, traditional higher education models often demonstrate limited effectiveness in preparing students for real-world professional environments. This article examines university–industry collaboration as a strategic pedagogical approach aimed at addressing this discrepancy. Drawing upon contemporary educational theories and relevant scholarly literature, the study analyzes the contribution of collaborative practices to the development of professional competence. Particular attention is given to experiential learning opportunities, curriculum alignment, and knowledge exchange mechanisms. The findings indicate that structured collaboration between academic institutions and industry significantly enhances students’ employability, fosters transferable skills, and ensures the relevance of educational programs. The article concludes by emphasizing the necessity of institutional support and strategic planning to sustain effective partnerships.

Genre-oriented pedagogy in EAP: an empirical analysis of the problems, limitations, and pedagogical implications of implementation

AKSHOLPAN SAPAROVA — 2026-04-13

In recent years, genre-oriented pedagogy has become widespread in teaching English for Academic Purposes (EAP) as an effective approach to the development of academic writing. This approach is based on the principles of system-functional linguistics and is aimed at forming students' understanding of the structure, functions and communicative goals of academic texts. Despite the proven effectiveness of genre teaching, its introduction into educational practice is accompanied by several problems and limitations that require empirical understanding. The purpose of this study is to analyze the problems, limitations and pedagogical consequences of the introduction of genre-oriented pedagogy in the context of teaching academic writing. The study uses a quasi-experimental mixed design that includes quantitative and qualitative data collection methods. The sample included students of the Pedagogical University studying in the field of English teacher training. As part of the experiment, one group was taught using a genre approach, while the control group used traditional teaching methods. Data collection was carried out through pre- and post-testing of written skills, questionnaires, and semi-structured interviews.

The results of the study showed that the use of genre-oriented pedagogy contributes to a significant improvement in the quality of academic writing, including text structure, coherence and the use of academic style. At the same time, significant problems were identified, such as insufficient teacher training, limited study time, and difficulties in adapting students to new requirements. Limitations include the possible standardization of written products and a decrease in students' creativity.

The obtained results allowed us to identify some of the pedagogical consequences, including the need to improve the skills of teachers, revise curricula, and integrate flexible and adaptive learning models. This study contributes to the development of EAP theory and practice by offering a comprehensive understanding of both the advantages and limitations of genre-oriented pedagogy.

Орта білім беру жүйесіндегі оқу бағдарламаларының құқықтық-нормативтік негіздерін педагогикалық тұрғыдан зерделеу

Шашаева Гүлбақыт Қадыржанқызы — 2026-04-13

Қазіргі қоғамда білім беру жүйесі мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуының маңызды факторы болып табылады. Орта білім беру жүйесіндегі оқу бағдарламалары білім мазмұнын айқындайтын негізгі құжаттардың бірі саналады және оқушылардың білім алу деңгейін, дағдыларын, құзыреттіліктерін қалыптастыруға бағытталған.

Оқу бағдарламаларының мазмұны мен құрылымы Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттары және оқу жоспарлары сияқты құқықтық-нормативтік құжаттарға сүйене отырып әзірленеді [1, 15-б.]. Сонымен қатар, оқу бағдарламаларын жетілдіруде әлемдік педагогикадағы әртүрлі теориялар мен ғылыми тұжырымдар ескеріледі. Кейбір теориялар оқытуды мінез-құлықтың өзгеруі ретінде қарастырса, басқалары танымдық процестерге назар аударады, ал енді біреулері білімді тұлғаның белсенді түрде құрастыруының нәтижесі деп есептейді. Сондықтан бұл теорияларды жан-жақты талдау болашақ педагог үшін аса маңызды.

Зерттеудің өзектілігі: Қазіргі білім беру жүйесі қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуының маңызды факторы болып табылады, себебі білім беру сапасы елдің интеллектуалдық әлеуетін арттыруға және бәсекеге қабілетті мамандар даярлауға ықпал етеді. Орта білім беру жүйесінде оқу бағдарламаларын жетілдіру және олардың құқықтық-нормативтік негіздерін анықтау өзекті мәселе болып отыр. Қазақстанда білім саласын жаңарту мен оқыту әдістерін жетілдіру барысында оқу бағдарламалары негізгі құжат ретінде білім мазмұнын, оқу мақсаттары мен күтілетін нәтижелерді айқындайды [1, 25-б.].

Оқу бағдарламалары «Білім туралы» Заң, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты және басқа нормативтік құжаттарға сүйене отырып әзірленеді. Олар білім беру жүйесінің құрылымы мен ұйымдастыру принциптерін реттейді. Ғалымдардың пікірінше, оқу бағдарламалары тек білім мазмұнын анықтап қана қоймай, оқыту процесін ғылыми тұрғыдан ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Мысалы, В.А.Сластенин оларды білім беру жүйесінің мақсаттарын жүзеге асырудың негізгі құралы деп атайды [3, 56-б.]. Осылайша, орта білім беру жүйесіндегі оқу бағдарламаларының құқықтық-нормативтік негіздерін зерттеу білім беру сапасын арттыруға және оқу процесінің тиімділігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

GLOCAL FASHION EDUCATION: НОВЫЕ ОРИЕНТИРЫ КАЗАХСТАНСКОГО ДИЗАЙН-ОБРАЗОВАНИЯ

Ибраева Айгуль Бахытовна — 2026-04-13

Аннотация. В статье рассматриваются ключевые вызовы, стоящие перед казахстанской модной индустрией и системой подготовки фэшн-дизайнеров в контексте глобальных тенденций и локальных культурных процессов. Глобализация, развитие цифровых технологий и растущая значимость устойчивого развития усиливают потребность в переосмыслении роли культурного наследия в современной моде. В казахстанском фэшн-пространстве эти процессы проявляются в повышенном интересе дизайнеров к национальной идентичности и поиске нового визуального языка, основанного на глубоких смыслах традиции. Подчеркивается необходимость перехода от поверхностной стилизации к этически выверенной, исследовательски обоснованной работе с культурными кодами. Обосновывается важность модернизации дизайн-образования через интеграцию проектно-исследовательского подхода, сотрудничества с музеями и ремесленными сообществами, внедрение цифровых технологий. В итоговых положениях формулируется концепция «Glocal Fashion Education» как стратегического направления развития казахстанской школы дизайна, соединяющей международные профессиональные стандарты и локальную культурную идентичность

DEVELOPING RESEARCH SKILLS OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS THROUGH GAME-BASED TECHNOLOGIES (IN NATURAL SCIENCE EDUCATION)

Tuleubek Shugyla Manatbekkyzy — 2026-04-13

This article examines the effectiveness of implementing game-based technologies to develop research skills among primary school students within the context of natural science education. The relevance of this study is grounded in the contemporary educational paradigm, which emphasizes that students should not only acquire theoretical knowledge but also be capable of applying it in practice, formulating problems, and cultivating scientific reasoning skills. In this regard, game-based technologies serve as a critical pedagogical tool, promoting active engagement in the learning process and enhancing students’ intrinsic motivation. The study analyzed the impact of lessons incorporating game elements on students’ cognitive activity and the development of essential components of research skills. Specifically, changes in students’ abilities to formulate problems, generate hypotheses, conduct experiments, and draw conclusions were comparatively assessed. The experimental results indicated that the systematic use of game-based technologies positively influences students’ independent learning, logical reasoning, and scientific thinking. Furthermore, the playful and open cognitive environment fostered during these lessons stimulates students’ curiosity about the surrounding world. This approach bridges theory and practice, facilitating a deeper and more meaningful mastery of knowledge.

ORGANIZING LITERARY CHALLENGES IN PRIMARY SCHOOL: METHODOLOGICAL RECOMMENDATIONS

Melis Damira Marlenkyzy — 2026-04-13

This article examines the pedagogical significance of organizing literary challenges among primary school students. In the contemporary educational landscape, enhancing students’ reading motivation, developing functional literacy, and fostering creative abilities have become key priorities. Literary challenges are proposed as an effective tool for achieving these objectives. The study analyzes factors that reduce students’ reading engagement, including digital dependency, declining interest in reading books, and passive modes of information consumption. An experimental study was conducted in schools in Kazakhstan involving 100 students. The experimental group participated in a literary challenge program titled “Read and Share.” The program was based on a range of interactive and student-centered methods, including BookTalk sessions, creative rewriting tasks, and role-based reading activities. To assess the outcomes, several diagnostic instruments were employed: a reading motivation questionnaire, a reading comprehension test, and systematic pedagogical observation. The findings indicate that the implementation of literary challenges led to a 25% increase in students’ reading interest. In addition, a significant improvement was observed in students’ abilities to comprehend and interpret texts. These results suggest that literary challenges not only enhance engagement with reading but also contribute to the development of higher-order cognitive and interpretative skills.

Педагогические условия развития эмоционального интеллекта у детей старшего дошкольного возраста

Берлибаева Майра Бакдаулетовна — 2026-04-13

Статья посвящена исследованию педагогических условий, способствующих развитию эмоционального интеллекта у детей старшего дошкольного возраста. Автор рассматривает данный процесс как многокомпонентную систему, обусловленную взаимодействием социальных, личностных и образовательных факторов. В работе обосновывается роль психолого-педагогического сопровождения как базового условия формирования эмоциональной компетентности в дошкольных организациях.

INTEGRATING ADAPTIVE LEARNING TECHNOLOGIES AND THE FLIPPED CLASSROOM MODEL FOR ENHANCED LANGUAGE ACQUISITION IN SECONDARY EDUCATION

Dosmaganbetova Nazira Kaiyrgalievna — 2026-04-13

This study critically examines the integration of adaptive learning technologies with the flipped classroom model in the context of secondary language acquisition. As educational paradigms shift toward student-centered, technology-enhanced learning, there is an urgent need to understand how emerging tools and instructional methods can be combined to maximize language proficiency, learner autonomy, and engagement. Drawing on sociocultural and constructivist learning theories, this work explores the theoretical rationale for merging adaptive technologies and flipped instruction, analyzes empirical research, and presents findings from an original mixed-methods study involving secondary students learning English as a foreign language. The investigation employs standardized proficiency assessments, autonomy and motivation surveys, classroom observations, and in-depth interviews to assess outcomes. Data demonstrate that this integrated approach yields significant improvements in vocabulary and grammar acquisition, communicative competence, and intrinsic motivation compared to traditional teaching models. The article discusses the pedagogical and logistical challenges of implementation, offers critical reflections on the limitations of the current research, and outlines recommendations for scalable adoption and future inquiry. The study concludes that the synergistic use of adaptive learning and flipped classroom pedagogy represents a transformative advance in language education, equipping students with the skills and confidence necessary for success in diverse, dynamic, and technology-rich environments

ДАРЫНДЫ ОҚУШЫЛАРҒА ТАРИХТЫ ТЕРЕҢДЕТІП ОҚЫТУДА ИНТЕРАКТИВТІ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ

Садыкова Айгул Маратовна — 2026-04-13

Мақалада дарынды оқушыларға тарихты тереңдетіп оқытуда интерактивті әдістерді қолданудың ғылыми-әдістемелік негіздері мен тиімділігі қарастырылған. Зерттеудің өзектілігі заманауи білім берудегі Student Agency тұжырымдамасы мен оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру қажеттілігінен туындайды. Авторлар дебат, кейс-стади және жобалық оқыту сияқты технологиялардың дарынды балалардың аналитикалық ойлауын, сыни пайымдауын және зерттеушілік дағдыларын дамытудағы рөлін негіздейді.

Мақалада интерактивті әдістердің когнитивті дамуға әсері дескрипторлық модель түрінде жүйеленіп, отандық және шетелдік ғалымдардың тұжырымдамаларына салыстырмалы талдау жасалған. Педагогикалық эксперимент нәтижелері интерактивті оқытудың оқушы мотивациясын арттырып, тарихи материалды терең меңгеруге және әлеуметтік құзыреттіліктерді шыңдауға қолайлы орта қалыптастыратынын дәлелдейді. Зерттеу қорытындысы бойынша дарынды оқушының зияткерлік әлеуетін іске асыруға бағытталған даму моделі ұсынылған.

Possibilities of special pedagogical diagnostics in children from socially disadvantaged backgrounds in kindergarten

Marcela Čarnická — 2026-04-13

The aim of the paper is to point out the possibilities of special pedagogical diagnostics in children from socially disadvantaged backgrounds in kindergarten, with a focus on assessing the level of their knowledge after applying the stimulation methodology according to Šilonová, Klein and Šinková. The research also included a comparison of the achieved results between the experimental and control groups of children. The results of the conducted experiment pointed out the importance of early diagnosis and subsequent intervention. Based on the findings, we recommend carrying out screening examinations in children from socially disadvantaged backgrounds already in preschool age and, in case of identifying deficiencies, using stimulation methodologies. Such an approach can contribute to improving children's school readiness and at the same time act as a preventive measure against the development of learning disorders after entering primary school.

PERCEPTION OF DISABILITY IN PRESCHOOL CHILDREN THROUGH VISUAL METHODS

Barbora Kováčová — 2026-04-13

The study describes ways in which selected disabilities can be presented to kindergarten children in a comprehensible and age-appropriate manner. It presents research findings in which children in kindergartens were asked to describe picture cards depicting various forms of disability. This approach makes it possible to capture children’s natural interpretations and spontaneous reactions to visual stimuli. At the same time, it provides space for identifying misconceptions, inaccuracies, or simplified explanations that young children tend to construct. The results highlight the importance of visual methods in developing understanding and acceptance of diversity within peer groups. The knowledge obtained in this way can be used in the design of inclusive educational activities in pre-primary education.

Оқушылардың физикаға қызығушылығын есептерді шығарумен арттыру

Рахымбеков А.Ж — 2026-04-13

Физика сабақтарында оқушылардың эксперимент жүргізу дағдыларын қалыптастыру мен олардың шығармашылық ойлауын дамыту жеке тұлғаның жан-жақты жетілуіне ықпал етеді. Әсіресе бұл бағытта эксперименттік сипаттағы тапсырмаларды қолдану өте тиімді. Сонымен қатар, эксперименттік тапсырмалар оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып, физиканы өмірмен байланыстыра түсінуіне жағдай жасайды. Нәтижесінде оқушылардың білім деңгейі тереңдеп, өз бетімен жұмыс істеу дағдылары қалыптасады