Кейінгі ортағасырлардағы түркі халықтарына ортақ ауызша тарих айту дәстүрі

Abstract

Бұл мақала қазіргі әлемдік тарих ғылымының қызықты және қарқынды дамып келе жатқан салаларының бірі – ауызша тарихқа арналған. Артықшылықтарға ерекше назар аударылады және қазіргі кезеңдегі тарих ғылымы адамзаттың өткеніне басқа қырынан қарауға мүмкіндік беретін жаңа зерттеу әдістерін іздеумен сипатталады. К.Ясперс тарихтың аяқталмағанын және шексіз мүмкіндіктерге толы екенін байқаған, жаңа фактілер өткенде «біз бұрын байқамаған шындықты» ашады деп айтып өткен.

Тарихи зерттеудің әртүрлі жаңа әдістерінің ішінде ауызша тарих соңғы орында емес. Ауызша тарих тарихнамалық және әдістемелік тәжірибе ретінде 1948 жылдың аяғында Колумбия университетінде (АҚШ) жарияланғаннан бері ұзақ жолдан өтті, онда Алан Навинс басқаратын Ауызша тарихты зерттеудің ғылыми орталығы құрылды. Кітапхана-мұрағат ісі аясында тар бағыт ретінде пайда болған ауызша тарих бірте-бірте кәсіби тарихшылардың ілтипатына ие болды. Дегенмен, бұрынғыдай ауызша айғақтардың тарихи құндылығын бағалауға қатысты бірқатар мәселелер өте тартысты күйінде қалып отыр. Ең алдымен «ауызша тарих» терминіне тікелей анықтама беру керек. Жаңа қысқартылған Оксфорд ағылшын сөздігінде  келесі анықтаманы ұсынады: «Бұл магнитофонға жазылған, сөйлеушінің жеке білімінен алынған тарихи ақпарат; оны пайдалану немесе түсіндіру ғылыми зерттеу нысаны болып табылады»