ÖMƏR XƏYYAM RÜBAİLƏRİNİN FARSCADAN AZƏRBAYCAN DİLİNƏ TƏRCÜMƏSİNDƏ ÜSLUB VƏ RİTM: İNSAN VƏ SÜNİ İNTELLEKT VARİANTLARININ MÜQAYİSƏSİ

Abstract

Məqalədə Ömər Xəyyama aid edilən altı rübainin farsca mətnləri Mirmehdi Seyidzadənin insan tərcüməsi və ChatGPT, Gemini, Claude variantları ilə müqayisə olunur. Məqsəd məna, üslub və ritmin qarşılıqlı əlaqəsini, xüsusilə qafiyə yaratmağın fəlsəfi dönüşə və obraz quruluşuna təsirini müəyyənləşdirməkdir. Müqayisəli yaxın oxu göstərir ki, səs uyğunluğu bəzən Azərbaycan dilində qeyri-təbii söz sırası, əlavə hökm və ya metaforanın dəyişməsi hesabına qurulur. İnsan tərcüməsi daha yığcam poetik bütövlük yarada bilsə də, bəzi məqamlarda orijinalın açıq saxladığı mənanı konkretləşdirir. Model çıxışları alternativ ifadə imkanları verir, lakin onların bədii dəyəri hər misranın bütöv rübaidəki funksiyası ilə ölçülməlidir. Tərcümənin qiymətləndirilməsi üçün məna, səs, sintaktik təbiilik və son misranın təsiri birlikdə nəzərə alınır