Тоғызқұмалақ ойыны – зияткерлік және шығармашылық қабілетті дамыту құралы

Abstract

Тоғызқұмалақ – қазақ халқының ежелгі ұлттық ойыны, ол тек көңіл көтеру құралы ғана емес, сонымен қатар зияткерлік және шығармашылық қабілеттерді дамытуға арналған бірегей құрал. Бұл ойын манқала отбасына жатады және қазақ даласындағы көшпелілердің өмір салтымен байланысты пайда болған. Ойын тақтасында 18 отау (шұңқыр), 2 қазан және 162 құмалақ (тас немесе шар) қолданылады. Әр ойыншыға 9 отау және 81 құмалақ тиесілі. Тоғызқұмалақ "тоғыз құмалақ" деген сөзден шыққан, ол ойынның математикалық негізін көрсетеді.

Бұл ойын қазақтардың "далалық шахматы" немесе "қойшылардың алгебрасы" деп аталады, өйткені ол стратегиялық ойлауды, есептеу дағдыларын және креативті шешімдерді талап етеді. Тоғызқұмалақ ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енген, ол Қазақстан, Қырғызстан және Түркияда кеңінен таралған. Ойынның мақсаты – қарсыластың құмалақтарын көбірек ұту, бірақ оның артында терең интеллектуалдық процесс жатыр. Балалардан бастап ересектерге дейін ойнайтын бұл ойын мектептерде, үйірмелерде және халықаралық жарыстарда қолданылады, ол ойлау қабілетін шыңдап, мәдени құндылықтарды сақтауға көмектеседі.