ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ АУЫЗ ӘДЕБИЕТІНДЕГІ ДІН МӘСЕЛЕСІ
Abstract
Ауыз әдебиетінде қазақ халқы дін мәселесін де тысқары қалдырмайды. Дін мен қазақ халық әдебиетінің арасында ешқандай байланыс жоқ сияқты көрінетін жағдайлар да кездеседі. Бірақ олай емес, қазақ ауыз әдебиетіне Құран Кәрімнің қиссалары үлкен әсер етті. Тіпті, мұндағы оқиғалар да ауыздан ауызға тарап, бүгінге дейін жетті. Қазақ ауыз әдебиеті көне заманнан өсіп-өркендеп келе жатқаны сөзсіз. Мәдениетіміздің қайнар бұлағы – әдебиет, яғни әдеби жырлар, халық ауыз әдебиеті, алуан жырлар мен дастандар, қарияларымыздың қадірлі сөздері, әдемі өрнектер және әдебиеттің басқа да бөлімдері. Әр халықтың мәдениеті мен әдебиетінің өзіндік өсуі, дамуы, өзіндік ерекшеліктері болады. Сол сияқты қазақ әдебиеті де негізінен діни сеніммен тығыз байланысты болды. Екі-үш ғасыр артқа шегінсек, сол кездегі өлеңдер мен көркем шығармаларда діни терминдер мен діни сөздерді кездестірмеу мүмкін емес. Халқымыздың әдебиеті мен діни сенім арасындағы тығыз байланыс ұлт болып қалыптасқаннан кейін Кеңес өкіметі орнаған жылдарға дейін жалғасты. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін ол «дін апиыны» деп танылып, оқырмандарды діни мағынада жазылған шығармаларды жемқорлық деп айыра бастады. Алайда кеңес халқы сырттай Құдай жоқ десе, іштей тәубе еткен. Көркем шығарма ауызша да, жазбаша да жасалуы мүмкін. Бірақ ол қалай жарияланса да көркем әдебиетке жатады. Демек, ауыз әдебиеті – халықтың ауызша шығармашылығы. Қазақ халқының ауыз әдебиеті шығармаларына келсек, біріншіден, ауыздан-ауызға ізін суытпай, жаттап, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан тамаша дастандарымызды, ұмытылмас ертегілерімізді, нәзік лирикалық поэтикалық хикаяларымызды еске түсіреді. Бұл ретте діни тұрғыдан алғанда қасиетті Құран Кәрім негізінде жазылған, ислам дінін насихаттайтын, шариғатты насихаттайтын шығармалар, ислам дінін насихаттайтын өлеңдер, діни шығармалар еске түседі.
